Ziyosfera

Fishbase: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Fishbase
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Fishbase]]
{{Tashkilot bilgiqutisi
|nomi = FishBase
|tasvir =
|tasvir_tagyozuvi = Turlarning keng qamrovli ma'lumotlari, jumladan [[taksonomiya]], [[biometrika]], [[xatti-harakatlar]], tarqalish, yashash joylari va [[fotosuratlar]]
|tasvir2 =
|tasvir2_tagyozuvi =
|tasvir3 =
|tasvir3_tagyozuvi =
|qisqartma =
|turi = Voyaga etgan baliq turlari (suzgichli baliq)
|sanoat =
|shiori =
|maqomi =
|maqsadi = [[Baliq]] haqidagi katta va keng foydalaniladigan biologik ma'lumotlar bazasi
|ishga_tushgan_sanasi = Oxirgi joriy versiya: 06/2022
|tan_olingan_yili =
|tugatilgan =
|tugatilish_sababi =
|joylashuvi =  Leybnits nomidagi Dengiz fanlari instituti, FishBase konsorsiumi koordinatori
|hududiy_hizmati =
|asoschilari = [[Daniel Pauly]], [[Rainer Froese]]
|prezident =
|direktori =
|bosh_kotib =
|xoʻjayinlar =
|yetakchi_sarlavha =
|yetakchi_nomi =
|yetakchi_sarlavha2 =
|yetakchi_nomi2 =
|yetakchi_sarlavha3 =
|yetakchi_nomi3 =
|bosh_mahkamasi =
|daromad =
|aylanma_daromad =
|operatsion_foyda =
|toza_foyda =
|boyligi =
|byudjet =
|IITKI = Ma'lumotlar uchun [[https://en.wikipedia.org/wiki/Creative_Commons_license| CC-BY-NC]]; har bir holatda tekshirilishi kerak bo'lgan media fayllar (rasmlar, tovushlar, ...) uchun litsenziyaning turli darajalari
|ishchilar_soni =
|koʻngilli_xizmatkorlar =
|mijozlar_soni =
|aʼzolari =
|oʻziga_tegishli_tashkilotlar =
|vebsayti = [http://www.fishbase.org/search.php www.fishbase.org]
|tili =
}}
'''FishBase''' — bu [[Baliqlar|baliq]] turlarining global maʼlumotlar bazasi (xususan, suzgichli [[baliqlar]])<ref>Froese R and Pauly D (eds) (2000) [http://fishbase.org/manual/english/contents.htm ''FishBase 2000: concepts, design and data sources''] ICLARM, Philippines.</ref>. Bu Internetdagi baliqlarning kattaligi boʻyicha eng katta va eng keng tarqalgan onlayn maʼlumotlar bazasi. Vaqt oʻtishi bilan u „dinamik va koʻp qirrali ekologik vositaga aylanadi“ va ilmiy nashrlarda keng iqtibos keltiriladi<ref>[http://www.fishbase.us/References/FBRefList.php References Citing FishBase] FishBase. Last modified 5 July 2010. Retrieved 20 July 2011.</ref>.
 
FishBase turlarning keng qamrovli maʼlumotlari, jumladan [[taksonomiya]], geografik taqsimot, [[Biometriya|biometrik]] va [[Morfologiya (biologiya)|morfologiya]], xulq-atvor va yashash joylari, ekologiya va populyatsiya dinamikasi, shuningdek reproduktiv, metabolik va genetik maʼlumotlarni taqdim etadi. Trofik piramidalar, identifikatsiya kalitlari, [[Biogeografiya|biogeografik]] modellashtirish va baliqchilik statistikasi kabi vositalarga kirish imkoniyati mavjud va LarvalBase, GenBank, [[Qizil kitob|IUCN Qizil roʻyxati]] va Baliqlar katalogi kabi boshqa maʼlumotlar bazalarida turlar darajasidagi maʼlumotlarga toʻgʻridan-toʻgʻri havolalar mavjud<ref>Gert B and Snoeks J (2004) [http://www.vliz.be/imisdocs/publications/76736.pdf#page=48 „FishBase: encyclopaedia and research tool“] Page 48, VLIZ Special Publication 17, Brugge, Belgium.</ref>.
 
2022-yil iyun oyi holatiga koʻra, FishBase 34900 tur va kenja turning tavsifini oʻz ichiga olgan boʻlib, ularda 325 600 ta umumiy nomlar, 61 500 ta rasm va ilmiy adabiyotlardagi 58 900 ta asarga havolalar mavjud. Saytga oyiga 700 000 ga yaqin tashrif buyuriladi.
 
== Tarixi ==
FishBase-ning kelib chiqishi 1970-yillarga borib taqaladi, oʻshanda baliqchilik olimi Daniel Pauli baliqlarning oʻsib borayotgan qobiliyatiga ularning gʻunajinlari kattaligi qanday taʼsir qilishi haqidagi farazni sinab koʻrishga qiynalgan<ref name="Bakun">Bakun A (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC „The oxygen constraint“] Pages 11-23. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) ''Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective'', Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13022-6}}.</ref>. Bu kabi gipotezalarni faqat katta hajmdagi empirik maʼlumotlar mavjud boʻlganda tekshirish mumkin edi<ref>Palomares MLD and Bailly N (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC „Organizing and disseminating marine biodiversity information: the Fishbase and SeaLifeBase story“] Pages 24-46. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) ''Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective'', Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13022-6}}.</ref>. Oʻsha paytda baliqchilik boshqaruvi baliqlarning oʻsishi va oʻlimini baholashni talab qiladigan analitik modellardan foydalangan<ref>Monro JL (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC „Assessment of exploited stock of tropical fishes: an overview“] Pages 171-188. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) ''Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective'', Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13022-6}}.</ref>. Baliqchilik boʻyicha olimlar va menejerlar uchun ularga tegishli turlar haqida kerakli maʼlumotlarni olish qiyin boʻlishi mumkin, chunki tegishli faktlar koʻplab jurnal maqolalari, hisobotlari, axborot byulletenlari va boshqa manbalarda tarqalib, koʻmilishi mumkin. Bunday maʼlumotga muhtoj boʻlgan rivojlanayotgan mamlakatlardagi odamlar uchun ayniqsa qiyin boʻlishi mumkin. Paulining fikricha, baliqchilik menejerlari kerakli maʼlumotlar hajmiga kirishning yagona amaliy usuli nashr etilgan adabiyotlarda mavjud boʻlgan barcha maʼlumotlarni markaziy va oson kirish mumkin boʻlgan omborga yigʻish va birlashtirishdir<ref name="Palomares and Bailly" />. Agar maʼlumotlar standartlashtirilgan va tasdiqlangan boʻlsa, bunday maʼlumotlar bazasi ayniqsa foydali boʻladi<ref name="Palomares and Bailly" />. Bu shuni anglatadiki, olimlar yoki menejerlar yangi gipotezani sinab koʻrishlari kerak boʻlganda, mavjud maʼlumotlar allaqachon tasdiqlangan va foydalanish mumkin boʻlgan shaklda boʻladi va yangi maʼlumotlar toʻplamini yaratish va keyin uni tasdiqlashga hojat qolmaydi<ref>Froese R (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC „The science in FishBase“] Pages 47-54. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) ''Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective'', Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13022-6}}.</ref>.
 
Pauly Rainer Froeseni ishga oldi va ushbu yoʻnalishdagi dasturiy taʼminot maʼlumotlar bazasining boshlanishi 1988-yilda kodlangan. Dastlab tropik baliqlar bilan chegaralangan ushbu maʼlumotlar bazasi FishBase prototipiga aylandi. Keyinchalik FishBase barcha [[Baliqlar|baliq baliqlarini]] qamrab olish uchun kengaytirildi va 1996-yil avgust oyida [[Butunjahon oʻrgimchak toʻri|Internetda]] ishga tushirildi. Endi u dunyodagi baliqlar uchun eng katta va eng koʻp foydalaniladigan onlayn maʼlumotlar bazasi<ref name="Palomares and Bailly">Palomares MLD and Bailly N (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC „Organizing and disseminating marine biodiversity information: the Fishbase and SeaLifeBase story“] Pages 24-46. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) ''Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective'', Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13022-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-13022-6|978-0-521-13022-6]].</ref>. 1995-yilda birinchi CD-ROM „FishBase 100“ sifatida chiqarildi. Keyingi kompakt disklar har yili chiqariladi. Dastur faqat [[Microsoft Windows]] da ishlaydigan [[Microsoft Access]] da ishlaydi.
 
FishBase kattalar baliqlarini qamrab oladi, lekin baliqning erta va yosh davrlarini batafsil bayon qilmaydi. 1999-yilda LarvalBase deb nomlangan qoʻshimcha maʼlumotlar bazasi Bernd Ueberschär nazorati ostida Internetga kirdi. U baliq [[Tuxum|tuxumlari]] va [[Lichinka|lichinkalari]], baliqlarni identifikatsiyalash, shuningdek, [[Akvakultura|akvakulturada]] yosh baliqlarni etishtirishga oid maʼlumotlarga oid batafsil maʼlumotlar bilan ixtioplankton va baliqlarning oʻsmirlik bosqichini qamrab oladi. FishBase muvaffaqiyatini hisobga olgan holda, baliqlardan tashqari suvda yashovchi hayot shakllarini qamrab oluvchi maʼlumotlar bazasiga talab paydo boʻldi. Bu 2006-yilda SeaLifeBase ning paydo boʻlishiga olib keldi<ref name="Palomares and Bailly"/>. SeaLifeBase ning uzoq muddatli maqsadi FishBase asosida modellashtirilgan, ammo FishBase ixtisoslashgan baliq baliqlaridan tashqari barcha suvli hayot shakllarini, ham dengiz va chuchuk suvni oʻz ichiga olgan axborot tizimini ishlab chiqishdan iborat. Umuman olganda, ushbu turkumda 300 000 ga yaqin tur mavjud.
 
== Hozirgi tashkiloti ==
Baliq mutaxassislari orasida FishBase haqida xabardorlik oshgani sayin, u 2310 dan ortiq ishtirokchi va hamkorlarni jalb qildi. 2000-yildan beri FishBase toʻqqizta xalqaro institutdan iborat konsortsium tomonidan nazorat qilinadi. Bugungi kunga kelib, FishBase konsorsiumi oʻn ikki aʼzoga etdi. GEOMAR — Germaniyadagi Kiel okean tadqiqoti uchun Helmholtz okean tadqiqot markazi (GEOMAR) muvofiqlashtiruvchi organ sifatida ishlaydi<ref>[http://www.fishbase.org/home.htm FishBase] Home page. Retrieved 28 November 2018</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=5118#FishBase|sarlavha=Ecology, Population Dynamics, and Fisheries: FishBase|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120324151446/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=5118#FishBase|arxivsana=24 March 2012|nashriyot=IFM-GEOMAR, Kiel|kirish sanasi=27 January 2014}}</ref>.
{| class="wikitable" style="margin:1em auto; background-color: #F2F2F2; font-size:11px;"
| colspan="2" |{{Center|'''FishBase konsortsiumi'''}}
|-
| rowspan="12" |[[Fayl:IFM_Geomar.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/IFM_Geomar.jpg/220px-IFM_Geomar.jpg|center|thumb|{{Center|The [[GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel]] coordinates the FishBase Consortium<ref>[http://www.ifm-geomar.de/index.php?L=1 Leibniz Institute of Marine Sciences] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707015410/http://www.ifm-geomar.de/index.php?L=1 |date=7 July 2011 }} (IFM-GEOMAR). Main web site.</ref>}}]]
|-
| Saloniki Aristotel universiteti, Saloniki, Gretsiya
|-
| Xitoy baliqchilik fanlari akademiyasi, Pekin, Xitoy
|-
| Okeanlar va baliqchilik instituti , Britaniya Kolumbiyasi universiteti, Vankuver, Kanada
|-
| [[Birlashgan millatlar tashkilotining oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti|Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti]], Rim, Italiya
|-
| Naturelle milliy tarixiy muzeyi, Parij, Fransiya
|-
| Markaziy Afrika Qirollik muzeyi, Tervuren, Belgiya
|-
| Shvetsiya tabiiy tarix muzeyi, Stokgolm, Shvetsiya
|-
| WorldFish, Penang, Malayziya
|-
| Universidade Federal de Sergipe, San-Kristovao — SE, Braziliya
|-
| Gʻarbiy Avstraliya universiteti, Pert, Avstraliya
|-
| [https://www.q-quatics.org/ Quantitative Aquatics, Incorporated], Laguna, Filippin
|-
|}
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
 
== Adabiyotlar ==
 
* Bailly N (2010) [http://www.fishbase.us/Nomenclature/FBCofFNames.php Nima uchun Baliqlar Katalogi va FishBase Version 2, 2010-yil 6-may oʻrtasida ilmiy nomlarni baholashda tafovutlar boʻlishi mumkin] .
* Bailly N, Reyes Jr R, Atanacio R and Froese R (2010) [http://www.openstarts.units.it/dspace/bitstream/10077/3743/1/Bailly%20et%20al,%20bioidentify.pdf „Simple Identification Tools in FishBase“] In: Nimis PL va Vignes Lebbe R. (tahrirlar) ''Bioxilma-xillikni aniqlash vositalari: taraqqiyot va muammolar'', 31-36-betlar.{{ISBN|978-88-8303-295-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-8303-295-0|978-88-8303-295-0]] .
* Christensen V, CJ Walters, R Ahrens, J Alder, J Buszowski, LB Christensen, WWL Cheung, J Dunne, R Froese, V Karpouzi, K Kaschner, K Kearney, S Lai, V Lam, MLD Palomares, A Peters-Mason, C Piroddia, JL Sarmiento, J Steenbeek, R Sumaila, R Watson, D Zeller va D Pauly (2009) Dunyoning yirik dengiz ekotizimlarini ''ekologik modellashtirishning'' [http://www2.fisheries.com/files/Christensen_etal_2009.pdf maʼlumotlar bazasiga asoslangan modellari], '''220''' (17): 1984-1996.
* Froese R (2011) [https://books.google.com/books?id=baUySByM5DIC&printsec=frontcover&dq=Ecosystem+Approaches+to+Fisheries:+A+Global+Perspective&hl=en&ei=qh4cTvSyD6X-mAXe3MniBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false „Fishbasedagi fan“] In: Villi Kristensen va Jey Maklin (tahrirlar) ''Baliqchilikka ekotizim yondashuvlari: Global istiqbol'', Kembrij universiteti nashriyoti, 47-54-betlar.{{ISBN|978-0-521-13022-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-13022-6|978-0-521-13022-6]] .
* Froese R va Pauly D (tahrirlar) (2000) [http://fishbase.org/manual/english/contents.htm ''FishBase 2000: tushunchalar, dizayn va maʼlumotlar manbalari''] ICLARM, Filippin.
* Froese R va Pauly D (1994) [https://ifm-geomar.academia.edu/RainerFroese/Papers/541863/Fishbase_as_a_tool_for_comparing_the_life_history_patterns_of_flatfish# „Fishbase yassi baliqlarning hayot tarixini taqqoslash uchun vosita sifatida“] ''Niderlandiya dengiz tadqiqotlari jurnali'', '''32''' (3/4): 235-239.
* Nauen CE (2004) [http://www.cta.int/en/content/download/513/2433/version/1/file/FishBase-Nauen.EN.pdf Barqaror baliqchilikni qoʻllab-quvvatlash uchun dunyo baliqlari boʻyicha ommaviy elektron arxiv.]{{Oʻlikhavola|date=fevral 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  CTA/Hamdoʻstlik kotibiyati seminari, ACP-EI baliqchilik munosabatlari boʻyicha ekspertlar uchrashuvi, Bryussel.
* Palomares, MLD, N. Bailly va D. Pauly (2009) [https://web.archive.org/web/20120217032015/http://www.seaaroundus.org/researcher/dpauly/PDF/2009/Books%26Chapters/FishBaseSeaLifeBaseAndDatabaseDrivenEcosystemModeling.pdf FishBase, SeaLifeBase va maʼlumotlar bazasiga asoslangan ekotizim modellashtirish] p.&nbsp;156-158. In: MLD Palomares, L. Morissette, A. Cisnero-Montemayor, D. Varkey, M. Coll va C. Piroddi (tahrirlar.) Ecopath 25 yillik konferensiya materiallari: kengaytirilgan tezislar. UBC baliqchilik markazi tadqiqot hisobotlari '''17''' (3).
* Pauly D (1997) [https://web.archive.org/web/20120217030630/http://www.seaaroundus.org/researcher/dpauly/PDF/1997/OtherItems/TheScienceInFishBase.pdf „The Science in FishBase“] ''EC Baliqchilik hamkorlik byulleteni,'' '''10''' (2): 4-6.
* Robertson R (2008) [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1472-4642.2008.00519.x/full „Dengiz baliqlari boʻyicha global biogeografik maʼlumotlar bazalari: ogohlantirish“] ''Turli xillik va taqsimotlar,'' '''14''' (6): 891-892.
* Ueberschär B va Teltow M (1999) [http://travel-net-24.com/norwegen/fishbase%20eu.pdf „FishBase baliq ovlaydi“]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  ''Axborotnomasi'', '''12''' (2-3): 38-39.
 
== Havolalar ==
* [http://www.fishbase.org/home.htm FishBase onlayn]
* [http://fishdb.sinica.edu.tw/ Tayvanning baliq maʼlumotlar bazasi]
* [http://www.fishbaseforafrica.org/ Afrika uchun FishBase] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230408230805/http://www.fishbaseforafrica.org/ |date=2023-04-08 }}
* [http://artedi.nrm.se/FishBlog/ FishBase FishBlog (FishBase Sverige haqida maʼlumot beruvchi)]
* [https://web.archive.org/20130202045717/http://www.sciencenewsline.com/biology/2010090300004254.html?continue=y FishBase Kiel] ''Science yangiliklar qatorida'' 20 yilligini nishonlaydi, 2010-yil 3-sentyabr.
* [http://www.bluezooaquatics.com/resources.asp?show=1 Rainer Froese FishBase] ''Blue hayvonot bogʻida'' .
* [http://www.recibio.net/ficheros/AmsterdamWorkshop/RainerFroese.ppt SpeciesBank: Orzular va haqiqatlar]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  Rainer Froese, Seminar taqdimoti, 2005 yil.
* ''Markaziy Afrikadagi'' [http://www.africamuseum.be/research/natural-sciences/biology/vertebrates/ichtyology/doc/morphology%20and%20id FishBase Qirollik muzeyida (RMCA Tervuren) baliq morfologiyasi va identifikatsiyasi,] 2007-yil FishBase va baliq taksonomiyasi boʻyicha trening sessiyasida taqdimot.
* [https://web.archive.org/web/20111008223749/http://ichthyology.bio.auth.gr/files/stergiou/Theta/Theta44.pdf 6-FishBase Konsortsiumi yigʻilishi va 3-Mini FishBase Simpozium] ''FishBytes'', 2005 yil.
* [https://web.archive.org/web/20120328012226/http://www.cafs.ac.cn/english/news-0.html 2008-yil FishBase simpoziumi] ''Xitoy baliqchilik fanlari akademiyasi'', 2008-yil 2-sentyabr.
* Daniel Pauly, Rainer Froese va Mariya Lourdes Palomares [https://web.archive.org/web/20110927161450/http://64.95.130.5/Fish_on_Line.htm liniyada baliq] . FishBase axborot tizimidan foydalangan holda ixtiologiyani oʻrganish va oʻqitish boʻyicha qoʻllanma loyihasi. 2005-yil 17-yanvarda yangilangan.
 
 
[[Turkum:Baliqlar]]
[[Turkum: Zoologiya]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

FishBase
Turi Voyaga etgan baliq turlari (suzgichli baliq)
Maqsadi Baliq haqidagi katta va keng foydalaniladigan biologik ma'lumotlar bazasi
Ishga tushgan sanasi Oxirgi joriy versiya: 06/2022
Joylashuvi Leybnits nomidagi Dengiz fanlari instituti, FishBase konsorsiumi koordinatori
Asoschi(lar)i Daniel Pauly, Rainer Froese
IITKIga harajatlar Ma'lumotlar uchun [CC-BY-NC]; har bir holatda tekshirilishi kerak bo'lgan media fayllar (rasmlar, tovushlar, ...) uchun litsenziyaning turli darajalari
Vebsayti www.fishbase.org

FishBase — bu baliq turlarining global maʼlumotlar bazasi (xususan, suzgichli baliqlar)[1]. Bu Internetdagi baliqlarning kattaligi boʻyicha eng katta va eng keng tarqalgan onlayn maʼlumotlar bazasi. Vaqt oʻtishi bilan u „dinamik va koʻp qirrali ekologik vositaga aylanadi“ va ilmiy nashrlarda keng iqtibos keltiriladi[2].

FishBase turlarning keng qamrovli maʼlumotlari, jumladan taksonomiya, geografik taqsimot, biometrik va morfologiya, xulq-atvor va yashash joylari, ekologiya va populyatsiya dinamikasi, shuningdek reproduktiv, metabolik va genetik maʼlumotlarni taqdim etadi. Trofik piramidalar, identifikatsiya kalitlari, biogeografik modellashtirish va baliqchilik statistikasi kabi vositalarga kirish imkoniyati mavjud va LarvalBase, GenBank, IUCN Qizil roʻyxati va Baliqlar katalogi kabi boshqa maʼlumotlar bazalarida turlar darajasidagi maʼlumotlarga toʻgʻridan-toʻgʻri havolalar mavjud[3].

2022-yil iyun oyi holatiga koʻra, FishBase 34900 tur va kenja turning tavsifini oʻz ichiga olgan boʻlib, ularda 325 600 ta umumiy nomlar, 61 500 ta rasm va ilmiy adabiyotlardagi 58 900 ta asarga havolalar mavjud. Saytga oyiga 700 000 ga yaqin tashrif buyuriladi.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

FishBase-ning kelib chiqishi 1970-yillarga borib taqaladi, oʻshanda baliqchilik olimi Daniel Pauli baliqlarning oʻsib borayotgan qobiliyatiga ularning gʻunajinlari kattaligi qanday taʼsir qilishi haqidagi farazni sinab koʻrishga qiynalgan[4]. Bu kabi gipotezalarni faqat katta hajmdagi empirik maʼlumotlar mavjud boʻlganda tekshirish mumkin edi[5]. Oʻsha paytda baliqchilik boshqaruvi baliqlarning oʻsishi va oʻlimini baholashni talab qiladigan analitik modellardan foydalangan[6]. Baliqchilik boʻyicha olimlar va menejerlar uchun ularga tegishli turlar haqida kerakli maʼlumotlarni olish qiyin boʻlishi mumkin, chunki tegishli faktlar koʻplab jurnal maqolalari, hisobotlari, axborot byulletenlari va boshqa manbalarda tarqalib, koʻmilishi mumkin. Bunday maʼlumotga muhtoj boʻlgan rivojlanayotgan mamlakatlardagi odamlar uchun ayniqsa qiyin boʻlishi mumkin. Paulining fikricha, baliqchilik menejerlari kerakli maʼlumotlar hajmiga kirishning yagona amaliy usuli nashr etilgan adabiyotlarda mavjud boʻlgan barcha maʼlumotlarni markaziy va oson kirish mumkin boʻlgan omborga yigʻish va birlashtirishdir[7]. Agar maʼlumotlar standartlashtirilgan va tasdiqlangan boʻlsa, bunday maʼlumotlar bazasi ayniqsa foydali boʻladi[7]. Bu shuni anglatadiki, olimlar yoki menejerlar yangi gipotezani sinab koʻrishlari kerak boʻlganda, mavjud maʼlumotlar allaqachon tasdiqlangan va foydalanish mumkin boʻlgan shaklda boʻladi va yangi maʼlumotlar toʻplamini yaratish va keyin uni tasdiqlashga hojat qolmaydi[8].

Pauly Rainer Froeseni ishga oldi va ushbu yoʻnalishdagi dasturiy taʼminot maʼlumotlar bazasining boshlanishi 1988-yilda kodlangan. Dastlab tropik baliqlar bilan chegaralangan ushbu maʼlumotlar bazasi FishBase prototipiga aylandi. Keyinchalik FishBase barcha baliq baliqlarini qamrab olish uchun kengaytirildi va 1996-yil avgust oyida Internetda ishga tushirildi. Endi u dunyodagi baliqlar uchun eng katta va eng koʻp foydalaniladigan onlayn maʼlumotlar bazasi[7]. 1995-yilda birinchi CD-ROM „FishBase 100“ sifatida chiqarildi. Keyingi kompakt disklar har yili chiqariladi. Dastur faqat Microsoft Windows da ishlaydigan Microsoft Access da ishlaydi.

FishBase kattalar baliqlarini qamrab oladi, lekin baliqning erta va yosh davrlarini batafsil bayon qilmaydi. 1999-yilda LarvalBase deb nomlangan qoʻshimcha maʼlumotlar bazasi Bernd Ueberschär nazorati ostida Internetga kirdi. U baliq tuxumlari va lichinkalari, baliqlarni identifikatsiyalash, shuningdek, akvakulturada yosh baliqlarni etishtirishga oid maʼlumotlarga oid batafsil maʼlumotlar bilan ixtioplankton va baliqlarning oʻsmirlik bosqichini qamrab oladi. FishBase muvaffaqiyatini hisobga olgan holda, baliqlardan tashqari suvda yashovchi hayot shakllarini qamrab oluvchi maʼlumotlar bazasiga talab paydo boʻldi. Bu 2006-yilda SeaLifeBase ning paydo boʻlishiga olib keldi[7]. SeaLifeBase ning uzoq muddatli maqsadi FishBase asosida modellashtirilgan, ammo FishBase ixtisoslashgan baliq baliqlaridan tashqari barcha suvli hayot shakllarini, ham dengiz va chuchuk suvni oʻz ichiga olgan axborot tizimini ishlab chiqishdan iborat. Umuman olganda, ushbu turkumda 300 000 ga yaqin tur mavjud.

Hozirgi tashkiloti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Baliq mutaxassislari orasida FishBase haqida xabardorlik oshgani sayin, u 2310 dan ortiq ishtirokchi va hamkorlarni jalb qildi. 2000-yildan beri FishBase toʻqqizta xalqaro institutdan iborat konsortsium tomonidan nazorat qilinadi. Bugungi kunga kelib, FishBase konsorsiumi oʻn ikki aʼzoga etdi. GEOMAR — Germaniyadagi Kiel okean tadqiqoti uchun Helmholtz okean tadqiqot markazi (GEOMAR) muvofiqlashtiruvchi organ sifatida ishlaydi[9][10].

FishBase konsortsiumi
The GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel coordinates the FishBase Consortium[11]
Saloniki Aristotel universiteti, Saloniki, Gretsiya
Xitoy baliqchilik fanlari akademiyasi, Pekin, Xitoy
Okeanlar va baliqchilik instituti , Britaniya Kolumbiyasi universiteti, Vankuver, Kanada
Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti, Rim, Italiya
Naturelle milliy tarixiy muzeyi, Parij, Fransiya
Markaziy Afrika Qirollik muzeyi, Tervuren, Belgiya
Shvetsiya tabiiy tarix muzeyi, Stokgolm, Shvetsiya
WorldFish, Penang, Malayziya
Universidade Federal de Sergipe, San-Kristovao — SE, Braziliya
Gʻarbiy Avstraliya universiteti, Pert, Avstraliya
Quantitative Aquatics, Incorporated, Laguna, Filippin

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Froese R and Pauly D (eds) (2000) FishBase 2000: concepts, design and data sources ICLARM, Philippines.
  2. ↑ References Citing FishBase FishBase. Last modified 5 July 2010. Retrieved 20 July 2011.
  3. ↑ Gert B and Snoeks J (2004) „FishBase: encyclopaedia and research tool“ Page 48, VLIZ Special Publication 17, Brugge, Belgium.
  4. ↑ Bakun A (2011) „The oxygen constraint“ Pages 11-23. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-13022-6.
  5. ↑ Palomares MLD and Bailly N (2011) „Organizing and disseminating marine biodiversity information: the Fishbase and SeaLifeBase story“ Pages 24-46. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-13022-6.
  6. ↑ Monro JL (2011) „Assessment of exploited stock of tropical fishes: an overview“ Pages 171-188. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-13022-6.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Palomares MLD and Bailly N (2011) „Organizing and disseminating marine biodiversity information: the Fishbase and SeaLifeBase story“ Pages 24-46. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-13022-6ISBN 978-0-521-13022-6.
  8. ↑ Froese R (2011) „The science in FishBase“ Pages 47-54. In: Villy Christensen and Jay Maclean (Eds.) Ecosystem Approaches to Fisheries: A Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-13022-6.
  9. ↑ FishBase Home page. Retrieved 28 November 2018
  10. ↑ „Ecology, Population Dynamics, and Fisheries: FishBase“. IFM-GEOMAR, Kiel. 2012-yil 24-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 27-yanvar.
  11. ↑ Leibniz Institute of Marine Sciences (Wayback Machine saytida 7 July 2011 sanasida arxivlangan) (IFM-GEOMAR). Main web site.

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/FishBase?oldid=434381" dan olindi