Du Fu
Ду Фу (хитойча дù Фǔ, пинйин Дù Фǔ) (712–770) – Хитойнинг энг буюк шоирларидан бири ва Тан сулоласининг таниқли классик ёритгичи. Ўрта исми Зимеи. Ҳенан шаҳридан. Ду Фу улкан шеърий мерос қолдирди – 1400 га яқин шеърлар, тўртликдан шеърларгача, услуби ва мазмуни хилма-хилдир.
| Ду Фу | |
|---|---|
| Таваллуди |
712 Ҳенан |
| Вафоти | 770 |
| Касби | Шоир |
| Фуқаролиги | Тан сулоласи |
Ду Фу шарафига Меркурийдаги кратер (лат. Ду Фу) номи берилган, бу ном Халқаро Астрономия Иттифоқи томонидан 2015 йил 25 сентябрда тасдиқланган.
Биорграфия
Ду Фу ҳаёти ҳақида маълум бўлган кўп нарса унинг шеъриятидан келиб чиқади. Ёшлигида у Хитойнинг турли жойларига кўп саёҳат қилган. Пойтахтга келиб, у саройда аҳамияциз лавозимга эга бўлди. Қўзғолон пайтида Ан Лушан императорнинг мулозимлари билан бирга пойтахтдан қочиб кетди, унинг оиласи Чанғанда қолди ва у узоқ вақт давомида улардан ҳеч қандай хабар йўқ эди. Ғалаёнларни бостиргандан сўнг, Ду Фу императорга яқин эди ва бир куни 757 йилда у ёш император Сузонгнинг маслаҳатчиси бўлди ва ҳатто императорни танқид қилиш шарафига эга бўлди, лекин у бундан фойдаланиши биланоқ, у қамоққа олинган. Бу ишни текширган комиссия уни айбсиз деб топди ва император ҳатто унинг беадаблигини кечириб, уни худди шу ҳолатда қолдирди. Бироқ, у 759 йилда хизматдан нафақага чиқди ва тўрт йил. Ченгду чеккасидаги кулбада ёлғиз яшади. 765 йилда у оиласи билан жанубий вилоятларга, Янгцзи дарёсининг қуйи оқимига кўчиб ўтди. У Янгцзи бўйлаб навбатдаги саёҳат пайтида ўзининг кераксиз қайиғида вафот этди.
Хитойнинг энг буюк шоирларидан бири, айниқса, у ўзининг аччиқ тақдирини бутун Хитой халқининг азоблари билан боғлаган мисралари учун жуда қадрланади.
У Ли Бо билан узоқ ва илиқ дўстлик қилган. Улар кўпинча бутун хитой шеъриятида икки буюк даҳо сифатида ёнма-ён тилга олинади. Ҳамюртлари Ду Фуни „ши шенг“ (хитойча трад. лàнгāнг, пинйин шī шèнг) деб аташган, бу таржимаси „шеъриятда мукаммал доно“.
Замонавий тилга таъсири
Замонавий хитой тилида Ду Фу ёзувларидан келиб чиққан бир нечта ченгю мавжуд. Масалан, Ду Фунинг булутларнинг ўзгарувчан шаклини кузатиши „Афсуски“ шеърида акс этган (хитойча собиқ. чíн) ченгю „оқ либослар ўрнини каптар-кулранг итлар эгаллаган“ (хитойча собиқ. пинйин бáи йī cāнг гǒу, палл . байи цангоу), кутилмаган ўзгаришларни билдиради. Худди шу маънода ушбу иборанинг бироз ўзгартирилган версияси қўлланади: „ёки оқ булутлар сузади, кейин тўсатдан кўк-кулранг итларга ўхшайди“ (Хитой машқлари чíнгзҳíнíн).
Филателияда
1962 йил 25 майда Ду Фу таваллудининг 1250 йиллиги муносабати билан ХХР иккита почта маркасини чиқарди, бирида – Ду Фунинг қамиш кулбаси тасвири ва Чжу Денинг Ду Фу ҳақидаги иқтибослари: „Қамиш кулбаси сақланиб қолган. келажак авлодлар учун шеъриятдаги донишмандлар абадийдир“ (хитой анъанавий чàнгāнгāнгāнгī//йāнгīнгíн); бошқа маркада Ду Фу портрети ва Гуо Мо-жодан Ду Фу ҳақидаги иқтибос бор: "Дунёда – вайронагарчилик, шеъриятда – мукаммал ҳикмат; халқ орасида – азоб-уқубат, чўтканинг учида – ҳаяжон "(Хитойнинг анъанавий чíнгíнгíнгíн, хиизҳíнгíнгíнē；мíнгíнгíнгíнгāнгī, лíнгíнгíнгíнíнíнíнíн). 1983 йил 10 августда „Қадимги Хитой адабиёти“ туркуми (хитойча: шíнгзҳíнзҳíнíнзҳí) Хитой Халқ Республикаси томонидан ёзувчи Лю Лингcан томонидан Ду Фу портрети туширилган марка чиқарилди. Номи, ҳаётининг саналари ва чжуаншу услубида ёзилган туркумнинг номи. 2009-йил 13-сентябрда ХХР Ду Фунинг „Муқаддас чўққига назар ташлаб“ шеъри матни бўлган „Уч юз тан шеъри“ (хитойча: хàнгāнгāнгī) туркумидан почта маркасини муомалага чиқарди. Унинг тиражи 12 999 700 нусха.
Манбалар
↑№15396 (англ.). Газеттеэр оф Планетарй Номенcлатуре. ИАУ Wоркинг Гроуп фор Планетарй Сйстем Номенcлатуре.
Адабиётлар
Бежин Л. Э. Ду Фу. – М .: Ёш гвардия, 1987. – 271 п. – (Эътиборли кишилар ҳаёти. Сер. биогр. 5-сон (674)). – 150 000 нусха. Скребков Афанасий. Фу қилинг. – М.: ОГИ, 2012. – 296 б. ИСБН 978-5-94282-658-1.