Ferhan Şensoy sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Ferhan Şensoy|portret=Ferhan Şensoy.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Osman Ferhan Şensoy|kasbi= [[ssenariychi]], [[aktyor]]|sayt={{URL|http://www.ortaoyuncular.com|ortaoyuncular.com}}|mukofotlari=}}'''Osman Ferhan Şensoy''' (26-fevral 1951-yil; chorshanba, [[Samsun]] – 2021-yil 31-avgust, [[Istanbul]]) [[Turklar|turk]] [[teatr]], kino va [[televideniye]] [[aktyor]]i. U [[roman]]lar, [[Esse (asar)|esselar]], kundaliklar, [[teleserial]]lar va film ssenariylari muallifi, shoir va „Oʻrtaoyuncular“ teatr guruhining asoschisi.

Uning ''Ferhangi Şeyler'' [[pyesa]]si 1987-yildan to umrining oxirigacha toʻxtovsiz namoyish etilgan eng mashhur [[pyesa]]dir.

== Yoshlik yillari ==
Şensoy 1951-yil 26-fevralda [[Turkiya]] shimolidagi [[Samsun]] viloyatining Çarshamba tumanida tugʻilgan. Uning onasi Mujgan Şensoy boshlangʻich maktab oʻqituvchisi, otasi Yusuf Jemil Şensoy esa savdogar va oʻsha paytda Çarshamba shahar hokimi edi. Aktyor ilk taʼlimni 1957-yilda Samsun Gazi Usmon Pasha boshlangʻich maktabida egallagan va 1961-yilda oʻqishga kirgan Galatasaroy oʻrta maktabida bir muddat oʻqigan Şensoy, 1970-yilda Çarshamba oʻrta maktabini ham tamomlagan<ref name="aa-1">{{Yangiliklar manbasi |date=31 Ağustos 2021 |title=Yaşamı boyunca hiç durmayan kavuklu tiyatrocu: Ferhan Şensoy |agency=[[Anadolu Ajansı]] |location=İstanbul |url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/yasami-boyunca-hic-durmayan-kavuklu-tiyatrocu-ferhan-sensoy/2351299 |access-date=8 Eylül 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831115040/https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/yasami-boyunca-hic-durmayan-kavuklu-tiyatrocu-ferhan-sensoy/2351299 |archive-date=31 Ağustos 2021}}</ref>.

Şensoyning ilk hikoya va sheʼrlari 1969-yilda „Yeni ufuklar“ va „Soyut“ jurnallarida nashr etilgan, pyesalari esa 1970-yilda „Devekuşu kabare“da ijro etila boshlangan.

== Faoliyati ==
U 1971-yilda „Grup Oyuncuları“ teatr guruhida oʻzining birinchi professional aktyorlik tajribasiga ega boʻldi. 1972-1975-yillarda [[Fransiya]] va [[Kanada]]da [[teatr]] boʻyicha taʼlim oldi. U Jerom Savari va Andre-Lui Perinetti qoʻl ostida ishlagan. Ferhan 1975-yilda [[Monreal]]da ([[Kanada]]) ''Ce Fou de Gogol'' pyesasi uchun „Eng yaxshi chet ellik dramaturg“ unvoni bilan taqdirlandi. U [[Monreal]]dagi ''Harem qui rit'' musiqiy filmida [[rejissyor]]lik qilgan va ishtirok etgan<ref name="cnnt1"/>.

1975-yilda Shensoy Turkiyaga qaytib keldi va „Nisa Serezli-Tolga Aşkiner“ teatriga aktyor sifatida qoʻshildi. U 1976-yilda Turkiya [[radio]] va [[televideniye]] korporatsiyasi va „Cabaret Theatre Devekuşu“ uchun bir nechta sketch komediyalarini yozgan. U „Stardust“ tungi klubida Adile Nashit, Perran Kutman, Pakize Suda, Sevda Karaja va Istanbul Gelişim orkestri musiqasi bilan oʻzining ''Dedikodu Şov'' („Gʻiybat shou“) kabaretini sahnalashtirgan. Xuddi shu tungi klubda u Arda Uskan tomonidan yozilgan va musiqasi Fuat Gyuner tomonidan bastalangan ''Kukla ve Kuklacı'' (Qoʻgʻirchoq va qoʻgʻirchoq yasovchi) kabaretida ham ishtirok etgan<ref name="cnnt1"/>.

1978-yilda uning birinchi romani ''Kazancı Yokuşu'' nashr etildi. U ''Kızını Dövmeyen Dizini Döver'' (Qizini urmagan tizzasini uradi) filmi uchun oʻzining birinchi [[ssenariy]]sini yozgan. Xuddi shu yili u Mete İnselel bilan birga „Anyamanya“ teatrini tashkil qildi. Ferhan oʻzining ''[[Idi Amin]] Avantadan Lavanta'' spektakliga [[rejissyor]]lik qilgan va rol ijro etgan<ref name="cnnt1"/>.
== Teatrdagi yongʻin ==
1987-yil 9-fevralda Ferhan Şensoy ''Muzır Müzikal'' musiqiy spektaklini sahnalashtirgan teatr binosi „rasmiy maʼlumotlarga koʻra“ qisqa tutashuvdagi nosozlik tufayli butunlay yonib ketdi<ref name="r1"/>. [[Spektakl]]da Turkiyadagi fundamentalist segmentga nisbatan istehzoli tanqidlar oʻrin olgan edi<ref name="h4"/>.

Istanbul viloyati Shishli tumani Elmadagʻ hududigagi Surp Agop Arman kasalxonasi yonidagi bu inshoot 1950-yilning oʻrtalarida kino prodyuseri Turgut Demirağ (1921–1987) tashabbusi bilan qurilgan va kasalxona jamgʻarmasiga tegishli boʻlgan. „Theatre Şan“ deb nomlangan uning katta foyesi, ajoyib akustik zali va {{cvt|22|x|16|m}} oʻlchamdagi katta sahnasi boʻlgan. Bu joy oʻtmishda kino teatri va konsertlar uchun musiqa zali sifatida ishlatilgan<ref name="r1"/>.

Şensoy 2001-yildagi televizion koʻrsatuvlarning birida yongʻin uni himoya qilish uchun tayinlangan diniy [[aqidaparast]] politsiya xodimlari tomonidan qoʻyilganligini daʼvo qilgan<ref name="h4"/>.

== Komediya ustasi ==
[[Usmoniylar davlati|Usmonlilar davri]]ning soʻnggi yillarida turk teatrida [[komediya]] sanʼatining mohir aktyori Kel Hasan afandi (1874-1925 yoki 1929-yillar) „Taqir Hasan“ laqabini olgan va sahnada bosh kiyim – [[salla]] ({{lang-tr|kavuk}}) kiygan edi. U 1800-yillarning oxiridagi davrada ({{lang-tr|orta oyunu}}) „Kavuklu“ (salla kiygan) obrazini ijro etgan. U nafaqaga chiqqandan soʻng, anʼanaviy [[improvizatsiya]] teatri ({{lang-tr|tuluat}}) va davrada teatr mahoratining ramzi sifatida „kavuk“ni İsmail Hakkı Dümbüllüga (1897-1973) topshirdi. „Kavuk“ 1968-yilda Turkiya kino sanʼatining komediya ustasi Munir Oʻzkulga (1925-2018) topshirilgan. Ferhan Şensoy 1989-yilda „kavuk“ni qabul qilib oldi va 2016-yilning martigacha, 27 yil davomida kiyib yurib, uni Rasim Öztekinga (1959–2021) topshirdi<ref name="c1"/>.

Münir Özkul taʼbiri bilan aytganda, „kavuk“ 600 yillik madaniyat ramzi, „tuluat“ ([[improvizatsiya]]) deb nomlangan ijro sanʼatidir<ref name="c1"/>.

== Sogʻligʻidagi muammolar va oʻlimi ==
2021-yil 2-iyul kuni Ferhan Şensoy ichki [[qon ketishi]] tufayli kasalxonaga yotqizilgan. Bir muddat oldin u sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolar tufayli [[angioplastika]] [[operatsiya]]si oʻtkazgan edi. Operatsiyadan keyin yuzaga kelgan asorat tufayli u kasalxonaga yotqizilgan. U yerda davolangach, ehtiyot maqsadida xususiy shifoxonaga oʻtkazilgan<ref name="c2"/>.

Şensoy 2021-yil 31-avgust kuni [[Istanbul universiteti]] Tibbiyot fakulteti kasalxonasida vafot etdi. 2-sentyabr kuni Beyoğlu shahridagi Galatasaroy litseyida oʻtkazilgan xotira marosimlari va Theater Sess hamda Teshvikiye masjididagi diniy marosimdan soʻng, Zincirlikuyu qabristoniga dafn etildi<ref name="sc1"/>.

== Manbalar ==
{{reflist|refs=
<ref name="h4">{{cite news |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/san-tiyatrosu-nu-polis-yakti-21160 |newspaper=[[Hürriyet]] |title=Şan Tiyatrosu'nu polis yaktı |date=12 October 2001 |language=tr |access-date=2 September 2021 }}</ref>
<ref name="cnnt1">{{cite news |url=https://www.cnnturk.com/magazin/ferhan-sensoy-kimdir-kac-yasinda-ferhan-sensoy-neden-oldu-hastaligi-neydi-ferhan-sensoy-esi-ve-cocuklari |newspaper=[[CNN Türk]] |title=Ferhan Şensoy kimdir, kaç yaşında? Ferhan Şensoy neden öldü, hastalığı neydi?Ferhan Şensoy eşi ve öocuklarıQ,! |date=31 August 2021 |language=tr |access-date=1 September 2021 }}</ref>
<ref name="c1">{{cite news |url= https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ferhan-sensoy-ve-gulduru-geleneginin-simgesi-kavukun-hikayesi-1864987 |newspaper=[[Cumhuriyet]] |title=Ferhan Şensoy ve güldürü geleneğinin simgesi Kavuk'un hikayesi |date=31 August 2021 |language=tr |access-date=2 September 2021 }}</ref>
<ref name="c2">{{cite news |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ferhan-sensoy-neden-oldu-ferhan-sensoyun-hastaligi-neydi-1864915 |newspaper=[[Cumhuriyet]] |title=Ferhan Şensoy neden öldü? Ferhan Şensoy'un hastalığı neydi? |date=31 August 2021 |language=tr |access-date=3 September 2021 }}</ref>
<ref name="r1">{{cite news |url=http://www.radikal.com.tr/hayat/san-kullerinden-dogacak-862051/ |newspaper=[[Radikal]] |title='Şan' küllerinden doğacak |date=28 September 2002 |language=tr |access-date=2 September 2021 }}</ref>
<ref name="sc1">{{cite news |url=https://www.sozcu.com.tr/hayatim/kultur-sanat-haberleri/buyuk-ustaya-veda-ferhan-sensoyun-cenazesi-ses-tiyatrosuna-getirildi/ |newspaper=[[Sözcü]] |title=Ferhan Şensoy gözyaşlarıyla uğurlandı |author=Öztürk, Fahrettin |date=2 September 2021 |language=tr |access-date=3 September 2021 }}</ref>
}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|1284379}}
* [http://www.ortaoyuncular.com/ Ortaoyuncular], official site of Ferhan Şensoy's theater ensemble ''Ortaoyuncular''
* [http://www.tns.fr/ Theatre National De Strasbourg]

[[Turkum:1951-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:26-fevralda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:31-avgustda vafot etganlar]]
[[Turkum:Turkiyalik aktyorlar]]
[[Turkum:Shoirlar]]
[[Turkum:Ssenariychilar]]