Ziyosfera

Fil va Moska


"Фил ва Моска" (рус. „Слон и Моска“- И. А. Криловнинг масали; 1808-йил ноябр ойининг бошидан кечиктирмай ёзилган ва ўша йили биринчи марта „Драматический вестник“ журналида нашр этилган (ушбу нашрдаги сўнгги эртак[1]); Криловнинг тўпланган асарларида эртакларнинг учинчи китобига киритилган.

Сюжети

Масал кўчада томоша учун кўрсатилаётган баҳайбат ва савлатли фил билан бошланади. Яъни филнинг бу ўлкада ноёб ҳайвон бўлганлиги, унинг орқасида кўплаб бекорчиларнинг эргашиб келиши баён қилинади. Шу пайт қаердандир филга қараб ҳураётган Моска (ит лақаби) пайдо бўлади. Ит жон-жаҳди билан фил орқасидан ҳуриб келади. Бошқа бир қўшни ит эса Москага фил эътибор бермаётганлигини, у беҳуда ҳаракат қилаётганлигини, қайтанга ҳаммага масхара бўлаётганлигини айтади. Фил Москанинг ҳуришларига эътибор бермай кетаётган бўлади. Шунда Моска филга ҳуришини кўрган итлар орасида мавқеи ошиб боришини, яъни филнинг катталигига қарамасдан ундан қўрқмай филга ташланаётганлигини кўрган бошқа итлар ундан қўрқишини ва ҳурмат қилишини айтади[2][3].

Таҳлили

Йигирма қаторли шеър „эркин мисра“ жанрида ёзилган.

Биринчи тўртлик 12 та „о“ ҳарфини ўз ичига олади; А. С. Янушкевич фикрига кўра, бу усул оғзини катта очган томошабинлар оломонининг қиёфасини яратади. Кейинги тўртликда Моска тасвирининг киритилиши „ш“, „с“, „з“, „зҳ“, „ззҳ“ ҳуштак-шивирлаш товушлари билан бирга келади, улар кўп сонли „р“ каби қичқириш, шов-шув, гуриллаш ва итнинг ҳуррилаши манзарасини яратади.

Масалнинг ғояси зўравонлик фаолиятига тақлид қилишни ва хаёлий буюкликни яратишни қоралашдир; фил ҳақиқий истеъдод ва иқтидорни, ит эса танқидни ифодалайди.

Ахлоқий жиҳати

"Фил ва Моска" эртагининг ахлоқий жиҳати шундаки, кўпинча бўш ва фойдаси тегмайдиган одамлар бошқаларнинг кўзига кўпроқ аҳамиятли бо'либ ко'ринишни хоҳлашади. Бунинг учун улар хотиржамлик билан ўз йўлида юрадиган яхши одамларга ҳужум қилишади ва ҳар хил бачкана қилиқлар ко'рсатишади. Шу билан бирга, қадри ё'қ одамлар (Моска каби) кўпинча ўзларининг аҳамияцизлиги ва бўшлигини билишади, лекин улар ҳеч бўлмаганда ўзларини шундай ножо'я қилиқлар билан ҳаракат қилишади. Ақлли одамлар (фил каби) уларнинг мақсадини тушуниб, аҳмоқларнинг (Моска) ҳужумларига эътибор бермасликка ҳаракат қилишади. Бироқ, баъзида бундай эпизодлар ҳали ҳам муносиб одамларнинг ҳаётини нохуш қилиб келади[4].

Манбалар

  1. ↑ Комментарии к басне. // Иван Андреэвич Крилов. Сочинения. Ч. 1. Изд. Ремезовой, 1894. — С. 67.
  2. ↑ „Филни ко'ча бо'йлаб худди ко'риш учун олиб боришди. Фил ва Пуг (Улар филнинг ко'чаларини ҳайдашди ...) Ва пуг филга ҳурийди“ (2020-йил 12-октябр). 2025-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
  3. ↑ И.А.Крилов Басни Драматургия (рус), 1982 — 367-бет. 
  4. ↑ [ҳттпс://www.литературус.ру/2017/11/морал-слон-и-моска-крйлов.ҳтмл „Мораль басни "Слон и Моська" Крылова (анализ, суть, смысл) ҳттпс://www.литературус.ру/2017/11/морал-слон-и-моска-крйлов.ҳтмл“].

Адабиётлар

  • Федута А. 1920-1930 йиллар рус адабиётида И. А. Криловнинг „Фил ва Пуг“ эртаги // Менинис матни: Сувокимас. Таҳлил қилинг. Изоҳ. № 5. Мокслиниų страипсниų ринкинйс = Бадиий матн: Идрок. Таҳлил. Изоҳ. № 5. Илмий мақолалар тўплами. — Вилнюс: Вилнюс педагогика университети, 2006. — П. 137-145.
  • Клепиков С. А., Бонч-Бруэвич В. Д. И. А. Крилов ва унинг рус халқ расмидаги асарлари. — Миссис. адабий музей, 1950 йил.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fil_va_Moska" dan olindi