Foiza al-Xurofiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox scientist
| name              = Foiza al-Xurofiy
| native_name       = فايزة الخرافي
| native_name_lang  = ar
| image             = 
| birth_date        = {{birth year and age|1946}}
| tavallud joyi = {{tavallud joyi|Kuvayt}}
| death_date        = 
| death_place       = 
| field             = [[Elektrokimyo]], [[korroziya muhandisligi]]
| work_institutions = 
| education         = Al-Markab oliy maktabi<br />[[Ain Shams universiteti]]<br />[[Kuvayt universiteti]]
| spouse            = [[Ali Muhammad Tunayon al-Gʻanim]]
| bolalari= 5, [[Marzuq al-Gʻanim]]
| qarindoshlar = [[Nosir al-Xurofiy]] (akasi)<br /> [[Josim al-Xurofiy]] (akasi)<br /> [[Favzi al-Xurofiy]] (akasi)
}}

'''Foiza Muhammad al-Xurofiy''' ({{lang-ar|فايزة الخرافي}}; 1946-yilda tugʻilgan) — kuvaytlik [[kimyo]]gar va akademik. 1993—2002-yillarda [[Kuvayt universiteti]] rektori boʻlib ishlagan va [[Yaqin Sharq]]da yirik universitetni boshqargan birinchi ayol<ref name="Forbes"/>. Shuningdek, [[Butunjahon Fanlar Akademiyasi]] vitse-prezidenti.

== Yoshligi va taʼlimi ==

al-Xurofiy 1946-yilda Kuvaytda badavlat oilada tugʻilgan va yoshligidan ilm-fanga qiziqa boshlagan<ref name=":0">{{Cite web|url=https://cdm16639.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16639coll5/id/41|title=Dr. Faiza Al-Kharafi|website=ContentDM|access-date=31 January 2020|archive-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131161204/https://cdm16639.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16639coll5/id/41|url-status=live}}</ref>. Al-Markab oliy maktabida oʻqigan.

1967-yilda [[Qohira]]dagi [[Ain Shams universiteti]]dan bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik Kuvayt universitetida tahsil olib, aspiranturada oʻqiyotgan paytida Korroziya va elektrokimyo tadqiqot laboratoriyasiga asos solgan.

1972-yilda magistr, 1975-yilda esa doktorlik darajasini olgan<ref name="Who"/>.
== Faoliyati ==

Foiza 1975—1981-yillarda Kuvayt universiteti kimyo boʻlimida ishlagan. 1984-yilda boʻlim mudiri boʻlgan, 1986—1989-yillarda esa Fanlar fakulteti dekani lavozimida faoliyat yuritgan<ref name="Who">{{cite web|title=Fayza Al Khorafi |url=http://www.whoswhoarabwomen.com/profiles.asp?a=307 |archive-url=https://web.archive.org/20130624234519/http://www.whoswhoarabwomen.com/profiles.asp?a=307 |url-status=dead |archive-date=24 June 2013 |publisher=Whoʻs Who Amongst Arab Women |access-date=20 June 2013 }}</ref>. 1987-yilda shu universitetda kimyoboʻyicha professor unvonini olgan<ref>{{cite book|last=OʻShea|first=Maria|title=Kuwait|year=1999|publisher=Marshall Cavendish Corp.|location=New York|isbn=978-0-7614-0871-0|page=[https://archive.org/details/kuwait00oshe/page/61 61]|url=https://archive.org/details/kuwait00oshe|url-access=registration|quote=Faiza Al-Kharafi sunni.|edition=2nd}}</ref>.

1993-yil 5-iyulda Kuvayt amiri [[Jobir al-Ahmad Al-Jobir as-Saboh]] farmoni bilan al-Xurofiy universitet rektori etib tayinlangan<ref name=KUNA>{{cite web|title=This day of Kuwait's history|url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2012111&language=en|publisher=[[Kuwait News Agency]]|date=5 July 2009|access-date=20 June 2013|archive-date=27 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927170736/http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2012111&language=en|url-status=live}}</ref>. Shu tariqa Yaqin Sharqda yirik universitetni boshqargan birinchi ayolga aylangan<ref name="Forbes"/>. 1993—2002-yillarda rektor boʻlib ishlagan. Bu davrda 1500 nafar professor-oʻqituvchi, 5000 dan ortiq xodim va 20 mingdan ortiq talabalardan iborat universitet faoliyatini boshqargan<ref name=":0" />.

Al-Xurofiy 1991-yilda tugagan [[Koʻrfaz urushi]]dan keyin Kuvayt universitetini qayta tiklash ishlariga ham katta hissa qoʻshgan.

Kuvaytda ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish tarafdori sifatida ham tanilgan. 1986-yilda al-Xurofiy hamkasblari bilan birga Kuvaytda ilmiy tadqiqotlarning rivojlanishini boshqa rivojlanayotgan davlatlar bilan taqqoslab oʻrgangan va mamlakat oliy taʼlim muassasalari muhim ilmiy tadqiqotlar olib borishga qodir ekanini koʻrsatgan<ref>{{Cite journal|last1=Al-Kharafi|first1=Faiza|last2=El-Rayyes|first2=Nizar|last3=Janini|first3=George|date=February 1987|title=Science research in Kuwait—a bibliometric analysis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-information-science_1987_13_1/page/37|journal=Journal of Information Science|volume=13|issue=1|pages=37–44|doi=10.1177/016555158701300106|s2cid=31394410|issn=0165-5515}}</ref>.

Al-Xurofiy [[korroziya]]ning [[dvigatel]] sovitish tizimlariga, xom neftni distillash qurilmalariga, yuqori haroratli geotermal suvlarga va ichimlik suviga taʼsirini oʻrgangan. Shuningdek, ifloslangan suvdagi korroziya hamda ifloslanish sabab metallarning yemirilishini tadqiq qilgan. [[Elektrokimyo]]gar sifatida [[alyuminiy]], [[mis]], [[platina]], [[niobiy]], [[vanadiy]], [[kadmiy]], [[latun]], [[kobalt]] va past uglerodli poʻlat kabi metallar va qotishmalarning elektrokimyoviy xatti-harakatini oʻrgangan<ref>{{cite web|title=Faiza al-Kharafi|url=http://cnre.mit.edu/people/advisory-board/al-kharafi|publisher=Kuwait–MIT Center|access-date=20 June 2013|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305025509/http://cnre.mit.edu/people/advisory-board/al-kharafi|url-status=live}}</ref>.

Hamkorlari bilan [[benzol]] qoʻshimchalarini hosil qilmasdan benzinning oktan sonini oshiradigan [[molibden]] asosidagi [[katalizator]]lar turini kashf etishda ham qatnashgan<ref>{{cite news|title=Faiza Al-Kharafi (Αφρική και Αραβικές Χώρες)|url=http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=256396|newspaper=[[Eleftherotypia]]|date=3 March 2011|access-date=20 June 2013|archive-date=28 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928022425/http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=256396|url-status=live|language=el}}</ref>.

1998-yilda BMT universiteti boshqaruv kengashiga aʼzo boʻlgan<ref name=KUNA/>. 2005-yilda Kuvaytda ayollarga saylov huquqi berilgach, „siyosiy huquqlarga ega boʻlsak, oʻz fikrimizni bildira olamiz va munosib nomzod uchun ovoz bera olamiz — bu bizga gʻoyalarimizni ifoda etish imkonini beradi“, deb taʼkidlagan<ref name="Forbes"/>.

2006-yilda Kuvaytda American Bilingual Schoolni tashkil etishda yordam bergan. Butunjahon Fanlar Akademiyasi vitse-prezidenti boʻlib, Quvayt ilm-fanni rivojlantirish jamgʻarmasi, Alqabas va Quvayt-MIT tabiiy resurslar va atrof-muhit markazi kabi bir qator tashkilotlar boshqaruv kengashlarida faoliyat yuritadi.
== Mukofotlari ==

Foiza Muhammad al-Xurofiy 2005-yilda [[Forbes]] jurnali tomonidan eʼlon qilingan „Yaqin Sharqda eʼtiborga molik boʻlgan eng qudratli 100 ayol“ roʻyxatiga kiritilgan<ref name="Forbes">{{cite web|title=Middle Eastern Women To Watch|url=https://www.forbes.com/2005/07/26/cz_05powom_middleeastern_slide.html|work=Forbes|date=26 July 2005|access-date=27 August 2017|archive-date=26 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226150851/http://www.forbes.com/2005/07/26/cz_05powom_middleeastern_slide.html|url-status=live}}</ref>.

2006-yilda Amaliy fanlar boʻyicha Kuvayt mukofoti bilan taqdirlangan.

2008-yilda Koʻrfaz aloqalari boʻyicha kengash uni „Yilning eng yetakchi Fors koʻrfazi ayoli“ deb eʼtirof etgan<ref name="Ambassadors">{{cite news|last=Farag|first=Talaat I.|title=Dr. Faiza Al-Khorafi, PhD|url=http://ambassadors.net/archives/issue24/editorial.htm|newspaper=The Ambassadors Online Magazine|date=July 2008|access-date=20 June 2013|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110154621/http://ambassadors.net/archives/issue24/editorial.htm|url-status=live}}</ref>.

2011-yilda korroziya boʻyicha olib borgan ilmiy tadqiqotlari uchun Ilm-fan sohasidagi ayollar uchun L’Oréal-UNESCO mukofoti mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite web|title=Outstanding women scientists to receive 2011 L'ORÉAL-UNESCO Awards (3 March) and Fellowships (2 March)|url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/outstanding_women_scientists_to_receive_2011_loreal_unesco_awards_3_march_and_fellowships_2_march/|publisher=UNESCO|date=25 February 2011|access-date=20 June 2013|archive-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819032319/http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/outstanding_women_scientists_to_receive_2011_loreal_unesco_awards_3_march_and_fellowships_2_march|url-status=live}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==

Al-Xurofiy [[Ali Muhammad Tunayon al-Gʻanim]]ga turmushga chiqqan va ularning besh oʻgʻli hamda oʻn nafar nabirasi bor. Oʻgʻillaridan biri — [[Marzuq al-Gʻanim]] — [[Kuvayt Milliy Assambleyasi]]ning sobiq spikeridir.

Yoz oylarini [[Jeneva koʻli]] ([[Shveysariya]]) atrofida oʻtkazadi.

Akalari — Josim al-Xurofiy (Kuvayt Milliy Assambleyasining sobiq spikeri) va marhum Nosir al-Xurofiy. Foiza [[M. A. Kharafi & Sons]] oilaviy kompaniyasi boyligidan ulushga ega<ref name="Who"/><ref name="Ambassadors"/>.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1946-yilda tugʻilganlar]]