Elektron hukumat sahifasining manbasini koʻrish

'''Elektron hukumat''' (inglizcha: ''e-Government'') — bu [[Axborot texnologiyalari|axborot-kommunikatsiya texnologiyalari]] (AKT) yordamida davlat idoralari va fuqarolar, biznes subyektlari o‘rtasidagi munosabatlarni raqamli shaklda tashkil etish tizimi. Uning asosiy maqsadi — davlat xizmatlarini soddalashtirish, shaffoflikni oshirish, ishonchni mustahkamlash va davlat boshqaruvini modernizatsiya qilishdan iborat.

Elektron hukumat – Barcha ham „ichki“, ham „tashqi“ aloqalar va jarayonlar majmuasi boʻlib, tegishli ''axborot-kommunikatsiya texnologiyalar''i bilan quvvatlanib va taʼminlanib turadigan hukumat. [[Kommunikatsiya]] tarmoqlari (shu jumladan, [[Internet]]) orqali axborotga ishlov berish, uni uzatish va tarqatishni [[elektron]] vositalari asosida davlat boshqaruvini tashkil qilishni, [[davlat hokimiyati]] organlarini barcha boʻgʻinlari tomonidan fuqarolarning barcha toifalariga elektron vositalar bilan xizmatlar koʻrsatish, oʻsha vositalar yordamida fuqarolarga davlat organlarining faoliyati haqida axborot berish. 

== Tarixi ==
Elektron hukumat tushunchasi ilk bor 1990-yillarda paydo bo‘lib, internet texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan bog‘liq. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]], [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], [[Singapur]] va [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]] bu yo‘nalishda yetakchi bo‘lgan. [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] (BMT) 2001-yildan beri har ikki yilda bir marta [[EGDI|Elektron hukumat rivojlanish indeksi]]ni (EGDI) eʼlon qilib keladi.

== Tuzilmasi ==
Elektron hukumat quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
* G2C (Government to Citizen) – fuqarolarga ko‘rsatiladigan xizmatlar (masalan, pasport olish, soliqlarni to‘lash);
* G2B (Government to Business) – biznes subyektlariga xizmatlar (masalan, litsenziya ruxsatnomalari);
* G2G (Government to Government) – davlat idoralari o‘rtasidagi o‘zaro axborot almashuvi;
* G2E (Government to Employee) – davlat xizmatchilari uchun ichki xizmatlar.

== Afzalliklari ==
* Xizmatlar soddalashadi va tezlashadi;
* Davlat organlarining ochiqligi ortadi;
* [[Korrupsiya]]ga qarshi kurash samaradorligi oshadi;
* Qishloq va chekka hududlardagi aholi ham xizmatlardan foydalana oladi.

== Kamchiliklari ==
* [[Raqamli tafovut]] mavjudligi sababli baʼzi ijtimoiy guruhlar chetda qolishi mumkin;
* Axborot xavfsizligi tahdidlari;
* Fuqarolarning davlatga ishonchi past bo‘lsa, xizmatlardan foydalanish darajasi ham past bo‘ladi.

== Bosqichlari ==
BMT tasnifiga ko‘ra, elektron hukumat quyidagi rivojlanish bosqichlaridan o‘tadi:
# Axborot bosqichi – davlat xizmatlari haqida oddiy maʼlumotlar beriladi.
# Interaktiv bosqich – foydalanuvchilar shakl to‘ldirishi yoki murojaat yuborishi mumkin.
# Tranzaksion bosqich – to‘lovlar, ariza topshirish kabilar to‘liq onlayn amalga oshiriladi.
# Integratsiyalashgan bosqich – davlat idoralari o‘zaro tizimli hamkorlik qiladi.
# Transformatsion bosqich – to‘liq raqamlashtirilgan boshqaruv tizimi shakllanadi.

== O‘zbekistonda elektron hukumat ==
O‘zbekistonda 2013-yildan boshlab elektron hukumat konsepsiyasi bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. 2020-yilda esa "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi qabul qilindi. Bugungi kunda [[my.gov.uz]] portali orqali 300 dan ortiq davlat xizmatlari onlayn taqdim etiladi. BMTning EGDI 2024-yilgi reytingida O‘zbekiston 63-o‘rinni egallagan <ref>[https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/Data/Country-Information/id/186-Uzbekistan BMT Elektron Hukumat Rivojlanish Indeksi]</ref>.

== Manbalar ==
<references />
* Bertot, J.C., Jaeger, P.T., & Grimes, J.M. (2010). ''Using ICTs to create a culture of transparency.'' Government Information Quarterly, 27(3), 264–271.
* Alomari, M., Sandhu, K., & Woods, P. (2012). ''Predictors for e-government adoption in Jordan.'' Information Technology & People, 25(2), 207–234.

== Havolalar ==
* [http://gridnev.info/ Концептуальное проектирование Электронного правительства] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140416182502/http://gridnev.info/ |date=2014-04-16 }}
* [http://e-commerce.psati.ru/content/other/?ID=834 Постановка проблемы разработки научно-обоснованной концепции, алгоритмов работы и архитектуры инструментальных средств Электронного правительства]
* [http://elcom.psuti.ru/ Юрасов. А. В. Основы электронной коммерции. Учебник для вузов.-М.:Горячая линия-Телеком, 2008. — 480с.]
* [http://government.e-rus.ru/ Информационный портал о эПравительстве России] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160306192616/http://government.e-rus.ru/ |date=2016-03-06 }}
* [http://www.el-government.ru/ Международная конференция «Современные технологии государственного управления е-Government»]
* [http://www.svetopolis.ru/projects/e-government/structure/ Система «Электронное правительство»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140416180340/http://www.svetopolis.ru/projects/e-government/structure/ |date=2014-04-16 }}
* [http://www.open-gov.ru/ Центр технологий «электронного правительства» OPEN-Government] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131225141803/http://open-gov.ru/ |date=2013-12-25 }}
* [http://www.kaidev.ru/Pages/government/government.aspx Разработка компонентов «Электронного правительства»]
* [http://www.eos.ru/eos_delopr/eos_delopr_intesting/detail.php?ID=77361&SECTION_ID=595 Проблема неоднозначности определения термина «Электронное правительство»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140416180346/http://www.eos.ru/eos_delopr/eos_delopr_intesting/detail.php?ID=77361&SECTION_ID=595 |date=2014-04-16 }}
* [http://egov.kz/ Портал электронного правительства Республики Казахстан]
* [http://www.gosbook.ru/ Сайт электронного правительства: Экспертная сеть по вопросам государственного управления ГосБук.]
{{Chala}}
[[Turkum:Elektron hukumat]]
[[Turkum:Internet]]
[[Turkum:Axborot]]
[[Turkum:Informatika]]
[[Turkum:Dastur]]