Ellik birinchi shtat sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Flag of the United States (51 stars).svg|thumb| 51 yulduzli [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] bayrogʻi]]
[[Fayl:Flag of the United States (51 stars, circle).svg|thumb| [[Puerto-Riko]] davlatchiligini himoya qiluvchi Yangi Progressiv partiya tomonidan yaratilgan 51 yulduzli muqobil [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] bayrogʻi]]
'''Ellik birinchi shtat''' — bu mavjud ellikta shtatga qoʻshimcha ravishda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] davlati boʻlishga daʼvogar hududlarga nisbatan qoʻllanadigan atama. [[1959]]-yilgacha, [[Alaska|Alyaska]] va [[Gavayi]] Ittifoqqa qoʻshilganida, ''"qirq toʻqqizinchi shtat"'' atamasi ishlatilgan.

Bundan tashqari, 51-shtat Amerika Qoʻshma Shtatlarining kuchli siyosiy, iqtisodiy yoki madaniy taʼsirini boshdan kechiradigan davlatlar deb ataladi; koʻpincha bu atama koʻrib chiqilayotgan mamlakat kuchli amerikanlashtirishdan oʻtayotganiga ishonadigan odamlar tomonidan qoʻllanadi. Shu maʼnoda bu atama [[Puerto-Riko]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Puerto-Riko: 51-y shtat SShA? |url=http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html |qaralgan sana=2022-07-16 |arxivsana=2016-09-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160920040915/http://www.golos-ameriki.ru/a/p-r-election/1543008.html }}</ref>, [[Avstraliya]]<ref>''John Pilger.'' [http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm Australia: the new 51st state.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190221223903/http://www.informationclearinghouse.info/article17218.htm |date=2019-02-21 }}{{ref-en}}</ref>, [[Meksika]]<ref>[http://www.mexicothe51ststate.com/ Veb-sayt „Mexico, the 51st state“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110129020752/http://mexicothe51ststate.com/ |date=2011-01-29 }}{{ref-en}}</ref>, [[Iroq]]<ref>''Matthew Engel.'' [http://www.guardian.co.uk/world/2003/mar/19/usa.iraq2 Iraq, the 51st state.]{{ref-en}}</ref>, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]]<ref>''Larry Jaffee.'' [http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ 51st State?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200927165312/http://promomagazine.com/othertactics/marketing_st_state/ |date=2020-09-27 }}{{ref-en}}</ref>, [[Isroil]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Kto stoit za antiizrailskoy pozitsiey Vashingtona? |url=http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html |qaralgan sana=2022-07-16 |arxivsana=2010-06-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100628220746/http://www.zman.com/news/2010/03/15/70006.html }}</ref> va boshqa mamlakatlarga nisbatan qoʻllanadi.

== Mumkin nomzodlar ==

=== [[Vashington (shahar)|Kolumbiya]] ===
Birinchi navbatda Kolumbiya Metropolitan okrugiga shtat huquqi berilishini tuman aholisi qoʻllab-quvvatlaydi. Buning asosiy sababi shundaki[[Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi|, AQSh Kongressiga]] deputatlar faqat shtatlardan saylanadi, shuning uchun Kolumbiya okrugi aholisi unday vakolatga ega emas. Kolumbiya okrugidan Vakillar palatasiga bitta delegat yuboriladi, lekin u ovoz berish huquqiga ega emas, chunki AQSh Konstitutsiyasiga muvofiq (2-boʻlim, 1-modda) faqat shtat rezidenti vakil boʻlishi mumkin holos. Aytish joizki, okrug aholisi 600 000 kishini tashkil etadi, bu [[Vayoming]] shtatidan koʻpdir.

=== Shimoliy Virjiniya ===
Shimoliy Virjiniya vakillari, Shimoliy [[Virjiniya|Virjiniyadagi]] hudud, mintaqaning hozirgi holati uning uchun iqtisodiy jihatdan foydasiz ekanligidan bir necha bor shikoyat qilishdi, chunki Shimoliy Virjiniya shtatning qolgan qismiga qaraganda ancha tez rivojlanmoqda.<ref>''Drew Lindsay.'' [http://www.washingtonian.com/articles/people/9947.html Will Northern Virginia Become the 51st State?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120319233113/http://www.washingtonian.com/articles/people/9947.html |date=2012-03-19 }}{{ref-en}}</ref>

Nensi Pfotenxauer, [[John McCain|Jon Makkeynning]] maslahatchisi, shtatning shimoliy va janubiy qismlari boshqacha ekanligini taʼkidladi: Shimoliy Virjiniya [[Demokratlar partiyasi|Demokratik partiyani]] tobora koʻproq qoʻllab-quvvatlamoqda, qolganlari esa "koʻproq „janubiy“ tabiatga ega"<ref>[[CNN]]: [http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ McCain aide defines 'real Virginiaʼ] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090303144926/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/18/mccain-aide-defines-real-virginia/ |date=2009-03-03 }}{{ref-en}}</ref>.

=== [[Puerto-Riko]] ===
Hozirda Puerto-Riko AQSH maʼmuriyati ostida erkin bogʻlangan davlat boʻlib, Puerto-Rikoliklar Amerika fuqaroligiga ega. Uch yarim million aholi istiqomat qiladigan orol Kongressda ovoz berish huquqiga ega boʻlmagan faqat bitta delegat bilan ifodalanadi; praymerizlarda qatnashadi, lekin saylovchilar kollegiyasiga vakillarini yubormaydi.

Puerto-Rikoning maqomi uzoq vaqtdan beri muhokama qilinmoqda. Ushbu masala boʻyicha bir necha bor referendumlar oʻtkazilgan.

Puerto-Rikoning yangi progressiv partiyasi Puerto-Rikoning shtatga aylanishi tarafdori.

2012-yil 7-noyabrda Puerto-Riko fuqarolari referendumda Qoʻshma Shtatlar tarkibiga 51-shtat sifatida qoʻshilish uchun ovoz berishdi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml|sarlavha=В США может появиться новый штат — Пуэрто-Рико|nashriyot=[[Би-би-си|BBC]]|sana=2012-11-07|kirish sanasi=2013-01-02|arxivurl=https://www.webcitation.org/6DSAWlbFS?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121107_rn_puerto_rico_vote.shtml|arxivsana=2013-01-05}}</ref>

2017-yil 11-iyun kuni [[Puertorikanlar|Puerto-Rikoliklar]] siyosiy maqom referendumida Amerika Qoʻshma Shtatlariga 51-shtat sifatida qoʻshilish yoqlab ovoz berdi.<ref>{{yangiliklar manbasi |date=20170612T0246+0300Z |title=Пуэрториканцы высказались на референдуме за вхождение в состав США |language=ru |work=РИА Новости |url=https://ria.ru/world/20170612/1496313361.html |access-date=2017-06-12}}</ref>

== Boshqa takliflar ==
<gallery>
Fayl:Lincoln in WA and ID.svg|alt=Linkoln na territorii Vostochnogo Vashingtona i severnoy chasti Aydaxo|Linkoln Sharqiy Vashington hududi va Shimoliy Aydaxo
Fayl:Lincoln in TX.png|alt=Predpolagaemiy shtat Linkoln, predlojenniy v 1869 godu na territorii shtata Texas|1869-yilda Texas hududi uchun taklif qilingan Linkoln shtati
</gallery>

=== Linkoln shtati ===
[[1996]], [[1999]] va [[2005]]-yillarda Sharqiy Vashington hududida (Vashington shtati, [[Kaskad togʻlari|Kaskad togʻlarining]] sharqida) va shimoliy [[Aydaho|Aydaxo shtatida]] Linkoln shtatini yaratish taklifi paydo boʻldi. Bundan ancha oldinroq 1869-yilda [[Texas]] shtatining bir qismini Linkoln deb nomlangan yangi shtatni tashkil qilish uchun ajratish taklif qilingan edi, ammo Kongress bu taklifni va boshqa koʻplab takliflarni rad etdi.

=== Jefferson shtati ===
[[Fayl:Proposed State of Jefferson.svg|right|thumb|Jefferson shtati. Qizil rang 1941-yilda taklif qilingan hududlarni, pushti zamonaviy takliflarni bildiradi]]
1941-yil oktabr oyida [[Port Orford (Oregon)|Port-Orford]] shahri meri Gilbert Geybl [[Oregon|Oregon shtatining]] Kerri, Jozefina, Jekson va Klamat okruglari Kaliforniyaning Del Norte, Siskiyou va Modok okruglari bilan birlashishi va keyinchalik „Jefferson“<ref>{{veb manbasi|url=http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded|sarlavha=Jefferson County: The State that Almost Seceded {{!}} VIA Magazine|sana=2010-12-27|nashriyot=web.archive.org|kirish sanasi=2020-04-10|archive-date=2010-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227093932/http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded}}</ref> deb nomlanishi taklif qilingan yangi shtat yaratishi kerakligini eʼlon qildi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded|sarlavha=Jefferson County: The State that Almost Seceded {{!}} VIA Magazine|sana=2010-12-27|nashriyot=web.archive.org|kirish sanasi=2020-04-10|archive-date=2010-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227093932/http://www.viamagazine.com/destinations/jefferson-county-state-almost-seceded}}</ref>.

=== Absaroka ===
[[Fayl:Map_of_USA_AB.png|left|thumb| Absaroka AQSh xaritasida]]
Absaroka — Shimoliy [[Vayoming]], janubiy [[Montana]] va gʻarbiy [[Janubiy Dakota|Janubiy Dakotani]] birlashtirgan [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlardagi]] hudud. [[1939|1939-yilda]] mahalliy faollar Absarokaning yuqorida tilga olingan shtatlardan ajralib chiqishini va unga AQSh shtati maqomini [[Shtat (AQSh)|berishni]] talab qilishdi.

=== [[New York (shahar)|Nyu-York shahri]] ===
Nyu-York shahriga davlat huquqini berish masalasi bir necha bor koʻtarilgan. [[2008]]-yil yanvar oyida shahar kengashi aʼzosi Piter Vallon iqtisodiy sabablarga koʻra [[Nyu York (shtat)|Nyu-York shtatidan]] ajralib chiqish taklifini ilgari surdi.

=== Sharqiy Oregon ===
Sharqiy Oregonda ([[Oregon|Oregon shtatining]] Kaskad togʻlarining sharqida va Aydaxo bilan chegarasigacha) mintaqani alohida shtatga ajratish harakati bor.

=== Superior ===
[[Fayl:Map of the State of Superior (proposed).svg|left|thumb|200x200px| Mumkin boʻlgan Oliy davlat xaritasi. Bir qator tanqidchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan chegaralar qizil rangda, bahsli chegaralar pushti rangda belgilangan.]]
[[XIX asr|19-asrning]] oʻrtalaridan boshlab [[Michigan (koʻl)|Michigan koʻlining]] yuqori yarim orolida va ehtimol [[Viskonsin|Viskonsin shtatining]] bir qismida Superior (yoki Ontonogon) shtatini yaratishga urinishlar boshlandi. Ajralish tarafdorlarining aytishicha, [[Michigan]] rahbariyati [[yarim orol]] aholisi muammolariga yetarlicha eʼtibor bermaydi.

=== Janubiy Yuta ===
[[Yuta]] shtatidan kongressmen Nil Xendrikson 2008-yilda Yuta okrugining janubidagi Yuta hududini yangi shtatga aylantirish uchun qonun loyihasini ishlab chiqdi. Loyiha Kongressga taqdim etilishi kerak edi, biroq davlat darajasidayoq rad etildi.


[[Fayl:Pacific_Islands_as_51st_state_of_the_US.jpg|right|thumb|300x300px| AQShning bir qancha sobiq va hozirgi Tinch okeani hududlarini yagona shtatga gipotetik birlashtirish.]]

=== Tinch okeani ===
Boshqa daʼvogarlar, [[Guam]] va Amerika Qoʻshma Shtatlarining Virjiniya orollari boʻlishi mumkin, bu ikkalasi ham Qoʻshma Shtatlarning birlashmagan hududlari boʻlib, ikkinchisi Puerto-Riko bilan taklif qilingan „Prusvi Hamdoʻstligi“ (Puerto-Riko va Virjiniya orollari) geografik yaqinlik tomondan qoʻshilishi mumkin (garchi ular juda boshqacha tarix, madaniyat va tillarga ega boʻlsalar ham). Shimoliy Mariana orollari, Puerto-Riko Hamdoʻstligi va [[Amerika Samoasi]] singari, davlat boʻlishga harakat qilishi mumkin, shuningdek, AQSh hududini yoki Tinch okeanidagi sobiq hududlarni birlashtirish uchun „Katta Gavayi“ tushunchasi kelib chiqqan. Guam va [[Shimoliy Mariana orollari]] [[Palau]], [[Mikroneziya Federativ Shtatlari|Mikroneziya Federativ shtatlari]] va [[Marshall orollari]] bilan bir qatorda bitta davlatga aylanishi mumkin (garchi oxirgi uchtasi hozirda „AQSh bilan erkin hamkorlik“ maqomida boʻlgan alohida suveren davlatlardir). Bunday shtat 2005—2007-yillarda aholi soni 447,048 (Vyoming aholisidan bir oz kamroq) va 911,82 kvadrat milya (Rod-Aylend shtatidan bir oz kamroq) maydonga ega boʻladi. Amerika Samoasi bu shtatning bir qismiga aylanishi mumkin, bu uning aholisini 511,917 kishiga va uning maydonini 988,65 kvadrat milya (2,560,6 km²) ga oshirishi mumkin.

=== Shimoliy Kolorado ===
2013-yil iyun oyida CBS News [[Kolorado|Koloradoning]] bir nechta okruglari ajralib chiqib, Shimoliy Kolorado shtatini tashkil qilmoqchi ekanligi va Nebraskadagi ayrim okruglar ham ularga qoʻshilishi mumkinligini xabar qildi.

=== Long-Aylend ===
2008-yil 28-martda Suffolk okrugi nazoratchisi Jozef Soviski [[Long-aylend|Long-Aylendni]] (ayniqsa Nassau va Suffolk okruglarini) Qoʻshma Shtatlarning 51-shtatiga aylantirish rejasini taklif qildi. Saviskiyning taʼkidlashicha, bu holda Long-Aylend soliq toʻlovchilarining pullari Nyu-York shtati boʻylab taqsimlanmasdan, Long-Aylendda qoladi. Kelajakdagi davlat 2,7 million aholini oʻz ichiga olishi mumkin.

== AQShdan tashqaridagi boshqa urinishlar va takliflar ==

=== Rio Grande Respublikasi ===
Rio Grande Respublikasi Markaziy Meksika hukumatiga qarshi kurashgan isyonchilarning mustaqil davlati edi. Qoʻzgʻolon 1840-yil 17-yanvardan 6-noyabrgacha davom etdi. Hudud AQSh va Meksika oʻrtasida boʻlingan.
[[Fayl:Flag of Laredo.svg|right|thumb|135x135px| Rio Grande Respublikasi bayrogʻi]]

=== Yukatan Respublikasi ===
1841-yil 16-martdan 1848-yil 14-iyulgacha davlat sifatida mavjud boʻlgan Meksika tarixidagi isyonkor hudud.
[[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_Yucatan.svg|right|thumb|135x135px| Yukatan Respublikasi bayrogʻi]]

=== Sonora Respublikasi ===
Meksika tarixida 1854-yil 10-yanvardan 1854-yil 8-maygacha davlat sifatida mavjud boʻlgan isyonkor hudud.
[[Fayl:Flag_of_the_Republic_of_Sonora.svg|right|thumb|135x135px| Sonora Respublikasi bayrogʻi]]

=== [[Filippin]] ===
1898-yilda [[Ispaniya-Amerika urushi|Ispaniya-Amerika urushidan keyin]] Ispaniya 1898-yilgi Parij shartnomasiga muvofiq [[Filippin]], [[Kuba]], [[Guam]] va [[Puerto-Riko|Puerto-Rikoni]] Amerika Qoʻshma Shtatlariga 20 million dollarga berdi. 1946-yilda Filippin mustaqillikka erishdi.

=== [[Gaiti]] ===
[[Time (jurnal)|Time jurnali]] sharhlovchisi Mark Tompson Gaiti [[Gaiti zilzilasi (2010)|2010-yilgi zilziladan]] keyin 51-shtat boʻlishini taklif qildi. Zilziladan kelib chiqqan keng koʻlamli vayronalar Qoʻshma Shtatlarning tezkor va keng koʻlamli javobini keltirib chiqardi. AQSh harbiylari yordam koʻrsatish uchun tezda Gaiti havo va dengiz portlaridan foydalangan.<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Thompson |first=Mark |date=2010-01-16 |title=The U.S. Military in Haiti: A Compassionate Invasion |work= |publisher=TIME |location=Washington |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1953379_1953494_1954326,00.html |access-date=2010-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119160129/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0%2C28804%2C1953379_1953494_1954326%2C00.html |archive-date=2010-01-19 |quote= |ref= |postscript=}}</ref>

=== [[Gayana]] ===
Gayananing AQSH bilan integratsiyalashuviga bagʻishlangan „Guyana AQSH bilan“ nomli tashkilot mavjud.<ref>[http://www.guyanausa.org/ GuyanaUSA]</ref>

== Qiziqarli faktlar ==
2012-yilda Amerikaning Oyni mustamlaka qilishini qoʻllab-quvvatlar ekan, prezidentlikka Respublikachilar partiyasidan nomzod Nyut Gingrich shunday degan edi: „Bizda oyda 13 ming amerikalik yashasa, ular uni davlat boʻlish uchun ariza berishlari mumkin“. Biroq, Kosmos toʻgʻrisidagi shartnomaning II moddasiga muvofiq, koinot, shu jumladan Oy va boshqa samoviy jismlar, ular ustidan suverenitetga daʼvo qilish yoki foydalanish yoki bosib olish yoki boshqa vositalar bilan milliy oʻzlashtirilmaydi.

== Madaniyatda ==

* Formula 51 filmining asl nomi: 51-shtat. Film AQSh-Britaniya munosabatlari mavzusiga bagʻishlangan.
* Britaniyalik yozuvchi Piter Preston [[1998|1998-yilda „51-shtat“ romanini nashr etdi,]] uning syujetiga koʻra, Buyuk Britaniya [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqini]] tark etadi va Qoʻshma Shtatlar tarkibiga kiradi.
* New Model Army guruhining „51-shtat“ qoʻshigʻi [[Margaret Thatcher|Margaret Tetcherning]] amerikaparast siyosatini tanqid qiladi.
* Yozuvchi [[Oldrij Jeyms|Jeyms Aldrijning]] „Qirq toʻqqizinchi davlat“ kitobi (M., 1947)

== Shunindek qarang ==

* Amerika Qoʻshma Shtatlarining maʼmuriy boʻlinmalari
* [[:en:List of U.S. state partition proposals]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:AQSh shtatlari]]