Fides
Фидес (лотинча: Фидес) — қадимги Рим келишув ва садоқат маъбудаси. Садоқатни (фидес), шунингдек, бошқа муҳим фазилатларни (Жасорат, Тақво, Шараф, Келишув) илоҳийлаштириш Рим динининг ўзига хос хусусиятидир. Бизга маълум бўлган Садоқат ибодатхонаси фақат милоддан аввалги 258 ёки 254-йилларда консул Авл Атилий Калатин[1] томонидан муқаддас қилинган.
Тарихи
Фидес Рим тангаларида қўлида мевалар ва маккажўхори бошоқлари, шунингдек, қумри қушлари бўлган аёл кўринишида тасвирланган. Унинг рамзи бирлаштирилган ўнг қўллар эди, бу келишувга содиқликни англатади. У ўзининг турмуш тарзи ва қасамёдлари тамойилларига содиқлиги билан фахрланадиган Рим жамиятининг ахлоқий тизимининг асосларини қўриқчиси ҳисобланган.
Пиетас[2] билан бирга (худолар, ватан, ота-она олдидаги бурч худоси) қасамёдга ғоят садоқатлилиги билан фахрланадиган римликларнинг жамияти ва фазилатларининг асоси ҳисобланган.
Фидес қасамёд пайтида чақирилган Юпитер ва у билан бирлашган содиқлик худоси Диус Фидий билан, шунингдек, уруш эълон қилиш ва худолар билан шартномалар тузиш маросимини бошқарган фетиаллар коллегияси раҳбари томонидан тантанали қурбонликлар келтириш билан тузилган фоэдус, „иттифоқ“ тушунчаси билан чамбарчас боғлиқ эди (Ливий. Шаҳар ташкил топган кундан бошлаб тарих. И, 24, 6).

Учта асосий фламинлар иштирок этган, Фидесга сиғинишнинг пайдо бўлиши, Нума Помпилиус (Ливий, И, 21 ва 1-4; Плутарх „Қиёсий таржимаи ҳол“) билан боғлиқ. Шундай қилиб, Ливий бу муносабат билан шундай деб ёзган эди: „у руҳонийларга садоқат ибодатхонасига жуфтлик билан боғланган ёпиқ аравада келишни ва бу садоқатга риоя қилиниши ва унинг муқаддас эканлиги ва ҳатто қўлни сиққанда ҳам муқаддаслигича қолиши кераклигининг белгиси сифатида қурбонликни қўлнинг бармоқларигача ўралган ҳолда ўтказишни буюрди“[3]. Римдаги ибодатхоналардан бири бу маъбудага бағишланган эди. Биринчи Пуни уруши пайтида унинг шарафига Капитолий тепалигида ибодатхона қурилган бўлиб, унда Римнинг бошқа давлатлар билан тузилган шартномалари сақланиб қолган.
Фидесга қурбонлик қилган фламинлар, маъбудага бағишланган ўнг қўлни мато билан ўрашган (чунки Фидес билан тангаларда тасвирланган ўнг қўлларнинг бирлашиши, кўпинча, тузилган шартномага содиқликни англатади). Императорлик даврида у кўпинча тангаларда Фидес Августа, Фидес қўшинлари, Фидес отлиқлари ва бошқалар сифатида тасвирланган[4]. Юнон мифологиясида мос келадиган маъбуда — Пистис[5].
Қасамёдга содиқликни назорат қилган худолар қадим замонлардан бери Италияда ҳурматга сазовор бўлган. Шундай қилиб, милоддан аввалги 466 йилда Римда ибодатхона улардан бири — сабин ер худоси ва лотин осмон худосини бирлаштирган Семо Санcус Диус Фидиусга (Семон Санк) (ер ва осмонга қасамёд қилиш энг муқаддас ҳисобланган) бағишланган[6].
1855-йил 5-октабрда топилган астероид (37) Фидес маъбуда Фидес номи билан аталган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Марк Туллий Цицерон. О природе богов, ИИ, 23 (61);
- ↑ „ФИДЕС в энциклопедии“. www.мифенc.ру. Қаралди: 2017-йил 21-феврал.
- ↑ „Тит Ливий. История Рима от основания города. Книга И.“ (ру). анcиэнтроме.ру. Қаралди: 2017-йил 22-феврал.
- ↑ „Фидес — Энциклопедия символики и геральдики“ (ру). www.сймболариум.ру. 2017-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 22-феврал.
- ↑ Соответствие римских и греческих богов // Википедия. — 2017-01-16.
- ↑ „Тит Ливий. История Рима от основания города. Книга И.“ (ру). анcиэнтроме.ру. Қаралди: 2017-йил 22-феврал.
Адабиётлар
- История Рима. Под ред. Иванова А.Г. М. 1997.
- Мифы и сказания древней Греции и Рима. Сост. А.А. Нейхардт.; Изд. «Правда», 1987 г.
- Мифы народов мира. Энциклопедия. В 2 томах. М. Советская энциклопедия, 1987, 1988.
- Культура Древнего Рима. В 2 тт. / Отв. ред. Е. С. Голубцова. — М.: Наука, 1985.
- Марк Туллий Цицерон. Философские трактаты. М., «Наука», 1985.
- Гéрард Фрейбургер, Фидес. Éтуде сéмантиқуэ эт религиэусе депуис лес оригинес жусқу'à л'éпоқуэ аугустéэнне, Парис, Лес Беллес Леттрес, 1986, 361 п.
- Лехиcон Иcонограпҳиcум Мйтҳологиаэ Cлассиcаэ (ЛИМC) (1981—1999) Артемис-Верлаг, 9 волумес.
Ҳаволалар
- Плутарх. «Сравнительные жизнеописания», Нума Помпилий
- Тит Ливий. История от основания города, И, 18-21: текст на латинском и русском
- Цицерон. О природе богов. Античная литература.
- Мифологическая энциклопедия. РИМСКИЙ ПАНТЕОН.