Eyüp qabristoni sahifasining manbasini koʻrish

'''Eyüp qabristoni''' ({{Lang-tr|Eyüp Mezarlığı}}) yaʼni '''Eyüp Sulton qabristoni''' — [[Turkiya|Turkiyaning]] [[Istanbul|Istanbul shahri]] Yevropa tomonida, Eyüp tumanida joylashgan tarixiy qabriston boʻlib, Vaqflar Bosh boshqarmasi tomonidan boshqariladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.medeniyetimiz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=281:eyuep-sultan-te-ihmal-edilen-mezarlk-&catid=44:genel&Itemid=62 |nashriyot=Medeniyetimiz |sarlavha=Eyüp Sultan: İşte ihmal edilen mezarlık |sana=2010-11-24 |qaralgan sana=2013-10-27 |arxivsana=2021-09-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210929025226/http://www.medeniyetimiz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=281:eyuep-sultan-te-ihmal-edilen-mezarlk-&catid=44:genel&Itemid=62}}</ref>. Ushbu qabriston Istanbuldagi eng qadimgi va eng katta [[musulmon]] qabristonlaridan biri hisoblanib, u yerda [[Usmoniylar davlati]] sultonlari va saroy aʼzolari, sadr vazirlari, oliy martabali [[Shayx ul-islom|diniy idora vakillari]], davlat xizmatchilari va harbiy qoʻmondonlar hamda ziyolilar, olimlar, sanʼatkorlar va shoirlarning qabrlari joylashgan.

== Tarixi ==
[[Fayl:DSC04799_Istanbul_-_Cimitero_di_Eyüp_-_Foto_G._Dall'Orto_30-5-2006.jpg|thumb|275x275px| Eyüp qabristonidagi Usmonli davriga oid marhumning kasbi yoki ijtimoiy mavqeini bildiruvchi bosh qoplamali qabr toshlari]]
Qabriston Usmonlilar orasida juda mashhur edi, chunki ular vafotlaridan keyin [[Abu Ayyub al-Ansoriy|Abu Ayyub al-Ansoriyning]] (576 — taxminan 672 yoki 674) qabri yonida, [[Usmonli turk tili|Usmonli turk tilida]] ''Ebu Eyyub al-Ensoriy'' ([[Turk tili|zamonaviy turk tilida]] ''Eyüp Sulton'') dafn qilinishni xohlashardi. [[Islom]] paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] yaqin'' [[Sahoba|sahobasi]]'' boʻlmish Abu Ayyub al-Ansoriy [[Vizantiya imperiyasi]] poytaxti [[Konstantinopol|Konstantinopolga]] qilingan reyd paytida vafot etgan, shu sababli uni iloji boricha shahar devorlariga yaqinroq joyda dafn qilishni xohlashgan. 1453-yilda [[Usmoniylar davlati|Usmonli turklari]] [[Konstantinopolning fathi|Konstantinopolni bosib olganidan]] soʻng dafn etilgan joyda uning qabr qurilgan va uning sharafiga bugungi kunda [[Eyüp Sulton masjidi]] deb ataladigan [[masjid]] bunyod etilgan. Oʻsha paytdan boshlab, hozirgi Eyüp deb nomlanuvchi hudud muqaddas boʻlib, koʻplab taniqli [[Usmoniylar davlati|Usmonli]] shaxslari Abu Ayyubning qabri yaqinida dafn qilinishlarini iltimos qilishgan.

Eyüp qabristoni Oltin Shoxning gʻarbiy qirgʻogʻida, Konstantinopolning (hozirgi Istanbul) tarixiy devorlaridan tashqarida joylashgan. U Oltin Shox qirgʻogʻi orasidan Karyağdı yonbagʻrigacha, undan oʻtib Edirnekapigacha choʻzilgan. Oltin Shox atrofidagi yoʻl qurilishi va milliylashtirish ishlari qabrlarga katta zarar yetkazgan.

Eyüp qabristonida Usmonlilar davridagi jamoat jallodlarining ham qabrlari mavjud. Ularni jamoat qabristonlariga dafn etishga ruxsat berilmagan va Eyüp qabristoni yonidagi Karyagʻdi tepaligidagi „Jallod qabristoni“ deb nomlanadigan alohida qabristonga ({{Lang-tr|Cellat Mezarkığı}}) dafn qilingan. Ularni dafn etish ishlari Istanbuldagi faqat ikkita qabristonda tunda yashirin ravishda boʻlib oʻtgan. Ushbu jallodlar tomonidan qatl etilgan shaxslarning qarindoshlari tomonidan ularning qabrlariga zarar yetkazilmasligi uchun qabr toshlarida hech qanday nom va sana koʻrsatilmagan. Afsuski, hozirgi kungacha faqat bir nechta jallod qabrlarigina saqlanib qolgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Erbil, Ömer |date=2011-08-11 |title=Cellat mezarlıkları kayıplara karıştı |language=Turkish |work=[[Radikal]] |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/cellat_mezarliklari_kayiplara_karisti-1059591 |access-date=2013-10-27}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2011-11-09 |title=Cellat mezarlığı yok oluyor! |language=Turkish |work=[[Habertürk]] |url=http://www.haberturk.com/yasam/haber/667994-cellat-mezarligi-yok-oluyor-galeri |access-date=2013-10-27}}</ref><ref name="a"></ref>.

== Jinoyat ishlari ==
1994-yilning noyabr kunlaridan biri kechki vaqtda 45 yoshli [[Avstriya|avstriyalik]] professor ayol mashhur Pierre Loti kafeteriyasida kofe ichib boʻlib, qabriston orqali tepadan pastga tushayotganida hujumga uchragan, talon-taroj qilingan va oʻldirilgan. Uning qotili 17 yoshli avtomobil rassomi boʻlgan<ref name="h1"></ref>.

2001-yilning 25-avgust kuni peshindan keyin taniqli turk yahudiy tadbirkori, Alarko Holding asoschisi Üzeyir Garih Fevzi Çakmak qabri yonida qabriston qoʻriqchilari tomonidan oʻlik holda topilgan. Unga oʻn marta pichoq urilgan. Politsiya ikki soatdan soʻng gumonlanuvchi shaxsni qoʻlga olgan, qotil ushbu jinoyatni tan olgan va tadbirkorni talonchilik uchun oʻldirganini aytgan<ref name="h">{{Yangiliklar manbasi |date=2001-08-25 |title=Üzeyir Garih öldürüldü |language=Turkish |work=[[Hürriyet]] |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=12166 |access-date=2013-10-28 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029204707/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=12166 |url-status=dead }}</ref>. Biroq Garihning puli va mobil telefonini oʻgʻirlagan haqiqiy qotil oradan oʻn kun oʻtganidan keyin qoʻlga olingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2001-09-05 |title=Eyüp canavarı kıskıvrak |language=Turkish |work=[[Sabah (newspaper)|Sabah]] |url=http://arsiv.sabah.com.tr/2001/09/05/g01.html |access-date=2013-10-28}}</ref>. Xabar qilinishicha, Garih har ikki haftada Turkiyaning birinchi Bosh shtab boshligʻi [[Feldmarshal|feldmarshali]] Çakmak qabrini ziyorat qilgan<ref name="h" />.

2001-yilgi qotillik ishidan koʻp oʻtmay Eyüp tumani prokuraturasi komissari Eyüp qabristonining beparvolik tufayli fohishalik va giyohvand moddalar isteʼmol qilish joyiga aylanganini tan olgan<ref name="h1">{{Yangiliklar manbasi |last=Ordu, Şenay |last2=Taner Yener |date=2001-09-01 |title=Tanıklar susuyor |language=Turkish |work=[[Hürriyet]] |url=http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=13305 |access-date=2013-10-28 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/20131028133238/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=13305 |url-status=dead }}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOrdu,_ŞenayTaner_Yener2001">Ordu, Şenay; Taner Yener (2001-09-01). [http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=13305 „Tanıklar susuyor“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/20131028133238/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=13305 |date=2013-10-28 }}. ''[[Hürriyet]]'' (in Turkish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2013-10-28</span></span>.</cite>
[[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2001-08-20 |title=Eyüp Mezarlığı fuhuş yeri |language=Turkish |work=[[Hürriyet]] |url=http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2001/08/30/22294.asp |access-date=2013-10-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000729/http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2001/08/30/22294.asp |url-status=dead }}</ref>. Maʼlum qilinishicha, 1994-yilgi qotillikdan beri qabristonda hamda sayyohlar koʻp boʻladigan tepalikda joylashgan choyxonaga olib boradigan yoʻlda politsiya patrul nazorati oʻtkazilmagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Atilla Toygun |last2=Ali Aksoyer |last3=Asım Güneş |last4=Taner Yener |date=2001-08-27 |title=Suçlayacak delil bulunamadı |language=Turkish |work=[[Hürriyet]] |url=http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=12354 |access-date=2013-10-28 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/20131028133319/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=12354 |url-status=dead }}</ref>.

== Mashhur dafn marosimlari ==
[[Fayl:Fevzi_Çakmak_kabir.jpg|right|thumb|275x275px| Feldmarshal Fevzi Çakmak va oila aʼzolarining oila qabri]]

* Xizr Bey (1407-1459) — [[hanafiylik]]-[[moturidiylik]] olimi va shoiri
* Idris Bitlisi (1457 — 1520) — Usmonli kurd arbobi
* [[Mehmed V]] (1844-1918) — Usmonlilar imperiyasining 35-sultoni<ref name="a">{{Veb manbasi |url=http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-32975-173-istanbula-hurmet-eyupten-baslar.html |nashriyot=[[Aksiyon]] |sarlavha=İstanbul'a hürmet Eyüp'ten başlar |til=Turkish |qaralgan sana=2013-10-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029204842/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-32975-173-istanbula-hurmet-eyupten-baslar.html |arxivsana=2013-10-29 }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true"> (in Turkish). [[Aksiyon]]. Archived from [http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-32975-173-istanbula-hurmet-eyupten-baslar.html the original] on 2013-10-29<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2013-10-28</span></span>.</cite>
[[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref>
* Shahzoda Sabahaddin (1878-1948) — sotsiolog va mutafakkir<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2010-01-01 |title=Eyüp: Mezar mezarlığı |language=Turkish |work=Dünya Bülteni |url=http://dunyabulteni.net/index.php?aType=haberArchive&ArticleID=100817 |access-date=2013-10-27 |archive-date=2022-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831102727/https://www.dunyabulteni.net/index.php?aType=haberArchive&ArticleID=100817 |url-status=dead }}</ref>
* Husein Gradaščević (1802-1834) Usmonli imperiyasiga qarshi isyon koʻtargan [[Bosniyaliklar|bosniyalik]] [[general]]
* Hoji Orif Bey (1831-1885) Usmonli klassik musiqa bastakori<ref name="a" />
* [[Ahmad Hoshim]] (1884?-1933) shoir<ref name="a" />
* [[Kichik Mehmed Said Posho]] (1830-1914) davlat arbobi va ''Jerid-i-Havadis'' gazetasi muharriri<ref name="a" />
* Sheker Ahmad Posho (1841-1907) rassom, askar va davlat amaldori<ref name="a" />
* Fevzi Çakmak (1876-1950) [[feldmarshal]] va siyosatchi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.eyup.gov.tr/default_b0.aspx?id=317 |nashriyot=Eyüp Kaymakamlığı |sarlavha=Mareşal Fevzi Çakmak Eyüp Mezarlığı'ndaki Kabri Başında Anıldı |sana=2012-04-10 |til=Turkish |qaralgan sana=2013-10-27 |arxivsana=2013-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019111453/http://www.eyup.gov.tr/default_b0.aspx?id=317}}</ref>
* Sadettin Heper (1899-1980) [[Mavlaviy]] musiqa bastakori<ref name="a" />
* Hüseyin Hilmi Işık (1911-2001) islom olimi
* [[Kisakoʻrak|Necip Fazil Kısakürek]] (1904-1983) shoir, yozuvchi, dramaturg, faylasuf va faol
* Nurettin Uzunoğlu (1939-2013) islom olimi, [[professor]], siyosatshunos va [[Akademiya|akademik]]
* Enver Ören (1939-2013) tadbirkor va Ihlas Holding asoschisi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2013-02-23 |title=Ören Eyüp Sultan Mezarlığı'na Defnedilecek |language=Turkish |work=Habertut |url=http://www.habertut.com/oren-eyup-sultan-mezarligina-defnedilecek.html |url-status=dead |access-date=2013-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029204256/http://www.habertut.com/oren-eyup-sultan-mezarligina-defnedilecek.html |archive-date=2013-10-29}}</ref>
* Murat Öztürk (1953-2013) professional akrobatika uchuvchisi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2013-05-21 |title=Murat Öztürk son yolculuğuna uğurlandı |language=Turkish |work=[[Sabah (newspaper)|Sabah]] |url=http://www.sabah.com.tr/Yasam/2013/05/21/murat-ozturk-son-yolculuguna-ugurlandi |access-date=2013-05-21}}</ref>
* Ahmad Ammar Ahmad Azam (1993-2013) Eyup qabristoniga dafn etilgan birinchi malayziyalik shaxs, unga turk xalqi tomonidan ''Shehidimiz'' unvoni berilgan
* Mahfiruz Xotun (taxminan 1590-1620) Usmonlilar sultoni Ahmad I ning (h. 1603-17) turmush oʻrtogʻi va Sulton [[Usmon II]] ning (h. 1618-22) onasi
* [[Mahmud Esad Coşan]] (1938-2001) turk ademigi, yozuvchi, voiz, islom professori va naqshbandiya yetakchisi

== Yana qarang ==

* [[Eyüp Sulton masjidi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20131029201448/http://www.istanbulkulturenvanteri.gov.tr/kentsel-anit/detay/envanter_id/60021 Istanbul Kültür Mirası va Kültür Ekonomisi Envanteri]
[[Turkum:Abu Ayyub al-Ansoriy]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]