Fan Chjungyan

Фан Чжунгян
Асл исми	范仲淹
Таваллуди	989 Сонг империясининг Усян уезди
Вафоти	19-июн 1052 Сонг империясининг Сючжоу округи
Касби	шоир

Фан Чжунгян (хитойча 范仲淹, пинйин Фан Зҳонгян; 989, Усян уезди — 1052) — Хитой давлат арбоби ва Сонг даври ёзувчиси.

Таржимаи ҳол

1015-йилда (26 ёшда) Цинши унвонини олди. Дастлаб, у Хитойнинг Тинч океани соҳилларида сув оқимлари қурилишига раҳбарлик қилган. 1034—1036-йилларда Оуянг Сю билан биргаликда император кутубхонасини каталоглаштирди. 1040—1044-йилларда Ғарбий Сянинг Тангут подшолиги билан бўлган урушда Фан Шенси провинсиясига қўмондон ўринбосари этиб тайинланган, 1041-йилда эса вилоят мудофаасини ташкил этиш билан шуғулланган. 1044-йилда тинчлик ўрнатилиши император саройи томонидан Фаннинг шахсий муваффақияти сифатида баҳоланди, гарчи хитойликлар кумуш, ипак ва чойга катта солиқ тўлашлари керак эди. Фан пойтахтга чақирилиб, канслер ўринбосари даражасига кўтарилди. Бу лавозимда Фан 1045-йилда ҳаётнинг турли соҳаларида бир қатор ислоҳотларни амалга ошира бошлади. Ортодоксал конфуцийлик бўлган Фан 10 банддан иборат ислоҳот лойиҳасини таклиф қилди, кейин эса император томонидан маъқулланди, жумладан солиқ сиёсати ва мансабдор шахсларни текшириш тизимидаги ўзгаришлар. Фан Хитой бошқарув тизимининг асосий муаммоларидан бирини етарли даражада малакали амалдорлар ва мутахассисларнинг йўқлигида кўрди. У бутун мамлакат бўйлаб янги мактаблар очилишини ёқлади.

Ижодиёти

Фан Чжунгян Cи жанридаги кўплаб шеърлар муаллифи. Унинг энг машҳур асари „Юэянг минораси ҳақида эслатмалар“. Асар минорани қайта қурган Тенг Тзицинг (хитойча: 滕子京) таклифига биноан ёзилган. Бошқа нарсалар қаторида, унда муаллиф ўз ўрнини эгаллашни орзу қилган „қадимги халқлар“ (ши-зиёлилар табақалари) ҳақидаги машҳур тавсифни ўз ичига олади: "Пойтахт саройларида халққа ғамхўрлик қиладиганлар ва дарёлар орасида. ва кўллар улар суверенга ғамхўрлик қилади. Дунё қийинчиликларида биринчи ва қувончларида охирги (хитойча: 不以物喜，不以己悲，居廟堂之高，則憂其民；處江湖之遠，則憂其君。是進亦憂，退亦憂；然則何時而樂耶？其必曰：「先天下之憂而憂，後天下之樂而樂」乎！噫！微斯人，吾誰與歸！).