Fotima binti al-Asvad sahifasining manbasini koʻrish

'''Fotima bint al-Asvad''' ({{Lang-ar|فاطمة بنت الأسود}}) — [[islom]] [[paygʻambar]]i [[Muhammad]]ning zamondoshi. Oʻgʻirlik uchun ''hudud'' jazosi qoʻllangan birinchi [[Musulmon|musulmon]]. Shaxsan paygʻambar Muhammadning buyrugʻi bilan jazo tariqasida qoʻli kesib tashlangan<ref name="Muslim 17:4190.">''[[Sahih Muslim]]''; 17:4190.</ref><ref name="Bukhari 4:55:2505.">''[[Sahih Bukhari]]''; 4:55:2505.</ref><ref name="Tabaqat">[[Ibn Sa'd|Muhammad ibn Saad]], ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 185. London: Ta-Ha Publishers.</ref>.

== Yoshlik yillari ==
Fotima [[Makka]]dagi [[Quraysh|Quraysh qabilasi]]ning [[Banu Maxzum]] urugʻidan boʻlgan. U ''Ummu Amr binti Sufyon'' nomi bilan ham tanilgan<ref name="Tabaqat"/>. Sufyon al-Asvad ibn Abdulasadning oʻgʻli boʻlgani bois<ref>Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasulallah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 311. Oxford: Oxford University Press.</ref> al-Asvad aslida Fotimaning bobosi boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning akasi [[Abu Salama]] esa Fotimaning katta amakisi boʻlishi mumkin<ref>Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasulallah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 329. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Fotimaning onasi [[Amir ibn Luayy]] urugʻidan Fotima binti Abduluzzo ibn Abu Qays edi<ref name="Tabaqat"/>. Shunga koʻra, Huvaytib ibn Abduluzzo uning togʻasi boʻlgan<ref name="Tabaqat"/>. Fotimaning Habbar va Abdulloh ismli ikki akasi boʻlib, ular [[islom]]ni birinchilardan qabul qilgan<ref>Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasulallah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 528. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

624-yil mart oyida al-Asvad ibn Abdulasad [[Badr jangi]]da [[mushrik]]lar tomonida jang qilgan va bu jangda paygʻambar Muhammadning amakisi [[Hamza ibn Abdulmuttalib]] tomonidan oʻldirilgan<ref>Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasulallah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', p. 299. Oxford: Oxford University Press.</ref>.

Fotima keyinchalik [[musulmon]] boʻlib, paygʻambar Muhammadga [[bayʼat]] qilgan<ref>Muhammad ibn Saad, ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina'', p. 184. London: Ta-Ha Publishers.</ref>. Uning islomni [[Makkaning fath qilinishi|Makka fathi]] chogʻida yoki undan avvalroq qabul qilgani aniq keltirilmagan.

== Huquqiy ish ==
=== Jinoyat ===
Fotima amalga oshirgan jinoyat sanasi ham, uning asl mohiyati ham bahsli. U bu jinoyatga yo Makkani fath etish chogʻida<ref name="Bukhari 4:55:2505."/><ref name="Muslim 17:4188.">Muslim 17:4188.</ref> yaʼni 630-yil yanvar oyida, yoki [[vidolashuv haji]]<ref name="Tabaqat"/> paytida 632-yil mart oyida qoʻl urgan.

[[Oysha]]ning aytishicha, Fotima buyumlarni qarzga olib, keyin ularni olganini inkor qilar ekan<ref name="Muslim 17:4189.">Muslim 17:4189.</ref>. Boshqa rivoyatda oʻgʻirlangan buyumlar taqinchoqlar ekanligi aytilgan<ref name="Tabaqat"/>. Uchinchi talqinda esa Fotima tunda tashqariga chiqib, yoʻlovchilar qarorgohiga duch kelgani va ularning xaltalaridan birini olgani aytilgan. Biroq u jinoyat ustida qoʻlga tushgan va yoʻlovchilar uni ushlab, bogʻlab qoʻygan<ref name="Tabaqat"/>.

=== Hukm ===
Ertalab Fotima paygʻambar Muhammadning huzuriga olib kelingan<ref name="Muslim 17:4190."/><ref name="Bukhari 4:55:2505."/><ref name="Tabaqat"/><ref name="Muslim 17:4188."/>. Muhammad paygʻambar esa uning qoʻlini kesib tashlashni hukm qilgan<ref name="Bukhari 4:55:2505."/><ref name="Muslim 17:4189."/>.

Qurayshlar uning holidan juda xavotirga tushib<ref name="Muslim 17:4188."/><ref name="Bukhari 8:81:779.">Bukhari 8:81:779.</ref><ref name="Muslim 17:4187.">Muslim 17:4187.</ref>, jazoni yengillashtirish uchun oʻrtaga tushadigan vositachi qidira boshlagan. Bir necha kishi paygʻambar Muhammadning huzurida unga shafoat soʻrab kirgan<ref name="Tabaqat"/>. Fotimaning qarindoshlari paygʻambar Muhammadga yaqinlashishga jurʼat qila oladigan va unga taʼsir oʻtkaza olishi mumkin boʻlgan yagona shaxs uning asrab olingan nabirasi [[Usoma ibn Zayd]] deb oʻylagan<ref name="Tabaqat"/><ref name="Muslim 17:4188."/><ref name="Bukhari 8:81:779."/><ref name="Muslim 17:4187."/>. Fotimaning oilasi Usomaga murojaat qilgan<ref name="Tabaqat"/><ref name="Muslim 17:4189."/>, u esa oʻz navbatida paygʻambar Muhammadning huzuriga Fotima uchun shafoat soʻrab borgan<ref name="Muslim 17:4189."/><ref name="Muslim 17:4187."/>.

Usoma Fotimaning nomidan soʻz boshlagan, ammo paygʻambar Muhammadning rangi oʻzgarib, unga shunday degan: „Allohning belgilagan jazo choralaridan birini bekor qilishni soʻrab oʻrtaga tushyapsanmi<ref name="Muslim 17:4188."/><ref name="Bukhari 8:81:779."/><ref name="Muslim 17:4187."/>? Ey Usoma, menga gapirma. Allohning ''hududlari'' buzilar ekan, buning boshqa chorasi yoʻqdir. Agar qizim Fotima oʻgʻrilik qilganida ham, shubhasiz, uning qoʻlini kesardim!<ref name="Tabaqat"/>“ Usoma shunday javob qaytargan: „Ey Allohning Rasuli, Allohdan men uchun magʻfirat soʻrang!<ref name="Muslim 17:4188."/>“

Shundan soʻng Fotima paygʻambar Muhammadning xotinlaridan biri, oʻz urugʻidan boʻlgan [[Ummu Salama]]ning huzuriga panoh izlab borgan<ref name="Muslim 17:4190."/><ref name="Tabaqat"/>. Ammo Muhammad xotiniga uni qoʻyib yuborishni aytib, oʻgʻirlik jazosi borasida oʻz qizini ham ayamasligini takrorlagan<ref name="Tabaqat"/>.

Shom payti paygʻambar Muhammad odamlar oldida [[xutba]] oʻqish uchun turdi, Allohga hamd-u sano aytib, soʻng davom etdi: „Endi muddaoga oʻtsak. Ey odamlar! Sizlardan oldingi ummatlarning yoʻldan ozishi va halok boʻlishiga sabab agar ularning ichida obroʻli biror kishi oʻgʻrilik qilsa, uni jazolamay qoʻyib yuborar edilar, bordi-yu uysiz-joysiz, zaif biror kishi oʻgʻrilik qilsa, unga belgilangan jazoni ijro etar edilar. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻrilik qilganida ham muqarrar ravishda uning qoʻlini kesgan boʻlardim!<ref name="Muslim 17:4190."/><ref name="Muslim 17:4188."/><ref name="Bukhari 8:81:779."/><ref name="Muslim 17:4187."/>“

Ushbu bayonotdan soʻng, Muhammad paygʻambar hukm ijro etilishini buyurdi<ref name="Tabaqat"/><ref name="Muslim 17:4188."/>. Umuman olganda, paygʻambar shunday taʼlim bergan: „Chorak dinor yoki undan qimmatroq qiymatdagi narsani oʻgʻirlaganlik uchun qoʻl kesiladi“<ref>Bukhari 8:81:780.</ref>.

=== Jazo ===
Shundan soʻng Fotimaning qoʻli kesib tashlangan<ref name="Muslim 17:4190."/><ref name="Muslim 17:4188."/> va u qoʻlidan qon tomib turgan holda chiqib ketgan<ref name="Tabaqat"/>.

Fotima Abdulashhal urugʻiga borgan, u yerda [[Usayd ibn Hudayr]]ning xotini uni tanib, uyiga taklif qilgan va unga ovqat pishirib bergan<ref name="Tabaqat"/>. Urugʻ boshligʻi Usayd<ref>Muhammad ibn Saad, ''Tabaqat'' vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). ''The Companions of Badr'', p. 470. London: Ta-Ha Publishers.</ref> [[masjid]]dan qaytib kelgach, hali uyga kirmasidan turib xotinidan Fotima haqidagi xabarni eshitgan-eshitmaganini soʻragan. Xotini: „Ha, u men bilan shu yerda“, — deb javob bergan. Usayd paygʻambar Muhammad bilan maslahatlashish uchun masjidga qaytib borgan, Muhammad esa unga: „Unga rahm qilgan ekansan. Alloh senga ham rahm qilsin!“ — deb aytgan<ref name="Tabaqat"/>.

Fotima otasining oldiga qaytgach, otasi unga togʻalarinikiga borib yashashni buyurgan, chunki Fotima ularga oʻxshab ketardi<ref name="Tabaqat"/>. Biroq bu oʻxshashlik tashqi koʻrinishdami yoki xulq-atvordami, otasi bunga toʻxtalib oʻtirmagan. Uni togʻasi Quvaytib ibn Abduluzzo oʻz qaramogʻiga olgan<ref name="Tabaqat"/>.

== Keyingi hayoti ==
Paygʻambar Muhammadning xotini Oysha Fotimaning chin dildan tavba qilganini taʼkidlagan. U muhtoj boʻlib qolsa, Oyshaning huzuriga borar, Oysha esa uning iltimoslarini paygʻambarga yetkazar edi<ref name="Bukhari 4:55:2505."/><ref name="Muslim 17:4188."/>.

Fotima paygʻambar Muhammad hayotlik paytida turmushga chiqqan<ref name="Bukhari 4:55:2505."/><ref name="Muslim 17:4188."/>. ''Umm Amr'' [[kunya]]si<ref name="Tabaqat"/> uning Amr ismli oʻgʻli boʻlganini anglatadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Aswad, Fatima}}
[[Turkum:Makkalik kishilar]]
[[Turkum:Ayol sahobalar]]