François Truffaut sahifasining manbasini koʻrish

{{Kinematografist
 | tasvir               = François Truffaut (1965).jpg
 | tavallud_sanasi      = {{birth date|1932|2|6}}
 | tavallud_joyi        = [[Parij]], {{FRA}}
 | vafot_sanasi         = {{death date and age|1984|10|21|1932|2|6}}
 | vafot_joyi           = Neyi-syur-Sen, {{FRA}}
 | fuqaroligi           = {{FRA}}
 | faoliyat_yillari     = 1955 — 1984
 | turmush_oʻrtogʻi     = {{marriage|Madlen Morgenshtern|1957|1965|reason=divorced}}
 | bolalari             = 3
 | mukofotlari          = „[[Oscar]]“ (1973), [[BAFTA]] (1973), [[Cannes kinofestivali|Cannes kinofestivalida]] eng yaxshi rejissyor (1959), „Sezar“ (1980)
}}
'''Fransua Trufo''' ({{lang-fr|François Roland Truffaut}}; 1932-yil 6-fevral, [[Parij]] — 1984-yil 21-oktyabr, Neyi-syur-Sen) — fransuz [[kinorejissyor]]i, [[Aktyor|aktyori]] va [[Kinotanqidchi|kino tanqidchisi]]. U [[Fransuz yangi toʻlqini]]ning asoschilaridan biri hisoblanadi<ref name="NYTObit">{{cite news |last=Pace |first=Eric |date=1984-10-22 |title=Francois Truffaut, New Wave Director, Dies |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/99/04/18/specials/truffaut-obit.html |access-date=2013-05-01}}</ref>. Yoshligida [[Kinotanqidchi|tanqidchi]] [[André Bazin|André Bazinning]] „Cahiers du Cinéma“ jurnalida ishlagan. Uning „Toʻrt yuz zarba“ (1959) filmi „Yangi toʻlqin“ yoʻnalishining eng asosiy asari hisoblanadi. Filmda bosh rolni ijro etgan aktyor [[Jean-Pierre Léaud]] [[rejissyor]] Trufoning hayotdagi prototipi (oʻz timsoli) boʻlgan [[Antoine Doinel]] obrazini gavdalantirgan.

Trufoning „Tunda kun“ (1973) filmi [[BAFTA]] mukofotini (eng yaxshi film) va eng yaxshi xorijiy film uchun „<nowiki/>[[Oscar]]<nowiki/>“ mukofotini olgan. Trufo oʻzining eng sevimli [[Rejissyor|rejissori]] Alfred Xitchkok bilan uzoq davom etgan suhbatlar asosida „Xitchkok/Tryufo“ (1966) kitobini yozgan. Bu asar „Sight & Sound“ jurnalining kino olamiga oid eng yaxshi kitoblar roʻyxatida ikkinchi oʻrinni egallagan.

== Hayoti ==

Trufo 1932-yil 6-fevralda [[Parij|Parijda]] tugʻilgan<ref name="Movie Directors">{{cite book |editor-last=Schneider |editor-first=Steven Jay |title=Movie Directors |publisher=Cassell Illustrated |location=London |year=2007 |pages=352–353 |isbn=978-1-84403-573-1}}</ref>. Uning onasi Janin de Monferran boʻlgan. Keyinchalik onasining turmush oʻrtogʻi Roland bolani asrab olib, unga oʻz familiyasini beradi. Boʻlajak [[rejissyor]] bir necha yil davomida turli enagalar va buvisining qoʻlida katta boʻladi. Unda [[kitob]] va [[Musiqa|musiqaga]] boʻlgan muhabbatni aynan buvisi uygʻotgan edi. Trufo sakkiz yoshigacha buvisi bilan yashaydi va faqat uning vafotidan keyingina ota-onasining uyiga koʻchib oʻtadi. Uning biologik otasi kimligi nomaʼlum boʻlgan. 1968-yilda xususiy [[detektiv]] agentligi olib borgan surishtiruvlar uning otasi [[Yahudiylar|yahudiy]] [[Stomatolog|tish shifokori]] Roland Levi boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Rejissyorning onasi va uning oilasi bu xulosani rad etishgan boʻlsada, Trufoning oʻzi bunga ishongan va haqiqat deb qabul qilgan<ref name="NewWave">{{cite web |url=http://www.newwavefilm.com/french-new-wave-encyclopedia/francois-truffaut.shtml |title=Francois Truffaut – French New Wave Director |website=newwavefilm.com |access-date=2012-02-06}}</ref>.

Trufo imkon qadar uyda kamroq boʻlishga harakat qilgan. [[Kino]] u uchun baxtsiz oilaviy hayotdan qochishning eng yaxshi yoʻliga aylangan edi. U sakkiz yoshida [[Abel Gance|Abel Gancenin]] „Yoʻqotilgan jannat“ (1939) filmini tomosha qiladi va shu bilan kinoga boʻlgan ishtiyoqi ortadi. 1948-yilda, hali oʻsmir chogʻida u oʻzining shaxsiy kinoklubini ochadi va u yerda taniqli [[Kinotanqidchi|tanqidchi]] [[André Bazin]] bilan tanishadi. 1950-yilda, 18 yoshga toʻlgach, Trufo armiyaga ketadi. Biroq keyingi ikki yil davomida [[Harbiy xizmat|harbiy xizmatdan]] qochishga urinib, oxiri harbiy qamoqxonaga tushadi. [[André Bazin]] oʻzining siyosiy tanishlarini ishga solib, uni qamoqdan qutqarib oladi. Shundan soʻng, u yosh Trufoni endigina tashkil etilgan „Cahiers du Cinéma“ jurnaliga ishga joylashtiradi. Jurnalda ishlayotgan davrida Trufo oʻzining shafqatsiz va murosasiz taqrizlari tufayli „fransuz kinosining goʻrkovi“ degan laqab oladi. U 1954-yilda chop etilgan „Fransuz kinosining maʼlum bir tendensiyasi“ nomli maqolasida oʻsha davrdagi mahalliy kino ahvolini keskin tanqid ostiga oldi. Ushbu shov-shuvli maqoladan keyin unga yirik madaniy haftalik nashrda ishlashni taklif qilishdi va u keyingi toʻrt yilda yuzlab maqolalar yozdi. Oʻzining mana shunday keskin tanqidlari tufayli Trufo 1958-yilgi [[Cannes kinofestivali|Cannes Film Festivaliga]] taklif qilinmagan yagona fransuz [[Kinotanqidchi|tanqidchisi]] boʻldi.

Tryufo 1957-yildan 1965-yilgacha Madlen Morgenshtern bilan nikohda boʻlgan va bu turmushidan ikki qiz farzand koʻrgan. Umrining oxirlarida, yaʼni 1981–1984-yillarda u [[aktrisa]] [[Fanni Ardan]] bilan birga yashadi. Ularning Jozefin ismli qizi 1983-yil 28-sentyabrda dunyoga kelgan. Oʻsha yilning iyul oyida rejissyor birinchi marta [[Insult|insultni]] boshdan kechirdi. Fransua Trufo 1984-yil 21-oktyabrda [[Parij]] chekkasidagi [[Neuilly-sur-Seine]] shaharchasida joylashgan Amerika shifoxonasida 52 yoshida vafot etdi. Rejissyor Montmartre qabristoniga dafn etilgan<ref name="NYTObit" />.

== Ijodi ==

[[Kinotanqidchi|Tanqidchilikdan]] soʻng Trufo film suratga olishga qaror qilgan, dastlab „Tashrif“ (1955) va „Bolakaylar“ (1957) qisqa metrajli filmlarini yaratgan. [[Orson Welles]] „Yovuzlik tamgʻasi“ filmini Expo 58 da koʻrgach, „Toʻrt yuz zarba“ (1959) filmi bilan debyut qilgan. 1959-yilgi [[Cannes kinofestivali|Cannes kinofestivalida]] eng yaxshi rejissyor mukofotini olgan. Film [[Antoine Doinel|Antoine Doinelning]] maktabdagi, baxtsiz oilasidagi va [[TARBIYA KOLONIYALARI|tarbiya koloniyasidagi]] sarguzashtlarini hikoya qiladi. [[Antoine Doinel|Doinel]] rolida 14 yoshli [[Jean-Pierre Léaud]] suratga tushgan, ular keyinchalik koʻp filmlarda hamkorlik qilgan, jumladan [[Antoine Doinel|Doinelning]] hikoyasini davom ettirgan „Antoine Doinel turkumi“ — „Oʻgʻirlangan boʻsalar“ (1968), „Er-xotin hayoti“ (1970) va „Yoʻldagi muhabbat“ (1979). [[Kinotanqidchi|Kino tanqidchi]] [[David Thomson|David Thomsonning]] fikricha, „Toʻrt yuz zarba“ filmi oʻsha davr yangi kinosini [[Jean Renoir]], [[Jean Vigo]] ijodidagi real joylarda suratga olish anʼanalari bilan bogʻlagan<ref name="Thomson">{{cite book |last=Thomson |first=David |title=The New Biographical Dictionary of Film |publisher=Knopf |pages=981–983}}</ref>. Bundan tashqari, Tryufo Jan-Luk Godardning kino olamida burilish yasagan „Holsizlanib“ (1960) filmi uchun asosiy gʻoya (syujet) muallifi ham boʻlgan.

Keyingi „Pianinochini otib tashlang“ (1960) [[Kinotanqidchi|tanqidchilarga]] yoqqan, ammo kassa tushumi kam boʻlgan. „Jules va Jim“ (1962) uch kishining sevgi hikoyasi, muallif [[Henri-Pierre Roché]] romani asosida bu film Trufoning eng samarali hamkorligi boʻlgan. Trufoning birinchi chet tilidagi va rangli filmi — [[Ray Bradbury|Ray Bradburyning]] romani asosidagi „<nowiki/>[[Farengeyt boʻyicha 451 daraja (kitob)|Farengeyt 451]]<nowiki/>“ (1966) [[Angliya|Angliyada]] suratga olingan, tijoratda muvaffaqiyatsiz chiqqan va bundan keyin u [[Fransiya|Fransiyadan]] tashqarida ishlamagan.

„Yovvoyi bola“ (1970) filmida u birinchi marta aktyor sifatida, XVIII asr shifokori [[Jean Marc Gaspard Itard]] rolida suratga tushgan. Shuningdek [[Steven Spielberg|Steven Spielbergning]] „Yaqin uchrashuv“ (1977) filmida olim Claude Lacombe rolini oʻynagan. „Tun uchun kun“ (1973) Trufoning film suratga olish jamoasiga bagʻishlangan eng sara asarlaridan biridir. Unda Trufo film ichidagi film rejissyori rolini ijro etgan boʻlib, kartina „Eng yaxshi xorijiy film“ yoʻnalishida „<nowiki/>[[Oscar]]<nowiki/>“ mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref name="Oscars1975">{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1975 |title=The 47th Academy Awards (1975) Nominees and Winners |website=oscars.org |access-date=2012-01-10}}</ref>. „Adel H. hikoyasi“ (1975) filmidagi bosh rol ijrochisi [[Isabelle Adjani]] „<nowiki/>[[Oscar]]<nowiki/>“ mukofotiga eng yaxshi aktrisa nominatsiyasida nomzod boʻlgan.

== Filmografiyasi ==

=== Badiiy filmlari ===

{| class="wikitable sortable"
|-
! Yil
! Film nomi
! Asl nomi
|-
| 1959
| „Toʻrt yuz zarba“
| ''Les Quatre Cents Coups''
|-
| 1960
| „Pianinochini otib tashlang“
| ''Tirez sur le pianiste''
|-
| 1962
| „Jules va Jim“
| ''Jules et Jim''
|-
| 1964
| „Mayin teri“
| ''La Peau douce''
|-
| 1966
| „Farengeyt 451“
| ''Fahrenheit 451''
|-
| 1968
| „Kelin qora libosda edi“
| ''La Mariée était en noir''
|-
| 1968
| „Oʻgʻirlangan boʻsalar“
| ''Baisers volés''
|-
| 1969
| „Missisipi suv parisi“
| ''La Sirène du Mississippi''
|-
| 1970
| „Yovvoyi bola“
| ''L’Enfant sauvage''
|-
| 1970
| „Er-xotin hayoti“
| ''Domicile conjugal''
|-
| 1971
| „Ikki ingliz qiz“
| ''Les Deux Anglaises et le Continent''
|-
| 1972
| „Men kabi goʻzal qiz“
| ''Une belle fille comme moi''
|-
| 1973
| „Tun uchun kun“
| ''La Nuit américaine''
|-
| 1975
| „Adel H. hikoyasi“
| ''L’Histoire d’Adèle H.''
|-
| 1976
| „Choʻntak puli“
| ''L’Argent de poche''
|-
| 1977
| „Ayollarni sevgan erkak“
| ''L’Homme qui aimait les femmes''
|-
| 1978
| „Yashil xona“
| ''La Chambre verte''
|-
| 1979
| „Yoʻldagi muhabbat“
| ''L’Amour en fuite''
|-
| 1980
| „Oxirgi metro“
| ''Le Dernier Métro''
|-
| 1981
| „Qoʻshni ayol“
| ''La Femme d'à côté''
|-
| 1983
| „Yakshanba tezroq kelsin!“
| ''Vivement dimanche!''
|}

=== Qisqa metrajli filmlari ===

{| class="wikitable sortable"
|-
! Yil
! Film nomi
! Izoh
|-
| 1955
| „Tashrif“ (''Une visite'')
|
|-
| 1957
| „Bolakaylar“ (''Les Mistons'')
|
|-
| 1961
| „Suv haqidagi hikoya“ (''Histoire d’eau'')
| Jan-Lyuk Godar bilan hammuallifda
|-
| 1962
| „Antuan va Kolett“ (''Antoine et Colette'')
| „Yigirma yoshdagi sevgi“ filmining qismi
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.imdb.com/name/nm0000076/ Fransua Trufo] — IMDb saytida
* [http://www.newwavefilm.com/french-new-wave-encyclopedia/francois-truffaut.shtml Fransua Trufo] — „New Wave Film Encyclopedia“: batafsil biografiya

{{DEFAULTSORT:Trufo, Fransua}}

[[Turkum:6-fevralda tugʻilganlar]]

[[Turkum:1932-yilda tugʻilganlar]]

[[Turkum:1984-yilda vafot etganlar]]

[[Turkum:Fransiyalik kinorejissyorlar]]