Bola: Versiyalar orasidagi farq

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Bola — asosiy maʼnosi — bolalik davridagi inson. Bolalikning yosh chegaralari turli madaniyatlarda, hayotiy sikl nazariyalarida va huquqiy tizimlarda farq qiladi. Umuman olganda, bola deb tugʻilish paytidan boshlab to jinsiy balogʻatga yetguncha boʻlgan davrdagi insonga aytiladi. Qiz — ayol jinsidagi bola; Oʻgʻil — erkak jinsidagi bola.

Bola sogʻligʻiga bagʻishlangan tibbiyot boʻlimi pediatriya deb aytiladi.

Tarixiy maʼlumotlar

Olimlar bola haqidagi taʼlimot eramizdan oldingi IV asrda tibbiyot otasi Gippokratning "Bola tabiati haqida" nomli kitobi bilan boshlangan deb hisoblaydilar. Keyinchalik (I—II asrlar) bolalarni tarbiyalash va parvarishlash haqida Sels, Galen va Soranlar yozadilar. Keyingi 15 asr davomida amalda oldin Galen va Soran tomonidan bayon etilganlar takrorlandi. Lekin, koʻp bolalar oʻlimi, muhtojlarga yordam beruvchi tashkilotlarning paydo boʻlishi, shuningdek Yevropaning ayrim davlatlarida tashlandiq va boquvchisini yoʻqotgan bolalar uchun tarbiya uylarining ochilishi XV-XVII asrlarda bolalar organizmining oʻziga xos xususiyatlariga qiziqish uygʻonishiga sababchi boʻldi — bolalarni tarbiyalash va parvarishlashga bagʻishlangan koʻp sonli asarlar chop etildi^[1].

Bolalik davrlari

Bola — doimo oʻsuvchi va rivojlanuvchi organizm, har bir yosh bosqichida maʼlum morfologik, fiziologik va psixologik xususiyatlarni egallab boradi^[1]. Postnatal (tugʻilgandan keyingi) davrda quyidagilar farqlanadi:

yangi tugʻilganlik davri (hayotining birinchi toʻrt haftasi (28 kun))
emadigan yosh (hayotining 29-kunidan boshlab bir yilgacha)
yasli yoki maktabgacha yoshdan oldingi davr (uch yilgacha)
maktab yoshigacha boʻlgan davr (uch yildan yetti yilgacha)
kichik maktab yoshi (yetti yoshdan oʻn bir yoshgacha)
katta maktab yoshi (oʻn ikki yoshdan oʻn yetti - oʻn sakkiz yoshgacha)

Balogʻatga (voyaga) yetish yoshi

Koʻpchilik davlatlarda balogʻatga yetish yoshi 18 yoshdan boshlanadi.
Balogʻatga yetishning eng kichik yoshi Farer orollarida oʻrnatilgan — 14 yosh.
Kubada balogʻatga yetish 16 yoshda keladi.
Oʻzbekistonda balogʻatga yetish yoshi — 18 yosh.

Shuningdek qarang — Balogʻatga yetish

Bola rivojlanishi

Qoʻshimcha maʼlumotlar: Jismoniy rivojlanish

Bola rivojlanishi — goʻdakning ulgʻayishi jarayonida uning jismoniy va psixologik rivojlanishi bilan kechuvchi jarayon va mexanizmlarni oʻrganishga bagʻishlangan fan yoʻnalishi.

Oʻsmirlik (oʻspirinlik) davri

Asosiy maqola: Oʻsmir

Bolaning jinsiy balogʻatga yetish yuz beradigan va organizm rivojlanishining yuqoriroq darajasiga oʻtish davri — balogʻatga yetish.
Oʻsmir — yoshi bolalikdan oʻspirinlikga oʻtayotgan yigit yoki voyaga yetgan qiz. Hozirgi fan oʻsmirlik yoshini davlat (yashash mintaqasi) va madaniy-milliy xususiyatlarga, shuningdek jinsiga bogʻliq ravishda aniqlaydi (12-14 yoshdan 15-17 yoshgacha).

2011-yilga dunyoda milliarddan ortiq oʻsmir mavjud deb hisoblanadi^[2].

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 A. V. Mazurin, I. M. Voronsov. Bolalar kasalliklari propedevtikasi. — 1-nashr. — {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}: Tibbiyot, 1986. — С. 432. — 6-19 с. — 100 000 nusx.
↑ Moskvadagi BMT Axborot markazi — Press-bulleten, 2012-09-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-06-19 {{citation}}: no-break space character in |title= at position 31 (yordam)

Havolalar

Bolalar huqulari toʻgʻrisida konvensiya

[Mazurin-1] 1,0 ^1,1 A. V. Mazurin, I. M. Voronsov. Bolalar kasalliklari propedevtikasi. — 1-nashr. — {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}: Tibbiyot, 1986. — С. 432. — 6-19 с. — 100 000 nusx.

[autogenerated1-2] Moskvadagi BMT Axborot markazi — Press-bulleten, 2012-09-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-06-19 {{citation}}: no-break space character in |title= at position 31 (yordam)

[1]

[2]

-#YOʻNALTIRISH [[Bola]]
+[[Fayl:Soviet Union stamp 1979 CPA 4966.jpg|thumb|180px|Xalqaro bolalar kuni munosabati bilan chiqarilgan SSSR markasida bola tasviri (1979)]]
+'''Bola''' — asosiy maʼnosi — [[bolalik]] [[yosh|davri]]dagi [[inson]]. Bolalikning yosh chegaralari turli [[madaniyat]]larda, hayotiy sikl nazariyalarida va [[huquqiy tizim]]larda farq qiladi. Umuman olganda, bola deb tugʻilish paytidan boshlab to [[jinsiy balogʻat]]ga yetguncha boʻlgan davrdagi insonga aytiladi. [[Qiz]] — [[ayol]] jinsidagi bola; [[Oʻgʻil]] — [[erkak]] jinsidagi bola.
+Bola sogʻligʻiga bagʻishlangan tibbiyot boʻlimi [[pediatriya]] deb aytiladi.
+== Tarixiy maʼlumotlar ==
+Olimlar bola haqidagi taʼlimot eramizdan oldingi IV asrda tibbiyot otasi [[Gippokrat]]ning "Bola tabiati haqida" nomli kitobi bilan boshlangan deb hisoblaydilar. Keyinchalik (I—II asrlar) bolalarni tarbiyalash va parvarishlash haqida [[Sels]], [[Galen]] va [[Soran]]lar yozadilar. Keyingi 15 asr davomida amalda oldin Galen va Soran tomonidan bayon etilganlar takrorlandi. Lekin, koʻp [[bolalar oʻlimi]], [[muhtojlarga yordam beruvchi tashkilot]]larning paydo boʻlishi, shuningdek [[Yevropa]]ning ayrim davlatlarida [[tashlandiq bola|tashlandiq]] va [[qarovsiz bolalar|boquvchisini yoʻqotgan bolalar]] uchun [[tarbiya uyi|tarbiya uylari]]ning ochilishi XV-XVII asrlarda bolalar organizmining oʻziga xos xususiyatlariga qiziqish uygʻonishiga sababchi boʻldi — bolalarni tarbiyalash va parvarishlashga bagʻishlangan koʻp sonli asarlar chop etildi<ref name="Mazurin">{{adabiyot
+|muallif          = [[Mazurin Andrey Vladimirovich|A. V. Mazurin]], [[Voronsov Igor Mixaylovich|I. M. Voronsov]].
+|qism          =
+|sarlavha       = Bolalar kasalliklari [[propedevtikasi]]
+|asl       =
+|havola         =
+|masʼul  =
+|nashr        = 1-nashr
+|joy          = {{M}}
+|nashriyot = [[Tibbiyot (nashriyot)|Tibbiyot]]
+|yil = 1986
+|tom =
+|sahifa = 6-19
+|sahifalar = 432
+|seriya =
+|isbn =
+|adad = 100000
+}}</ref>.
+== Bolalik davrlari ==
+Bola — doimo oʻsuvchi va rivojlanuvchi organizm, har bir yosh bosqichida maʼlum morfologik, fiziologik va psixologik xususiyatlarni egallab boradi<ref name="Mazurin"/>. Postnatal (tugʻilgandan keyingi) davrda quyidagilar farqlanadi:
+* ''yangi tugʻilganlik davri'' (hayotining birinchi toʻrt haftasi (28 kun))
+* ''emadigan yosh'' (hayotining 29-kunidan boshlab bir yilgacha)
+* yasli yoki ''maktabgacha yoshdan oldingi davr'' (uch yilgacha)
+* ''maktab yoshigacha boʻlgan davr'' (uch yildan yetti yilgacha)
+* ''kichik maktab yoshi'' (yetti yoshdan oʻn bir yoshgacha)
+* ''katta maktab yoshi'' (oʻn ikki yoshdan oʻn yetti - oʻn sakkiz yoshgacha)
+=== Balogʻatga (voyaga) yetish yoshi ===
+* Koʻpchilik davlatlarda balogʻatga yetish yoshi 18 yoshdan boshlanadi.
+* Balogʻatga yetishning eng kichik yoshi Farer orollarida oʻrnatilgan — 14 yosh.
+* Kubada balogʻatga yetish 16 yoshda keladi.
+* Oʻzbekistonda balogʻatga yetish yoshi — 18 yosh.
+''Shuningdek qarang — [[Balogʻatga yetish]]''
+== Bola rivojlanishi ==
+[[Fayl:Little Angel & Dish.jpg|thumb|240px|Foydali uy ishlarida ishtiroki]]
+{{see|Jismoniy rivojlanish}}
+''Bola rivojlanishi'' — goʻdakning ulgʻayishi jarayonida uning jismoniy va psixologik rivojlanishi bilan kechuvchi jarayon va mexanizmlarni oʻrganishga bagʻishlangan fan yoʻnalishi.
+== Oʻsmirlik (oʻspirinlik) davri ==
+{{main|Oʻsmir}}
+Bolaning jinsiy balogʻatga yetish yuz beradigan va organizm rivojlanishining yuqoriroq darajasiga oʻtish davri — [[balogʻatga yetish]].<br />
+Oʻsmir — yoshi [[bolalik]]dan [[oʻspirinlik]]ga oʻtayotgan [[erkak|yigit]] yoki [[voyaga yetgan qiz]]. Hozirgi fan oʻsmirlik yoshini davlat (yashash mintaqasi) va madaniy-milliy xususiyatlarga, shuningdek jinsiga bogʻliq ravishda aniqlaydi (12-14 yoshdan 15-17 yoshgacha).
+-yilga dunyoda milliarddan ortiq oʻsmir mavjud deb hisoblanadi<ref name=autogenerated1>{{Citation |year= |title=Moskvadagi BMT Axborot markazi — Press-bulleten |url=http://www.unic.ru/bill/?ndate=2011-02-28#4641 |access-date=2013-06-19 |archivedate=2012-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120920090134/http://www.unic.ru/bill/?ndate=2011-02-28#4641 }}</ref>.
+== Manbalar ==
+{{Manbalar}}
+== Havolalar ==
+{{Vikiiqtibos}}
+* [http://www.arfi.mhost.ru/Prava_rebenka/Convenc.doc Bolalar huqulari toʻgʻrisida konvensiya]
+[[Turkum:Bolalik| ]]
+[[Turkum:Odam ontogenezi]]
+[[Turkum:Bola huquqlari]]
+[[Turkum:Oila]]