F-elementlar
Ф-элементлари даврий жадвалдаги атомлари ф-орбитални валент электронлари орқали юқори қувват билан эгаллаб турувчи элементлар блокидир.
Блок таркибига лантаноидлар ва актиноидлар киради.
Ушбу блокга киритилган элементларнинг электрон конфигурацияси аслидан фарқ қилиши мумкин.Бу эса Клечковский қоидасининг аниқлаш услубига тўғри келади. Ушбу блок икки гуруҳга бўлинган:
- 4ф орбиталларида электронлари бўлган элементлар- лантаноидлардир,
- 5ф орбиталида электронлари бўлган элементлар- актиноидлардир.
Аввалдан актиний ва лантан ёки лутесий ва лавренсий элементларидан қайсиларини ушбу гуруҳларга киритиш тўғрисида баҳс-мунозаралар мавжуд. Сабаби шундаки, ташқи электрон қатламида жойлашган ф — электронлар сони фақат 14 тагача бўлиши мумкин[1].
| ↓ Даври | ||||||||||||||||
| 6 | Лантаноиди | 57 Ла |
58 Cе |
59 Пр |
60 Нд |
61 Пм |
62 См |
63 Эу |
64 Гд |
65 Тб |
66 Дй |
67 Ҳо |
68 Эр |
69 Тм |
70 Йб |
71 Лу |
| 7 | Актиноиди | 89 Аc |
90 Тҳ |
91 Па |
92 У |
93 Нп |
94 Пу |
95 Ам |
96 Cм |
97 Бк |
98 Cф |
99 Эс |
100 Фм |
101 Мд |
102 Но |
103 Лр |
Лантаноидлар ҳисобланган барча элементлар М 3+ ионларини ҳосил қилади. Сувли эритмаларда лантанга яқинроқ бўлган лантаноидлар тўққизта сув молекуласи билан, ундан узоқдаги элементлар эса саккизта сув молекуласи билан ўралган. Бироқ, серий каби М 4+ ионларини ҳосил қилувчи элементлар ҳам мавжуд; Cе 4+ ксенон инерт газининг ниҳоятда барқарор электрон конфигурациясига эга. Бу ион анчайин кучли оксидловчи моддадир. Эу 2+ иони [Хе]4ф 7 электрон конфигурациясига эга бўлиб, кучли қайтарувчи восита ҳамдир. Эу 2+ нинг мавжудлиги ф-қобиғининг ярим тўлдирилган барқарорлиги билан боғлиқ[2].
Енгил актиноидлар (торийдан америцийгача) +3 дан +4 (Тҳ), +5 (Па), +6 (У, Ам), +7 (Нп, Пу) гача оксидланиш даражасига эга бўлиши мумкин. Бироқ, юқори оксидланиш даражасидаги Нп, Пу ва Ам бирикмалари ўртасидаги боғланиш беқарор. Бунга сабаб уларнинг эса радиоактив парчаланиш таъсирида секин қайта тикланишидир. Оксидланиш даражаси +3 га тенг қолган актиноидлар лантаниодларни ёдга солади.
Ф элементларнинг барча оксидланиш даражасидаги ионлари (Тҳ 4+ дан ташқари) ҳам катион, ҳам анион шаклдаги эритмаларда турли хил рангларга эга, бу ф-с ва ф-д электрон ўтишларнинг қулайлиги билан боғлиқ.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „ИУПАC Периодиc Табле“ (эн) (2007). 2009-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-август.
- ↑ Греэнwоод, Норман Н.; Эарншаw, А.. Чемистрй оф тҳе Элеменц, 2-е изд, Охфорд: Буттерwортҳ-Ҳеинеманн, 1997. ИСБН 0080379419.
Адабиётлар
- Дикерсон Р, Грей Г, Ҳайт Ж. Кимёнинг асосий қонунлари: 2 жилдда. Пер. инглиз тилидан. — М.: Мир, 1982. 652 б., касал. — Т. 1. — С. 451-452.
Ҳаволалар
- „Изображения ф-орбиталей“ (эн) (деадлинк). 2012-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-август.
- „Изображение ф-орбиталей в интерактивном виде“ (эн) (деадлинк). 2012-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-август.