Ziyosfera

Volga: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Volga
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Volga]]
{{Daryo
|Nomi                                              = Volga (Itil)
|Asl nomi                                          ={{lang-tt|Идел}}<br>{{lang-kk|Еділ}}<br>{{lang-ru|Волга}}
|Tasvir                                            = Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG
|Tasvirga izoh                                    =
|Xarita                                            =Volgarivermap.png
|Xaritaga izoh                                    =
|Uzunligi                                          = 3530
|Havza maydoni                                    =
|Havzasi                                          =
|Daryolar havzasi                                  =
|Oʻlchangan joyi                                  =
|Boshlanishi                                      =
|Boshlanish joyi                                  =
  |Boshlanish joyining balandligi                  =
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|Quyilishi                                        = Kaspiy dengizi
|Quyilish joyi                                    =
|Quyilish joyining balandligi                      =
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|Daryo burilishi                                  =
|Mintaqa                                          =
|Tuman                                            =
|Vikiombordagi turkum                              =
}}
'''Edil,''' '''Itil''' yoki '''Volga''' ({{Lang-tt|Идел}}, {{Lang-tr|İdil, İtil}}, {{Lang-kk|Еділ}}, {{Lang-ru|Волга}}) — [[Rossiya]]ning [[Yevropa]] qismida joylashgan [[daryo]].
 
== Nomining kelib chiqishi ==
Antik vaqtlardagi va qadimda „Ra“, oʻrta asrlarda esa „Itil“ yoki „Egyel“ deb nomlangan. Slavyanlar davridagi nomlanishida „Vlga“, „Vilga“ va „Volgo“ deb nomlangan. Hozirgi paytda ushbu daryo „Volga“ deb ataladi. [[Turkiy xalqlar]] esa uni qadimdan „Idil“, „Itil“ nomlari bilan atashadi.
 
== Umumiy maʼlumot ==
Volga — [[Rossiya]]ning [[Yevropa]] qismidagi eng yirik va sersuv [[daryo]]. Uzunligi 3530&nbsp;km ([[Suv ombori|suv omborlari]] qurilishidan oldin 3690&nbsp;km). Havzasining maydoni 1360 ming km’. Valday qirlaridan boshlanib (228 m balandlikdan), [[Kaspiy dengizi]]ga delta hosil qilib (maydoni 19 ming km²) quyiladi. Volgaga 200 tacha irmoq qoʻshiladi. Chap irmoqlari oʻng irmoqlariga nisbatan koʻp va sersuvroq. V. Verxit. Sterj, Vselug, Peno, Volgo kabi bir qancha koʻllardan oqib oʻtadi. Oʻng irmoq — Oka quyilish joyidan Volganing oʻrta oqimi (to ''Kama daryosi'' quyilishigacha) boshlanadi va daryoVolga boʻyi qirlarining shimoliy va sharqiy yon bagʻirlari boʻylab oqib, Jiguli togʻlarini aylanib oʻtadi va Samara yoyi deb ataladigan juda katta tirsak hosil qiladi. Volgograd shahri yaqinida V. dan uz. 520&nbsp;km boʻlgan Axtuba chap tarmogʻi ajralib chiqadi. V.ning chap irmoqlaridan Mologa, Sheksna, Kostroma, Unja, Vetluga, [[Kama]], Samara, Katta Irgiz va boshqa; oʻng irmoqlaridan Oka, Sura, Sviyaga eng yirik irmoqlardir. Volga asosan qor (yillik oqimining qariyb 60%), grunt (30%) va yomgʻir (10%) suvlaridan toʻyinadi. Yoz va qishda daryo suvi juda kamayib ketadi, baʼzan yozda ketma-ket jala yogʻganda [[suv sathi]] koʻtariladi. Volganing yuqori va oʻrta qismi noyabr oxirida muzlab, aprel oʻrtasida eriydi, quyi qismi esa dekabr oʻrtasida muzlab, mart oʻrtasida muzdan boʻshaydi. Quyilish yeridan Rjevgacha (3256&nbsp;km) muntazam kema qatnaydi. Volganing suv rejimini tartibga solish, daryoni chuqurlashtirib, kemalar qatnovini yaxshilash va arzon elektr energiya olish maqsadida daryoda [[GES]]lar qurildi. Volga daryosi ''Volga-Boltiq suv yoʻli'' orqali [[Boltiq dengizi]] bilan, [[Shimoliy Dvina]] suv sistemasi va ''Oq dengiz-Boltiq kanali'' orqali [[Oq dengiz]] bilan, kema qatnaydigan ''Volga-Don kanali'' orqali [[Azov]] va Qora dengizlari bilan, [[Moskva]] sh. bilan Moskva nomli kanal orqali bogʻlangan. Volga sohilida Tver, Yaroslavl, Nijniy Novgorod, Qozon, Ulyanovsk, [[Samara]], [[Saratov]], [[Volgograd]], [[Astraxon]] sh.lari joylashgan. Volgada 70 tur baliq yashaydi, bulardan 40 turi ovlanadi. Daryoda yogʻoch, yogʻochsozlik mahsulotlari, [[neft]], [[tuz]], [[ruda]], ''binokorlik materiallari'', [[Gʻalla ekinlari|gʻalla]], [[meva]] va boshqa tashiladi. Volga havzasida Volga-Kama, Jigulevsk, Astraxon qoʻriqxonalari. Samarskaya Luka tabiat milliy bogʻi mavjud. Antropogen taʼsir natijasida Volgada ekologik vaziyat keskin yomonlashdi. V.ning tabiiy majmuasini tiklash uchun ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}
{{OʻzME}}
 
[[Turkum:Moskva viloyati daryolari]]
[[Turkum:Nijnij novgorod viloyati daryolari]]
[[Turkum:Yevropadagi daryolar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Volga (Itil)
tatarcha: Идел
qozoqcha: Еділ
ruscha: Волга
Tavsif
Uzunligi 3 530
Suv oqimi
Quyilishi Kaspiy dengizi
Joylashuvi
Davlat

Edil, Itil yoki Volga (tatarcha: Идел, turkcha: İdil, İtil, qozoqcha: Еділ, ruscha: Волга) — Rossiyaning Yevropa qismida joylashgan daryo.

Nomining kelib chiqishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Antik vaqtlardagi va qadimda „Ra“, oʻrta asrlarda esa „Itil“ yoki „Egyel“ deb nomlangan. Slavyanlar davridagi nomlanishida „Vlga“, „Vilga“ va „Volgo“ deb nomlangan. Hozirgi paytda ushbu daryo „Volga“ deb ataladi. Turkiy xalqlar esa uni qadimdan „Idil“, „Itil“ nomlari bilan atashadi.

Umumiy maʼlumot

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Volga — Rossiyaning Yevropa qismidagi eng yirik va sersuv daryo. Uzunligi 3530 km (suv omborlari qurilishidan oldin 3690 km). Havzasining maydoni 1360 ming km’. Valday qirlaridan boshlanib (228 m balandlikdan), Kaspiy dengiziga delta hosil qilib (maydoni 19 ming km²) quyiladi. Volgaga 200 tacha irmoq qoʻshiladi. Chap irmoqlari oʻng irmoqlariga nisbatan koʻp va sersuvroq. V. Verxit. Sterj, Vselug, Peno, Volgo kabi bir qancha koʻllardan oqib oʻtadi. Oʻng irmoq — Oka quyilish joyidan Volganing oʻrta oqimi (to Kama daryosi quyilishigacha) boshlanadi va daryoVolga boʻyi qirlarining shimoliy va sharqiy yon bagʻirlari boʻylab oqib, Jiguli togʻlarini aylanib oʻtadi va Samara yoyi deb ataladigan juda katta tirsak hosil qiladi. Volgograd shahri yaqinida V. dan uz. 520 km boʻlgan Axtuba chap tarmogʻi ajralib chiqadi. V.ning chap irmoqlaridan Mologa, Sheksna, Kostroma, Unja, Vetluga, Kama, Samara, Katta Irgiz va boshqa; oʻng irmoqlaridan Oka, Sura, Sviyaga eng yirik irmoqlardir. Volga asosan qor (yillik oqimining qariyb 60%), grunt (30%) va yomgʻir (10%) suvlaridan toʻyinadi. Yoz va qishda daryo suvi juda kamayib ketadi, baʼzan yozda ketma-ket jala yogʻganda suv sathi koʻtariladi. Volganing yuqori va oʻrta qismi noyabr oxirida muzlab, aprel oʻrtasida eriydi, quyi qismi esa dekabr oʻrtasida muzlab, mart oʻrtasida muzdan boʻshaydi. Quyilish yeridan Rjevgacha (3256 km) muntazam kema qatnaydi. Volganing suv rejimini tartibga solish, daryoni chuqurlashtirib, kemalar qatnovini yaxshilash va arzon elektr energiya olish maqsadida daryoda GESlar qurildi. Volga daryosi Volga-Boltiq suv yoʻli orqali Boltiq dengizi bilan, Shimoliy Dvina suv sistemasi va Oq dengiz-Boltiq kanali orqali Oq dengiz bilan, kema qatnaydigan Volga-Don kanali orqali Azov va Qora dengizlari bilan, Moskva sh. bilan Moskva nomli kanal orqali bogʻlangan. Volga sohilida Tver, Yaroslavl, Nijniy Novgorod, Qozon, Ulyanovsk, Samara, Saratov, Volgograd, Astraxon sh.lari joylashgan. Volgada 70 tur baliq yashaydi, bulardan 40 turi ovlanadi. Daryoda yogʻoch, yogʻochsozlik mahsulotlari, neft, tuz, ruda, binokorlik materiallari, gʻalla, meva va boshqa tashiladi. Volga havzasida Volga-Kama, Jigulevsk, Astraxon qoʻriqxonalari. Samarskaya Luka tabiat milliy bogʻi mavjud. Antropogen taʼsir natijasida Volgada ekologik vaziyat keskin yomonlashdi. V.ning tabiiy majmuasini tiklash uchun ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Edil?oldid=238204" dan olindi