English sahifasining manbasini koʻrish

{{Til
|nom         = Ingliz
|milliy nom  = English
|mamlakatlar = [[Angliya]] va 75 dan ortiq mahalliy shaxslar
|biluvchilar =  1,5 milliard
|oʻrin       = 3
|til oilasi  = Hind-Yevropa
|oila2       = 
|yozuv       = [[Lotin alifbosi]]
|rasmiy      = rasmiy til
|millat      = [[Angliya]]
|iso1=en |iso2= |iso2t=
|lc1=grc|ld1=
|lc2=ell|ld2=
|xarita      = Anglospeak.svg
|sil         = [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=en en]
| turkumlanishi = Turkumlanishi
| til_kodlari = Til kodlari
|B=Til davlatlari|Til davlatlari=Foydalanuvchi davlatlar}}

'''Ingliz tili''' ({{lang-en|English}}) — [[Hind-yevropa tillari|hind-yevropa]] oilasining [[german tillari|german guruhiga]] kiruvchi [[til]]. Ingliz xalqining tili. [[Avstraliya]], [[AQSH]], [[Birlashgan Qirollik]], [[Hindiston]], [[Irlandiya]], [[JAR]], [[Kanada]], [[Liberiya]], [[Malta]] va [[Yangi Zelandiya]]ning [[rasmiy til]]i. Ingliz tili dunyodagi eng koʻp ishlatiladigan tillar ichida 3-oʻrinda turadi ([[Ispan tili|Ispan]] hamda [[Mandarin xitoy|Mandarin]] [[Xitoy tili|Xitoy tillaridan]] keyin). [[Yevropa Ittifoqi]]<nowiki/>ning asosiy tili.

Ingliz tili [[BMTning rasmiy tillari|BMTning]] rasmiy ish yuritish tillaridan biri, [[Buyuk Britaniya]], [[Irlandiya]], [[Shimoliy Amerika]], [[Avstraliya]], [[Yangi Zelandiya]], [[Osiyo]] va [[Afrika]]dagi koʻpgina mamlakatlarda tarqalgan. Bu tilda yer yuzidagi 1,5 milliarddan ortiq kishi gaplashadi (2024). [[Buyuk Britaniya]] va [[Shimoliy Irlandiya]], [[AQSH]], [[Avstraliya]], [[Yangi Zelandiya]], [[Kanada]] ([[fransuz tili]] bilan birga), [[Irlandiya]] ([[irland tili]] bilan birga), [[Hindiston]] va 15 ta [[Afrika]] davlati ([[JAR]], [[Nigeriya]], [[Gana]], [[Uganda]], [[Keniya]], [[Tanzaniya]] va boshqalar)da rasmiy til sifatida qoʻllanadi.

== Kelib chiqish tarixi ==
Ingliz tili qadimgi german qabilalari (ingliz, saks va yut)ning tillaridan kelib chiqqan. Ingliz tili [[Angliya]]ning Anglo-Sakson qirolliklari hamda hozirgi janubiy-sharqiy [[Shotlandiya]] yerlari avvalgi [[Norzumbriya]] qirolligida vujudga keldi. Tarixiy manbaalarga koʻra, eski ingliz tili juda koʻplab shevalar turkumini oʻz ichiga oladi. English (ingliz) soʻzi Angles soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, bu xalqning ajododlar yurti Angeln hozirgi [[Schleswig-Holstein]] boʻlgan. Ingliz soʻzlarning koʻpchiligi [[lotin tili]]dan olingan, vaholanki, lotin tili Xristian [[Cherkov]]i hamda Yevropa tafakkur doirasining tili edi. [[Vikinglar]]ning VIII hamda IX asrdagi istilosidan keyin ingliz tili eski norz-tilining bir qismini oʻzlashtirdi. Angliyaning XI asrda [[Norman]]<nowiki/>lar tomonidan egallanilishi norman fransuz tilining ingliz tili bilan qorishishiga olib keldi. Aynan shu sababli ingliz tili lugʻaviy va imloviy tarzda roman tillar turkumiga aloqador. Oʻrta ingliz tili (XII–XV asrlar) urgʻusiz unlilarning reduksiyaga uchrashi natijasida feʼllik soʻz birikmalari koʻp oʻzgarishlarga uchragan. XVI–XVII asrlarda yangi ingliz tili yuzaga kelgan. Buyuk Britaniyaning XVII va XX asr oʻrtasidagi kuchli rivojlanishi hamda [[AQSH]]ning XX asrdagi dunyoviy taʼsiri ostida ingliz tilining xalqaro nufuzi oshdi.

== Shevalari ==
Qadimiy ingliz tili (VII–XI asrlar) anglosaks tili deb atalgan va 4 ta shevaga ega boʻlgan: nortumbriy, mersiy, uessek va kent. IX–XI asrlarda uessek shevasi asosida adabiy ingliz tili shakllangan. Bu shevalar turkumi Buyuk Britaniyaning sharqiy qirgʻogʻiga nemis qabilalari boʻlmish anglo-saksonlar tomonidan keltirilgan. Hozir ingliz tili oʻz hududiy shevalariga ega. Buyuk Britaniyada shotland shevasi; shimoliy, janubiy va markaziy shevalar guruhi, [[AQSh]]da Sharqiy, Oʻrta Atlantika (markaziy), janubiy, sharqiy, oʻrta, gʻarbiy shevalar guruhi mavjud. Ingliz tili fonematik tizimida oʻziga xos unlilar va undoshlar mavjud. Boshqa [[german tillari]]dan ingliz tili analitik qurilish belgisi bilan farqlanadi. Grammatik munosabatlarni ifodalashda yordamchi soʻzlar (artikl, yordamchi feʼllar, predloglar) va soʻz tartibi katta ahamiyatga ega. Ingliz tili boshqa tillar ([[lotin tili|lotin]], [[fransuz tili|fransuz]], [[italyan tili|italyan]], [[ispan tili|ispan]] va boshqalar)dan 70% ga yaqin soʻz qabul qilgan. Ingliz tilining amerikancha variantini Buyuk Britaniya variantidan farqini shu bilan izohlash mumkinki, Shimoliy Amerikaga dastlab koʻchib kelganlar (1607) [[London]] va uning atrofidan, keyingilari esa Shimoliy Britaniya va Irlandiyadan kelishgan. AQSH tilida Britaniyadagi singari yorqin ifodalangan shevalar yoʻq. [[Professor]] X. Kurat taxriri ostida chiqqan „AQSH va Kanadaning tilshunoslik atlasi“da (1939) yetti sheva, shu jumladan, tarqalishi hududi jihatidan eng salmoqli boʻlgan AQShning markaziy va shimoliy viloyatlari shevalari ajratib koʻrsatilgan; u AQShda asosiy adabiy meʼyor hisoblanadi. Ingliz tilining amerikacha va Buyuk Britaniya variantlari oʻrtasidagi farq leksikada va maʼlum darajada fonetikada namoyon boʻladi; grammatikasidagi farq sezilarli emas. Ingliz tilining mavjud [[Kanada]], [[Avstraliya]], [[Yangi Zelandiya]] va [[JAR]] adabiy variantlari xususida ham shunday fikrni aytish mumkin. Ingliz tili yozuvi [[lotin alifbosi]] asosidadir.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> Ingliz tili alifbosi lotin yozuviga asoslangan va 26 ta [[harf]]dan iborat: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

== Ingliz tilidan refarat ==

* http://www.ismanov.com — Ochiq internetda lugʻat
* http://greylib.align.ru/ — Ingliz va boshqa chet tillarda adabiyot
* http://uztranslations.net.ru/ — UzTranslations — Tarjimonlar va tilshunoslar portali
* http://linguists.narod.ru/ — Linguists — Ingliz tiliga oid lugʻatlar, darsliklar va qoʻllanmalar
* [http://itcansay.com More than 20000 English words recorded by a native speaker] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090611150831/http://itcansay.com/ |date=2009-06-11 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

KERAKSIZ FAN DEB JONIBEK ABDIXOLIQOV AYTGAN

[[Turkum:Ingliz-tili]]
[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}