Фиръавн — Қадимий Миср подшоларининг номи. 22-сулоладан бошлаб (милоддан аввалги ХВИ аср) подшоҳ унвони. „фиръавн“ сўзи қадимий мисрча „перо“дан олиниб, дастлаб „Шоҳ саройи“ („Улут уй“) маъносини англатган. 18-сулоладан бошлаб, подшоҳнинг ўзи фиръавн деб аталган. Мамлакатдаги барча экин ерлари фиръавнлар мулки ҳисобланган. Аҳолидан тўпланган солиқлар, одатда, фиръавн ларнинг шахсий эҳтиёжлари учун сарфланган. Қадимий Миср диний тасаввурларига кўра, фиръавн — қуёш маъбуди, Горнинг ўғли, унинг ердаги инъикоси ва табиат маъбуди Осириснинг меросхўри бўлган. Фиръавн ҳокимиятининг қудратини, улуғворлигини кўрсатиш учун уларга бағишлаб эҳромлар қурилган (қаранг Миср, Қадимги Миср).

Фир’авн — Қадимги Миср Ҳукмдорларининг умумий номи. Шунингдек юнон-македон тарихида Птоломейларнинг унвони. Қадимги Миср эътиқодига кўра Фир’авн қуёш (Ра) нинг ўғли ҳисобланар эди. Шунингдек Хорнинг ердаги тимсоли ва Осириснинг вориси.

Қоҳирада мўмиёлар сайри

2021-йил 3-апрел оқшомида Миср пойтахти Қоҳира шаҳрида ўзига хос „Фир’авнлар сайри“ бўлиб ўтди. Гап шундаки, бир асрдан буён Таҳрир майдонидаги Қоҳира музейида сақланаётган Қадимги Миср фир’авнларининг мўмиёланган жасадлари янги ташкил этилган Миср сивилизасияси миллий музейига тантанали равишда ўтказилди. 22 та мўмиёланган фир’авнлар ва маликалар жасадлари солинган тобутлар шоҳона кортежларда олтин рангидаги машиналарда Қоҳира бўйлаб ўзининг янги қўнимгоҳига етиб борди. Маросим Миср телевидениеси орқали бутун дунё бўйлаб намойиш этилди. Кўчирилган мўмиёлар орасида машҳур Рамзес ИИ нинг мўмиёланган жасади ҳам бор эди[1].

Этимология

Фир’авн сўзининг келиб чиқиши аниқ эмас. Баъзилар уни „Фра“ ёки „Пра“ (қуёш, иэроглифларда учрайди) сўзларидан олинган деб ҳисоблайдилар. Янги мисршунослар қадимги мисрлилар ўз ҳукмдорини табаррук исмини айтишни ҳоҳламасдан уни „пер-оҳ“, яъни буюк уй, сарой деб атар эдилар. Инжилда Миср ҳукмдорларини унвони „Фир’авн“ деб айтилган. (Иврит פַּרְעֹה, юнонча Φαραώ)

Фравнлар шажараси

Илк Ҳукмдорлик

0-Сулола

  1. Чаён
  2. Бургут И
  3. Ни-Хор
  4. Пе-Хор
  5. Хат-Хор
  6. Хедж-Кор
  7. Тимсоҳ
  8. Чаён ИИ
  9. Ири Хор
  10. Ка
  11. Нармер (милоддан аввалги 3120)

Биринчи Сулола

  1. Менес (Мена, Хор Аха, Гор Аха, Ахо) (милоддан аввалги 3007 — 2975)
  2. Джер (милоддан аввалги 3000)
  3. Уаджи (Джет) (милоддан аввалги 2980)
  4. Қиролича Мернейт
  5. Ден (Удиму) (милоддан аввалги 2950)
  6. Анеджиб (Аджиб) (милоддан аввалги 2925)
  7. Семерхет (милоддан аввалги 2900)
  8. Каа (милоддан аввалги 2890)

Иккинчи Сулола

  1. Хотепсехемуи (Хетепсехемуи) (милоддан аввалги 2890)
  2. Ранеб (Небра) (милоддан аввалги 2865)
  3. Нинечер
  4. Венег
  5. Сенд (Сенед)
  6. Нубнефер
  7. Неферкара
  8. Неферкасокар
  9. Перибсен (Сет Перибсен, Семехибу-Перенмаату) (милоддан аввалги 2700)
  10. Хасехемуи (милоддан аввалги 2686)

Қадимги Ҳукмдорлик

Учинчи Сулола

  1. Санахт (Неферкара) (милоддан аввалги 2686—2667)
  2. Джосер (Тосорфрос, Джесер) (милоддан аввалги 2667—2648)
  3. Сехемхет (милоддан аввалги 2648—2640)
  4. Хаба (милоддан аввалги 2640—2637)
  5. Хуни (Ху) (милоддан аввалги 2637—2613)

Тўртинчи Сулола

  1. Снофру (2613—2589)
  2. Кеопс (Хуфу, Хнемхуфу) (милоддан аввалги 2589—2566)
  3. Джедефра (Раджедеф) (милоддан аввалги 2566—2558)
  4. Хефрен (Хафра) (милоддан аввалги 2558—2532)
  5. Микерин (Менкаура) (милоддан аввалги 2532—2503)
  6. Шепсеска (милоддан аввалги 2503—2498)

Бешинчи Сулола

  1. Усеркаф (Усерхерес) (милоддан аввалги 2494—2487)
  2. Саҳура (милоддан аввалги 2487—2475)
  3. Нефериркара Какаи (Ранефереф, Ҳеферхерес) (милоддан аввалги 2475—2455)
  4. Шепсескара Иси (Сисирес) (милоддан аввалги 2427—2421)
  5. Неферефра (Неферафра, Херес) (милоддан аввалги 2421—2420)
  6. Ниусерра Иси (Рафурес) (милоддан аввалги 2445—2421)
  7. Менкаухор (Менхерес) (милоддан аввалги 2421—2414)
  8. Джедкара Исеси (Джежкара, Танхерес) (милоддан аввалги 2414—2375)
  9. Унис (Унас, Оннос) (милоддан аввалги 2375—2345)

Олтинчи Сулола

  1. Тети (Офоэс) (милоддан аввалги 2345—2323)
  2. Усеркара (милоддан аввалги 2323—2321)
  3. Пепи И (Пиопи И, Мерира, Фиос) (милоддан аввалги 2321—2287)
  4. Меренра И (милоддан аввалги 2287—2278)
  5. Пепи ИИ (Пиопи ИИ, Неферкара, Фиопс) (милоддан аввалги 2278—2184)
  6. Меренра ИИ
  7. Натикерт (Нитокрида) (милоддан аввалги 2184—2181)
  8. Менкара

Биринчи ўтиш даври

Еттинчи ва Саккизинчи Сулолалар (милоддан аввалги 2181—2125)

Бу даврда ҳукмдорла жуда тез-тез ўзгарган. Манефон айтганидек: „70 кун 70 ҳукмдор бошқарди“. Таниқлилари:

  1. Рамессеум
  2. Интеф

Тўққизинчи ва Ўнинчи Сулолалар (милоддан аввалги 2160—2025)

  1. Хети И (Ахтой И)
  2. Хети ИИ (Ахтой ИИ)
  3. Хети ИИИ (Ахтой ИИИ)
  4. Хети ИВ (Ахтой ИВ)
  5. Уахкара Хети
  6. Небкаура Хети
  7. Мериибра Хети
  8. Мерикара
  9. Иби

Ўн Биринчи Сулола

  1. Ментухотеп И (милоддан аввалги 2133—2117)
  2. Иниотеф И (Интеф И) (милоддан аввалги 2125—2112)
  3. Иниотеф ИИ (Интеф ИИ) (милоддан аввалги 2112—2063)
  4. Иниотеф ИИИ (Интеф ИИИ) (милоддан аввалги 2063—2055)
  5. Ментухотеп ИИ (милоддан аввалги 2055—2044)
  6. Ментухотеп ИИИ (милоддан аввалги 2004—1992)
  7. Ментухотеп ИВ (милоддан аввалги 1992—1985)

Ўрта ҳукмдорлик

Ўн иккинчи Сулола

  1. Аменемхет И (Аман-ма-хи И, Амменемес И) (милоддан аввалги 1985—1955)
  2. Сенусерт И (Са-на-уасра И, Сесострис И, Сесенхосис И) (милоддан аввалги 1965—1920)
  3. Аменемхет ИИ (Аман-ма-хиИИ, Амменемес ИИ) (милоддан аввалги 1922—1878)
  4. Сенусерт ИИ (Са-на-уасра ИИ, Сесострис ИИ) (милоддан аввалги 1880—1874)
  5. Сенусерт ИИИ (Са-на-уасра ИИИ, Сесострис ИИИ) (милоддан аввалги 1874—1855)
  6. Аменемхет ИИИ (Аман-ма-хи ИИИ, Амменемес ИИИ) (милоддан аввалги 1855—1808)
  7. Аменемхет ИВ (Аман-ма-хи ИВ, Амменемес ИВ) (милоддан аввалги 1808—1799)
  8. Қиролича Нефрусебек (милоддан аввалги 1799—1795)
  9. Хнумхотеп

İккинчи ўтиш даври

Ўн учинчи Сулола

  1. Себекхотеп И (милоддан аввалги 1785—1780)
  2. Сенбуэт (милоддан аввалги 1780—1777)
  3. Аменемс (милоддан аввалги 1777—1776)
  4. Аменемхет В (милоддан аввалги 1774—1772)
  5. Аменемхет ВИ
  6. Санхибр
  7. Хетепибра
  8. Себекхотеп ИИ
  9. Рансенеб 4 ой
  10. Хериотеф (Хетепибр, Хорнедж) (милоддан аввалги 1771—1765)
  11. Ҳор (Ауибра)
  12. Аменемхет ВИИ
  13. Хутауира Угаф 2 йил
  14. (Сенеферибра) Сенусерт ИВ
  15. (Усекара) Хенджер 4 йил (милоддан аввалги 1768—1764)
  16. Семенхкара Мермешау 3 йил (милоддан аввалги 1764—1761)
  17. Себекемсаф И (милоддан аввалги 1761—1754)
  18. Себекхотеп ИИИ (Сехемрасуаджтауи) (милоддан аввалги 1754—1751)
  19. Ноферхотеп И (Хасехемра) (милоддан аввалги 1751—1740)
  20. Себекхотеп ИВ (Ханеферра) (милоддан аввалги 1740—1730)
  21. Себекхотеп В (милоддан аввалги 1730—1725)
  22. Уахибра Аиб (милоддан аввалги 1725—1714)
  23. Мерноферра Аи (милоддан аввалги 1714—1700)
  24. Себекхотеп ВИ (милоддан аввалги 1700—1698)
  25. Неферхотеп
  26. Ҳор И
  27. Себекхотеп ВИИ
  28. Ментухотеп
  29. Ментумсаф
  30. Дедимос И
  31. Дедимос ИИ
  32. Сенебми
  33. Неферхотеп ИИИ
  34. Себекхотеп ВИИИ
  35. Мершепсеф-Ини
  36. Ментувосер
  37. Сенааиб
  38. Венваветемсаф

Ўн тўртинчи Сулола(милоддан аввалги 1715—1650)

иккинчи даражали ҳукмдорлар. Фақатгина қуйидагилари маълум:

  1. Хатир
  2. Небхаура
  3. Сехебра
  4. Мерджефара
  5. Севаджакара
  6. Небджекара
  7. Убенра
  8. ?
  9. Ауибра
  10. Херибра
  11. Небсенра
  12. ?
  13. Сехеперенра
  14. Джедхерура
  15. Санхибра
  16. Нефертемра
  17. ?
  18. Какемурра
  19. Неферибра
  20. Джеккара
  21. Хепу
  22. Небенатти (Анати)
  23. Бебнен

Ўн бешинчи сулола

  1. Салитис (Шалик) (милоддан аввалги 1650—1634)
  2. Шеши (милоддан аввалги 1634—1620)
  3. Якубхер (милоддан аввалги 1620—1612)
  4. Хиан (Хианй, Сеусеренра) (милоддан аввалги 1612—1592)
  5. Апопи И (Ааусерра И, Апапи И)(милоддан аввалги 1592—?)
  6. Апопи ИИ (Ааусерра ИИ, Апапи ИИ)(милоддан аввалги ?—1551)
  7. Хамуди (Хамуди) (милоддан аввалги 1551—1542)

Ўн олтинчи Сулола (милоддан аввалги 1650—1540)

  1. Нубусер
  2. Якбоам
  3. Ваджед
  4. Якбаал
  5. Нубанхер
  6. Анатхер
  7. Хаусер

Ўн еттинчи Сулола

  1. Иниотеф ИВ (Интеф ИВ, Нубхеберра) (милоддан аввалги 1650—1645)
  2. Иниотеф В (Интеф В) (милоддан аввалги 1645—1642)
  3. Себекемсаф ИИ (милоддан аввалги 1642—1626)
  4. Джехути (милоддан аввалги 1626—1625)
  5. Ментухотеп ВИ (милоддан аввалги 1625—1624)
  6. Небирираутра И (милоддан аввалги 1624—1605)
  7. Небирираутра ИИ (милоддан аввалги 1605—1605)
  8. Семененра (милоддан аввалги 1605—1604)
  9. Сенусерт В (милоддан аввалги 1604—1592)
  10. СебекемсафИИИ (милоддан аввалги 1592—1583)
  11. Иниотеф ВИ (Интеф ВИ) (милоддан аввалги 1583—1578)
  12. Иниотеф ВИИ (Интеф ВИИ) (милоддан аввалги 1578—1578)
  13. Таа И (Снахтенра Таа И) (милоддан аввалги 1578—1573)
  14. Таа ИИ (Секненра Таа ИИ) (милоддан аввалги 1573—1558)
  15. Камос (Камосе, Уаджхеперра) (милоддан аввалги 1558—1552)

Янги Ҳукмдорлик

Ўн саккизинчи Сулола

  1. Яхмос И (Небпентира, Амасис И) (милоддан аввалги 1552—1527)
  2. Аменхотеп И (Джесеркара) (милоддан аввалги 1527—1506)
  3. Тутмос И (Аакхеперкара) (милоддан аввалги 1506—1494)
  4. Тутмос ИИ (Аакхеперенкара) (милоддан аввалги 1493—1490)
  5. Хацҳепсут (Қиролича Хацҳепсут, Мааткара) (милоддан аввалги 1491—1469)
  6. Буюк Тутмос ИИИ (Манхеперра) (милоддан аввалги 1469—1436)
  7. Аменхотеп ИИ (Аакхеперура) (милоддан аввалги 1436—1412)
  8. Тутмос ИВ (Менкхеперура) (милоддан аввалги 1412—1402)
  9. Аменхотеп ИИИ (Небмаатра) (милоддан аввалги 1402—1364)
  10. Эхнатон, Аменхотеп ИВ (Неферкхеперураваенра) (милоддан аввалги 1364—1347)
  11. Сменхкара, возможно, Нефернефруатон (Семнекарра) (милоддан аввалги 1347—1347)
  12. Тутанхамон (Некхеперура) (милоддан аввалги 1356—1338)
  13. Эе (Аи, Кхеперкхеперура) (милоддан аввалги 1337—1336)
  14. Хоремхеб (Хоремхет, Джесеркхеперура) (милоддан аввалги 1336—1333)

Ўн тўққизинчи Сулола

  1. Рамсес И (Менпехтира) (милоддан аввалги 1306—1304)
  2. Сети И (Менмаатра) (милоддан аввалги 1304—1290)
  3. Рамсес ИИ (Усермаатра Сетепенра) (милоддан аввалги 1290—1224)
  4. Мернептах (Ваентра) (милоддан аввалги 1224—1204)
  5. Аменмес (Аменмессу, Менмира) (милоддан аввалги 1204—1201)
  6. Сети ИИ (Усепхепрура Сетепанра) (милоддан аввалги 1200—1194)
  7. Саптах (Акхенра Сетепенра) (милоддан аввалги 1194—1188)
  8. Таусерт (Сатрамеритамон, Қиролича Таусерт) (милоддан аввалги 1188—1186)

Йигирманчи Сулола

  1. Сетнахт (усеркхаура Мериамон, Сетнехт, Сефнакхте) (милоддан аввалги 1186—1184)
  2. Рамсес ИИИ (Усермаатра Мериамон) (милоддан аввалги 1184—1153)
  3. Рамсес ИВ (Хекамаатра Сетепенамон) (милоддан аввалги 1153—1146)
  4. Рамсес В (Усемаатра Секхеперенра) (милоддан аввалги 1146—1142)
  5. Рамсес ВИ (Небмаатра Мериамон) (милоддан аввалги 1142—1135)
  6. Рамсес ВИИ (Усермаатра Сетепенра Мериамон) (милоддан аввалги 1135—1129)
  7. Рамсес ВИИИ (Усермаатра Акхенамон) (милоддан аввалги 1129—1127)
  8. Рамсес ИХ (Неферкара Сетепенра) (милоддан аввалги 1127—1109)
  9. Рамсес Х (Кхеперамаатра Сетепенра) (милоддан аввалги 1109—1099)
  10. Рамсес ХИ (Менмаатра Сетепенптах) (милоддан аввалги 1099—1070)

Учинчи ўтиш даври

Йигирма биринчи Сулола

  1. Смендес (Хеджкхеперра Сетепенра) (милоддан аввалги 1070—1044)
  2. Аменемнису (Неферкара) (милоддан аввалги 1044—1039)
  3. Псусеннес И (Аакхеперра Сетепенамон) (милоддан аввалги 1039—933)
  4. Аменемопе (Усермаатра Сетепенамон) (милоддан аввалги 933—984)
  5. Осоркон Старший (Аакхеперра Сетепенра) (милоддан аввалги 984—978)
  6. Сиамон (Нетджеркхеперра Сетепенамон) (милоддан аввалги 978—960)
  7. Псусеннес ИИ (Титкхеперура Сетепенра) (милоддан аввалги 960—945)

Йигирма иккинчи Сулола

  1. Шешонк И (Хеджетхеперра Сетепенра Шешонк) (милоддан аввалги 945—924)
  2. Осоркон И (Сехемхеперра, Озоркон И) (милоддан аввалги 924—890)
  3. Шешонк ИИ (Хекахеперра Сетепенра) (милоддан аввалги 890—889)
  4. Такелот И (Текелот И) (милоддан аввалги 884—884)
  5. Осоркон ИИ (Усермаатра Сетепенамон, Озоркон ИИ) (милоддан аввалги 874—850)
  6. Такелот ИИ (Хеджекхеперра Сетепенра) (милоддан аввалги 850—825)
  7. Шешонк ИИИ (Усермаатра) (милоддан аввалги 825—773)
  8. Пами (Усермаатра, Памп) (милоддан аввалги 773—767)
  9. Шешонк В (Аакхеперра) (милоддан аввалги 767—730)
  10. Осоркон ИВ (Аакхеперра Сетепенамон, Озоркон ИВ) (милоддан аввалги 730—715)

Йигирма учинчи Сулола

Гераклеопол, Леонтопол ва Танис (Пер-Рамзес)даги турли ҳукмдорлар ва шу қаторда:

  1. Петубастис И (Усермааатра) (милоддан аввалги 818—793)
  2. Иупут И (милоддан аввалги 804—783)
  3. Шешонк ИВ (милоддан аввалги 783—777)
  4. Осоркон ИИИ (Усермаатра Сетепенамон, Озоркон ИИИ) (милоддан аввалги 777—749)
  5. Такелот ИИИ (милоддан аввалги 754—734)
  6. Рудамен (милоддан аввалги 734—731)
  7. Иупут ИИ (милоддан аввалги 731—720)
  8. Шешонк ВИ (милоддан аввалги 720—715)

Йигирма тўртинчи Сулола

  1. Тефнахт (милоддан аввалги 725—718)
  2. Бокхорис (Боккхорис, Бакенренеф) (милоддан аввалги 718—715)

Йигирма бешинчи Сулола

  1. Кашта
  2. Пианхи (Пи) (милоддан аввалги 740-716)
  3. Шабака (Неферкара) (милоддан аввалги 716-702)
  4. Шабатака (Джедкаура) (милоддан аввалги 702-690)
  5. Тахарка (Кнунафертемра, Тиргака) (милоддан аввалги 690-663)
  6. Тануатамон (Талтамон, Бакара) (милоддан аввалги 663-657)

Миср милоддан аввалги 671-660-йиллар Оссурия таркибида

Оҳирги Ҳукмдорлик

Йигирма олтинчи Сулола(милоддан аввалги 660—525)

  1. Псаметтих И (милоддан аввалги 660—616)
  2. Нехо ИИ (милоддан аввалги 610—595)
  3. Псаметтих ИИ (милоддан аввалги 595—589)
  4. Априй (милоддан аввалги 589—570)
  5. Амасис ИИ (милоддан аввалги 570—526)
  6. Псаметтих ИИИ (милоддан аввалги 526—525)

Йигирма еттинчи форс сулоласи(милоддан аввалги 525—404)

Йигирма саккизинчи Сулола(милоддан аввалги 404—399)

  1. Амиртей (милоддан аввалги 404—399)

Йигирма тўққизинчи Сулола(милоддан аввалги 399—380)

  1. Неферит И (милоддан аввалги 399—393)
  2. Псаммут (милоддан аввалги 393—393)
  3. Ахорист (милоддан аввалги 393—381)
  4. Неферит ИИ (милоддан аввалги 381—380)

Ўттизинчи Сулола (милоддан аввалги 380—343)

  1. Нектанеб И (милоддан аввалги 380—363)
  2. Тахос (милоддан аввалги 363—360)
  3. Нектанеб ИИ (милоддан аввалги 360—343)

Миср Александр Македонский томонидан босиб олинган эди. Милоддан аввалги 304-30-йилларда Миср Птоломей сулоласи қўли олтида эди.

  1. Птоломей И Сотер (милоддан аввалги 306—283-йиллар)
  2. Птоломей ИИ Филаделф (милоддан аввалги 283—246-йиллар)
  3. Птоломей ИИИ Эвергет (милоддан аввалги 246—222-йиллар)
  4. Птоломей ИВ Филопатор (милоддан аввалги 221—205-йиллар)
  5. Птоломей В Эпифан (милоддан аввалги 205—180-йиллар)
  6. Птоломей ВИ Филометор (милоддан аввалги 180—145-йиллар)
  7. Птоломей ВИИ Эвергет (милоддан аввалги 170—164-йиллар)
  8. Птоломей ВИИИ Эвергет ИИ (милоддан аввалги 145-йил)
  9. Птоломей ВИИ Эвергет (милоддан аввалги 145—116-йиллар)
  10. Птоломей ИХ Сотер ИИ (милоддан аввалги 116—108-йиллар)
  11. Птоломей Х Александр И (милоддан аввалги 108—89-йиллар)
  12. Птоломей ИХ Сотер ИИ (милоддан аввалги 89—81-йиллар)
  13. Птоломей ХИ Александр ИИ (милоддан аввалги 80-йил)
  14. Птоломей ХИИ Неос Дионис (милоддан аввалги 80—58-йиллар)
  15. Береника ИВ (милоддан аввалги 58—56-йиллар)
  16. Архелай (милоддан аввалги 56-йил)
  17. Птоломей ХИИ Неос Дионис (милоддан аввалги 56—51-йиллар)
  18. Птоломей ХИИИ (милоддан аввалги 51—47-йиллар)
  19. Клеопатра ВИИ (милоддан аввалги 47—30-йиллар)
  20. Птоломей ХИВ (милоддан аввалги 47—44-йиллар))
  21. Птоломей ХВ Сезарион (милоддан аввалги 44—30-йиллар)