Ziyosfera

Elektron hukumat

Электрон ҳукумат (инглизча: э-Говернмент) — бу ахборот-коммуникация технологиялари (АКТ) ёрдамида давлат идоралари ва фуқаролар, бизнес субектлари ўртасидаги муносабатларни рақамли шаклда ташкил этиш тизими. Унинг асосий мақсади — давлат хизматларини соддалаштириш, шаффофликни ошириш, ишончни мустаҳкамлаш ва давлат бошқарувини модернизация қилишдан иборат.

Электрон ҳукумат – Барча ҳам „ички“, ҳам „ташқи“ алоқалар ва жараёнлар мажмуаси бўлиб, тегишли ахборот-коммуникация технологиялари билан қувватланиб ва таъминланиб турадиган ҳукумат. Коммуникация тармоқлари (шу жумладан, Интернет) орқали ахборотга ишлов бериш, уни узатиш ва тарқатишни электрон воситалари асосида давлат бошқарувини ташкил қилишни, давлат ҳокимияти органларини барча бўғинлари томонидан фуқароларнинг барча тоифаларига электрон воситалар билан хизматлар кўрсатиш, ўша воситалар ёрдамида фуқароларга давлат органларининг фаолияти ҳақида ахборот бериш.

Тарихи

Электрон ҳукумат тушунчаси илк бор 1990-йилларда пайдо бўлиб, интернет технологияларининг жадал ривожланиши билан боғлиқ. АҚШ, Буюк Британия, Сингапур ва Жанубий Корея бу йўналишда етакчи бўлган. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) 2001-йилдан бери ҳар икки йилда бир марта Электрон ҳукумат ривожланиш индексини (ЭГДИ) эълон қилиб келади.

Тузилмаси

Электрон ҳукумат қуйидаги асосий йўналишларни ўз ичига олади:

  • Г2C (Говернмент то Cитизен) – фуқароларга кўрсатиладиган хизматлар (масалан, паспорт олиш, солиқларни тўлаш);
  • Г2Б (Говернмент то Бусинесс) – бизнес субектларига хизматлар (масалан, лицензия рухсатномалари);
  • Г2Г (Говернмент то Говернмент) – давлат идоралари ўртасидаги ўзаро ахборот алмашуви;
  • Г2Э (Говернмент то Эмплоеэ) – давлат хизматчилари учун ички хизматлар.

Афзалликлари

  • Хизматлар соддалашади ва тезлашади;
  • Давлат органларининг очиқлиги ортади;
  • Коррупсияга қарши кураш самарадорлиги ошади;
  • Қишлоқ ва чекка ҳудудлардаги аҳоли ҳам хизматлардан фойдалана олади.

Камчиликлари

  • Рақамли тафовут мавжудлиги сабабли баъзи ижтимоий гуруҳлар четда қолиши мумкин;
  • Ахборот хавфсизлиги таҳдидлари;
  • Фуқароларнинг давлатга ишончи паст бўлса, хизматлардан фойдаланиш даражаси ҳам паст бўлади.

Босқичлари

БМТ таснифига кўра, электрон ҳукумат қуйидаги ривожланиш босқичларидан ўтади:

  1. Ахборот босқичи – давлат хизматлари ҳақида оддий маълумотлар берилади.
  2. Интерактив босқич – фойдаланувчилар шакл тўлдириши ёки мурожаат юбориши мумкин.
  3. Транзаксион босқич – тўловлар, ариза топшириш кабилар тўлиқ онлайн амалга оширилади.
  4. Интеграциялашган босқич – давлат идоралари ўзаро тизимли ҳамкорлик қилади.
  5. Трансформацион босқич – тўлиқ рақамлаштирилган бошқарув тизими шаклланади.

Ўзбекистонда электрон ҳукумат

Ўзбекистонда 2013-йилдан бошлаб электрон ҳукумат консепсияси босқичма-босқич жорий этилмоқда. 2020-йилда эса "Рақамли Ўзбекистон – 2030" стратегияси қабул қилинди. Бугунги кунда мй.гов.уз портали орқали 300 дан ортиқ давлат хизматлари онлайн тақдим этилади. БМТнинг ЭГДИ 2024-йилги рейтингида Ўзбекистон 63-ўринни эгаллаган [1].

Манбалар

  1. ↑ БМТ Электрон Ҳукумат Ривожланиш Индекси
  • Бертот, Ж.C., Жаэгер, П.Т., & Гримес, Ж.М. (2010). Усинг ИCЦ то cреате а cултуре оф транспаренcй. Говернмент Информатион Қуартерлй, 27(3), 264–271.
  • Аломари, М., Сандҳу, К., & Wоодс, П. (2012). Предиcторс фор э-говернмент адоптион ин Жордан. Информатион Течнологй & Пеопле, 25(2), 207–234.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Elektron_hukumat" dan olindi