Enzeli sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Bandari Enzeli
| asl nomi = {{lang-fa|بندرانزلی}}
| image_skyline = {{Photomontage
                              | photo1a = Bandar e Anzali Iran - panoramio.jpg
                              | photo2a = ساختمان موزیک بندر انزلی 4.jpg
                              | photo2b =
                              | photo3a = کاخ میان‌پشته.jpg
                              | photo3b = شهرداری بندرانزلی.jpg
                              | photo4a = مناره انزلی 2.jpg
                              | photo4b = Bandar Anzali, Gilan, Iran - panoramio.jpg
                              | spacing = 2
                              | size = 266
                              | foot_montage = 
                             }}
|tasvir_eni=280px
| mavqe = Shahar
| mamlakat = Eron
| mintaqa turi = Eron ustonlari{{!}}uston
| mintaqa = Gilon
| jadvalda mintaqa = Gilon
| tuman turi = Eron shahristonlari{{!}}shahriston
| tuman = Bandari Enzeli shahristoni{{!}}Bandari Enzeli
| jadvalda tuman =
| jamoat turi = [[baxsh]]
| jamoat = [[Markaziy tuman (Bandari Enzeli shahristoni)|Markaziy tuman]]
| jadvalda jamoat =
| qaram =
|lat_deg= 37|lat_min= 28|lat_sec=15
|lon_deg= 49|lon_min= 28|lon_sec=12
|CoordAddon = type:city(10034830)_region:IR
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 260
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = Hokim
| rahbar = Hamid Dalkoʻhiy<ref>{{veb manbasi| title=وحید پورحضرت شهردار بندر انزلی شد | website=isna.ir| date=30 October 2023 | url=https://www.isna.ir/news/1402080806013/%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%AF | language=fa | access-date=10 February 2024}}</ref>
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri =
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til = fors tili
| aholi = 118564<ref name="2016 census"/>
| sanalgan yil = 2016
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +3:30
| DST =
| telefon kodi = +98
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
|sayt = {{URL|www.anzali.ir}}
| Commons turkumi = Anzali
}}
[[File:Caspian Sea covered with plants near Bandar-e Anzali - Barry Kent.jpg|thumb|right|250px|Kaspiy dengizidagi Enzeli lagunasi]]

'''Enzeli''' ({{lang-fa|بندرانزلی}}) (1925—1980-yillarda '''Pahlaviy''') — [[Eron]] shimolidagi shahar, [[Gilon]] ustonining Enzeli shahristonining maʼmuriy markazi. [[Kaspiy dengizi]]ning [[janub]] [[sohil]]idagi yirik port. [[Baliq ovlash]] va uni qayta ishlash markazi. [[Oziq-ovqat]], yogʻochsozlik [[sanoat]]i [[korxona]]lari, [[kema]] portlari bor. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi 118 564 kishini tashkil etadi<ref name="2016 census">{{veb manbasi | title = Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016) | page = 01 | language = fa | publisher = The Statistical Center of Iran | website = AMAR | url = https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_01.xlsx | access-date = 19 December 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201204200858/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_01.xlsx | format = Excel | archive-date = 4 December 2020}}</ref>, ularning aksariyati [[gilyanlar]].

== Tarixi ==
Enzeli qadimgi [[Eron]]ning eski shahri boʻlib, ilk marta kadusiylar bu yerga joylashadi. Anshan (Fors) shohi [[Kir II Buyuk]] bilan yaxshi munosabatlari va Kirning [[Ahamoniylar davlati]]ni barpo etishdagi harbiy hamkorligi tufayli Kadusiylar ''Anshan-e Pars'' ([[Yunon tili|yunoncha]] Ανσνάν), yaʼni „Fors anshanlari“ nomini oldilar{{Citation needed}}.

Bu soʻz [[Pahlaviy|oʻrta fors tilida]] ''Anzalag'' shaklida uchraydi, forscha yana bir varianti ''Anzalazh''{{Citation needed}}. Enzeli koʻrfazi savdo kemalari va baliqchilik qayiqlari uchun xavfsiz bandargoh boʻlgan. Shahar 1935-yilda ''Pahlaviy'' deb qayta nomlanadi.

1919-yilda general [[Anton Denikin]]ning oq rus armiyasi qulashi bilan uning oʻn sakkizta kemasi Enzelidan panoh izladi. 1920-yil 18-mayda oʻn uchta kemadan iborat Sovet flotiliyasi Enzeliga kutilmagan hujum uyushtirdi va ingliz garnizonini va oʻn sakkizta oq rus kemasini qoʻlga oldi. Bu qisqa muddatli [[Gilon respublikasi|Fors Sotsialistik Respublikasi]] va Fors Kommunistik partiyasini barpo etish imkonini berdi. Sovet hukumati hujum uchun javobgarlikni rad etib, mahalliy rus dengiz floti qoʻmondoni oʻz tashabbusi bilan hujum qilganligini aytadi<ref>''A Peace to End All Peace'', David Fromkin, 1989, pp.458-459.</ref>.

Uning ajoyib lagunasi, Bojxona va shahar hokimiyati binosi (Shahrdori), Miyon Poshti saroyi va Mutamodiy binosi uning diqqatga sazovor joylari hisoblanadi. Kaspiy dengiz fanlari universiteti 1980-yilga qadar Enzelida joylashgan boʻlib, keyinchalik Novshahrga koʻchirilgan. [[Nosiriddinshoh]]ning<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.jstor.org/stable/1523342|title=Palatial Towers of Nasir al-Din Shah|jstor=1523342 |access-date=2022-05-04|last1=Bakhtiar |first1=Kaveh |journal=Muqarnas |year=2004 |volume=21 |pages=33–43 |doi=10.1163/22118993-90000052 }}</ref> Shamsulumaro minorasi<ref>{{veb manbasi|url=https://honargardi.com/به-یاد-بنای-شمس-العماره-انزلی-و-لزوم-باز/new-bandar-e-anzali-shamsol-emareh/|title=Bandar-e-Anzali-Shamsol-Emareh|access-date=2022-05-04}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (xuddi shu nomdagi [[Shamsulumaro|Tehrondagi bino]] bilan adashtirmang) Moayer al-Mamalek tomonidan qurilgan. Mashhur Sangi hammomi odamlar va tabiiy omillar taʼsirida vayron boʻlgan.

Sangi hammomi isitiladigan suv havzalarining ajoyib mustahkam tizimi bilan mashhur boʻlgan. Baʼzi guruhlar Mutamodiy binosi oʻzgartirilgan deb oʻylashadi, u hozir mahalliy politsiya idorasi. Bu Gʻajor inshooti Mirzo Abdulvahob yordamida ikki qavatli qilib qurilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://anzaliclub.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/|title=انزلی کلاب|access-date=8 October 2015}}</ref>.

== Geografiyasi ==
RASM. Tovus minorasi, Bandari Enzelining eng baland minorasi
Enzeli lagunasi Enzeli portini ikki qismga ajratadi. Shahar ikki koʻprik orqali ''Beheshti oroli'' bilan bogʻlangan. Bandari Enzelida ikrani qayta ishlash zavodi, <nowiki>XIX</nowiki> asrga oid baʼzi eski xarobalar va mashhur ''Shanba bozori'' mavjud. ''Tourbebar'' — Enzeli lagunasi yaqinidagi Bandari Enzelidan 40 kilometr uzoqlikda joylashgan qishloq hisoblanadi.

== Iqlimi ==
Enzali Eronning eng nam shahri. Iqlim uning kuchli kuz va erta qish yogʻingarchiliklari, doimiy yuqori namlik va [[Yaponiya]] dengizi sohilidagi bulutliligini eslatadi, garchi yozda u yerdagiga qaraganda kamroq yogʻingarchilik boʻlsa-da, lekin u hali ham nam subtropik iqlimga ega. Havoning issiq va namligi bu hududda koʻp suv talab qiladigan choy, sholi kabi ekinlarni yetishtirish imkonini beradi. Bu, ayniqsa, [[Elburs]] togʻlaridan suvning oqishi bilan yaxshilanadi.

== Diqqatga sazovor joylari ==
Enzeli lagunasi (yoki hovuzi) [[Kaspiy dengizi]] sohilida, Enzeli shahri yaqinida joylashgan. Hovuzda qamishzorlar, koʻplab koʻchib yuruvchi qushlar (gʻozlar, oqqushlar, oʻrdaklar, guruchlar), juda koʻp turli xil baliqlar (sazan va pike doimiy ravishda yashaydi), kichik orollar mavjud. Hovuzda tez-tez uchraydigan koʻl lotus juda chiroyli. Hovuz yiliga taxminan 200 kun atrofidagi oʻtloqlarni suv bilan qoplaydi. Hovuzning fauna va florasi qonun bilan muhofaza qilinadi<ref>[http://russian.irib.ir/component/k2/item/172789-bender-enzeli Bender-Enzeli]</ref>.

Mole Anzali 1896-yildan 1914-yilgacha kemalar va qayiqlar dengiz toʻlqinlaridan zarar koʻrmasligi uchun qurilgan. Bugungi kunda bu yer fuqarolar va xorijlik sayyohlar uchun eng sevimli dam olish maskanlaridan biriga aylangan, ular doimo dengiz manzarasida suratga tushadi. Keyingi yillarda iskala qayta qurildi<ref name="автоссылка1">{{Veb manbasi |url=http://www.nezare.com/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1/ |title=دیدنی های بندر انزلی همراه با تصویر - نظاره<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2022-06-08 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421050510/http://www.nezare.com/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1/ |deadlink=no }}</ref>.
1936 yilda Gʻozyon va Anzeli shaharlari oʻrtasida beton koʻprik qurilishi boshlandi (hozirgi Gʻozyon Anzaliy tarkibiga kirdi). Koʻprik dengiz va oʻrmonning juda chiroyli koʻrinishini taqdim etadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Eron shaharlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]
[[Turkum:Gilon ustonidagi ozarbayjon manzilgohlari]]
[[Turkum:Eronning port shaharlari va shaharchalari]]
[[Turkum:Kaspiy dengizi aholi punktlari]]
[[Turkum:Gilon ustoni shaharlari]]