Fan Chengda

Фан Ченгда (хитойча 范成大, пинйин Фан Ченгда, 1126-1193) — Сонг сулоласи давридаги Хитой давлат арбоби, олими ва шоири.

Фан Ченгда
Асл исми	范成大
Таваллуди	26-июн 1126-йил Сонг империясининг Сучжоу шаҳри
Вафоти	1193-йил
Касби	шоир, хаттот

Таржимаи ҳол

1126-йилда Сузҳоу шаҳрида (ҳозирги Сзянсу провинция) туғилган. Яхши таълим олди. Кейинчалик у давлат хизматига қабул қилинди. Бироқ Фан Ченгда у ерда узоқ қолмади. 1143-йилда ота-онасининг бевақт вафоти туфайли у уни тарк этди. Бу вақтда у буддизмга қизиқиб, жанубий Хитой географиясига қизиқади. Фақат 1154-йилда у давлат лавозимига қайтди. Кейин у императорлик имтиҳонини муваффақиятли топшириб, жинси илмий унвонини олди. Шундан сўнг у император префекти таркибига киритилган расмий календарга мас’ул мансабдор лавозимларни эгаллади. 1170-йилда у шимолда Сзин давлатини тузиб, тинчлик музокараларини олиб бориш учун Журченларга юборилди. Музокаралар чоғида у муросасизлик кўрсатди ва ўлимдан аранг қутулиб қолди. 1178-йилгача у канслер ёрдамчиси лавозимига кўтарилди, бир муддат давлат сиёсатини шакллантиришда иштирок этди. 1182-йилда шимолий тажовузкорларга ён бериш курсига рози бўлмаган ҳолда, у истеъфога чиқди ва ўзининг туғилган жойларида, замонавий Сузҳоу шаҳри яқинидаги Шиху кўлида зоҳид бўлиб жойлашди. Тез орада у бир муддат ишга қайтади. 1186-йилда у ниҳоят давлат хизматини тарк этади. У ҳаётининг сўнгги йилларини ўз мулкида ўтказади, адабий фаолият билан шуғулланади. 1193-йилда вафот этган.

Илмий фаолияти

У „Гуи Хай Ю Хен Чи“ номли географик рисолани ёзиб, унда Хитой жанубидаги ҳар бир ҳудуднинг топографик, қишлоқ хўжалиги ва иқтисодий тавсифини берган. Бунинг учун у географияга оид қадимий иншолардан ҳам, ўзининг кузатишларидан ҳам фойдаланган.

Адабий фаолияти

У Жанубий қўшиқ даврининг энг яхши шоирларидан бири ҳисобланади. Унинг кўплаб ше'рлари бор, улар тўпламга жамланган бўлиб, улардан энг муҳими 16 ше'рдан иборат "Тош кўл"дир. Шунингдек, "Шиху сўзи", "Кема элементлари", "Вузонг тавсифи" тўплами ҳам ма'лум. Уларнинг асосий мавзуси табиатнинг гўзаллигини ёритишдир. Шунингдек, у 60 та ше’рдан иборат “Тўрт фасл дала ва боғларда” номли туркум муаллифидир. Фан Ченгда қишлоқ ҳақидаги ушбу ва бошқа кўплаб ше'рларида нафақат қишлоқ ҳаётининг ше'риятини, унинг ғайриоддий томонини, балки деҳқон ҳаётининг қаттиқ насрини ҳам кўрсатишга интилади: очлик ва ҳосилнинг этишмаслиги, реквизициялар ва зулм. Фан Ченгда, шунингдек, 72 та ше'рдан иборат катта циклга эга бўлиб, улар шоир журчженнинг Сзин давлатида император элчиси бўлганида тузган қисқа саёҳат ёзувларидир. Фан Ченгда собиқ Сонг пойтахтидаги вайронагарчиликни, ташландиқ саройлар ва вайрон қилинган боғларни афсус билан тасвирлайди ва аҳолининг бегона бўйинтуруғидан халос бўлиш истаги ҳақида ҳаяжон билан гапиради. Фан Ченгда тилнинг соддалиги, энгил, шаффоф мисрага интилади, бежамдорлик ва "такаббурлик"дан холи бўлади.

Адабиётлар

• Неэдҳам, Жосепҳ (1986). Сcиэнcе анд Cивилизатион ин Чина: Волуме 4, Парт 3. Таипеи: Cавес Боокс, Лтд.
• Жамес М. Ҳаргетт: «Соме Прелиминарй Ремаркс он тҳе Травел Реcордс оф тҳе Сонг Дйнастй (960—1279)», и Чинесе Литературе: Эссайс, Артиcлес, Ревиэwс (CЛЕАР) (Жулй 1985): 67-93.