Ziyosfera

Fransiya ayollari

(Fransiyada ayollardan yoʻnaltirildi)

 

Франсияда аёлларнинг роли тарих давомида ўзгарган. 1944-йилда франсуз аёллари аёлларнинг сайлов ҳуқуқига эга бўлишди. Бошқа Ғарб мамлакатларида бўлгани каби, 1960—1970-йилларда аёлларнинг роли кўплаб ижтимоий ва ҳуқуқий ўзгаришларга дуч келди. Франсуз инқилобидан келиб чиққан франсуз феминизми 20-асрда мавҳум мафкурага нисбатан, айниқса Симоне де Бовуарнинг асарлари орқали анча таъсир кўрсатди. Бундан ташқари, мақола тарих, таълим, репродуктив ҳуқуқлар, оилалар, феминизм, оиладаги зўравонлик, дин ва санъат мавзуларидаги илмий ишларни қамраб олади.

Тарих

Франсуз жамиятида аёлларнинг анъанавий роли уй ишларини ўз ичига олади, масалан, уй-рўзғор юмушлари, болаларни тарбиялаш, ҳосил йиғиш ва қишлоқ хўжалиги ҳайвонларини боқиш каби одатий усулда ишларни бажаришган. Франсияда саноат инқилоби бошлангандан сўнг, аёлларнинг роли ўзгариб, улар уй ёрдамчилари, фабрика ишчилари ва ювувчи аёлларга айланди. Бу, одатда, "буржуа" мақомига эга бўлган аёлларни ўз ичига олмайди, чунки бу аёллар кўпинча эрларининг моддий ёрдамига қарам бўлиб қолишган; бундай юқори табақа мақомидаги аёллар ҳам ўз фарзандларини сутдан ажратилгунга қадар ҳўл ҳамшираларга юборишга мойил бўлган.[1]

Аҳолининг жуда секин ўсиши, айниқса Германияга нисбатан 1920-йилларда жиддий муаммо бўлиб қолмоқда. Пронаталистлар франсузлар орасида никоҳ ва туғилиш кўрсаткичларининг юқори бўлишини хоҳлашди, лекин улар Европадан иммиграцияни рағбатлантирдилар. Тарғиботчилар  аёлларга феминизм таъсирида оилавий мажбуриятларини тарк этаётганликларини маслаҳат берган. Уларнинг янги роли муҳожирларга уйланиш ва уларни франсузларга айлантириш эди.  Олий консей де ла Фамилле кодексида (1939) қабул қилинган, болали оилаларга давлат ёрдамини оширувчи ва иш берувчилардан Буюк Британия даврида, ҳатто иммигрант бўлса ҳам, оталарининг иш жойларини ҳимоя қилишни талаб қиладиган қоидалар учун кампания олиб борди.[2]

Франсияда аёллар мақомидаги кейинги ўзгаришлар 1944-йилда аниқ бўлди яъни франсуз аёллари овоз бериш ҳуқуқига эга бўлишди. Бироқ, фақат 1960-йилларда (аниқроғи 1965-йил) улар шахсий банк ҳисобварақларини очиш ҳуқуқидан ташқари, эрларидан рухсат олмасдан ишлаш ҳуқуқини қўлга киритдилар.  Ҳозирда,  Мамлакатда самарали тиббий хизмат кўрсатилиши туфайли аёлларнинг умр кўриш давомийлиги ўртача 80,9 ёшни ташкил этади. „Болалар учун нафақа“ обуна бўлиши мумкин  ҳомиладор аёллар ва уларнинг янги туғилган болалари. Бироқ, замонавий Франсияда „тегишли таълим даражаси“ ва ўқитиш даражасига эришган аёллар бизнес ва муҳандислик саноати соҳаларида, хусусан, Франсиянинг пойтахти Парижда муҳим ўринларни эгаллашмоқда.

Таълим

Таълимга бўлган интилишлар ўсиб борди ва черков ва давлатни бўлажак маъмурлар сифатида хизмат қиладиган амалдорлар билан таъминлаш учун тобора институционаллаштирилди. Қизлар ҳам ўқитилди, лекин сиёсий мас’улиятни ўз зиммасига олишмади. Қизлар раҳбарлик лавозимларига лаёқациз эдилар ва одатда ака-укаларига нисбатан ақл-заковати паст деб ҳисобланарди. Франсияда кўплаб кичик маҳаллий мактаблар мавжуд бўлиб, уларда ишчилар синфининг болалари — ўғил болалар ҳам, қизлар ҳам ўқишни, „Худони билишни, севишни ва хизмат қилишни“ яхшироқ ўргандилар. Дворянлар ва буржуа элитасининг ўғиллари ва қизларига жинсга хос таълим берилди: ўғил болалар юқори мактабга, эҳтимол университетга юбориларди, уларнинг опа-сингиллари эса, агар уйни тарк этиш насиб қилса — монастирга ўқишга юборилар эди. Маърифатпарварлик бу моделга қарши чиқди, аммо аёл таълими учун ҳақиқий алтернатива тақдим этилмади. Фақатгина уйда таълим олиш орқали билимдон аёллар, одатда салонларини кўзни қамаштирадиган даражада шакллантирдилар.[3][4]

Репродуктив ҳуқуқ ва саломатлик

Франсиядаги аёллар 20-асрнинг иккинчи ярмида кўплаб репродуктив ҳуқуқларга эга бўлишди. 196-йилги Неуwиртҳ қонуни контрацепсияга рухсат берди.[5] 1975-йилги „Парда“ қонуни абортни қонунийлаштирган.[5] Франсияда оналар ўлими даражаси 8,00 ўлим / 100 000 тирик туғилган (2010-йил ҳолатига кўра).[6] Франсияда ОИВ/ОИТС даражаси катталар (15-49 ёшлилар)нинг 0,4 % ни ташкил қилади — 2009-йил ҳисоб-китобларига кўра[7] Франсия аёлларнинг жинсий аъзоларини кесиш (муҳожирлар жамиятларида содир бўлади) га қарши қонуний чоралар кўрган ва амалиётни амалга оширганларни жиноий жавобгарликка тортган биринчи давлатлардан бири бўлди.[8][9]

Оилавий ҳаёт

Танланган мамлакатларда, жумладан, Франсияда, 1980 ва 2007-йилларда турмушга чиқмаган аёлларнинг туғилиш улуши[10] Бошқа Ғарб мамлакатларида бўлгани каби, Франсияда ҳам сўнгги ўн йилликларда никоҳдан ташқари туғилган болалар улуши сезиларли даражада ошди.

Ўрта ер денгизи Европасининг бошқа мамлакатлари ва Рим-католик анъаналари сингари, франсуз оилавий ҳаётини ташкил этиш анъанавий равишда консерватив бўлиб, алоҳида гендер ролларига асосланади. Наполеон кодексига кўра, турмуш қурган аёллар эрнинг ҳокимиятига бўйсунишган. Турмушга чиққан франсуз аёллари 1965-йилда эрининг розилигисиз ишлаш ҳуқуқини қўлга киритдилар[11] Эркакнинг ўз оиласи устидан оталик ҳокимияти 1970-йилда тугатилган (бундан олдин ота-оналик мажбуриятлари фақат болаларга тегишли барча қонуний қарорларни қабул қилган отага тегишли эди); ва 1985-йилги янги ислоҳот болаларнинг мулкини бошқаришда фақат отанинг ваколатига эга эканлиги ҳақидаги шартни бекор қилди. 1975-йилда зино декриминаллаштирилди[12] 1990- йилда бир эркак ўз хотинини қийноққа солган ва зўрлаганидан сўнг , Кассация суди эр-хотинни зўрлаш ёки жинсий зўравонлик учун жиноий жавобгарликка тортишга рухсат берди. 1992-йилда Кассация суди эркакни хотинини зўрлаганликда айблаб, турмуш ўртоқлар никоҳда содир бўладиган жинсий ҳаракатларга рози бўлган деган презумпсия фақат бунинг акси исботланмаган тақдирдагина амал қилишини таъкидлади.[13] 1994-йилгача Франсия Жиноят Кодексида 1810-йилдаги моддани сақлаб келган, бу моддани зўрлаган шахс кейинчалик ўз қурбонига уйланган тақдирда оқлайди ва 1994-йилда 94-89-сонли қонун барча никоҳ зўрлашларини жиноят деб ҳисоблайди. 1999-йилда Франсияда ПАCС (фуқаролик иттифоқи, „фуқаролик бирдамлиги пакти“ деб номланувчи, ҳам ҳетеросексуал, ҳам бир жинсли жуфтликлар томонидан тузилиши мумкин) жорий этилди. 2005-йилда Франсия ажралиш тўғрисидаги қонунларни ислоҳ қилди, тартибни соддалаштирди, хусусан, муайян шароитларда ажралишдан олдин зарур бўлган ажралиш муддатини 6 йилдан 2 йилгача қисқартириш; ҳозир ажралишнинг тўрт тури мавжуд (ўзаро розилик билан ажралиш; қабул қилиш йўли билан ажралиш; душманлик билан ажралиш; ажралиш учун талоқ).[14] 2006-йил 4-апрелда қабул қилинган қонунга кўра, жинсий зўрлаш бўйича жиноий иш қўзғатишда шерик томонидан зўрлаш (жумладан, никоҳсиз муносабатлар, никоҳ ва фуқаролик бирлашмаларида) оғирлаштирувчи ҳолат сифатида белгиланди.[15]

Сўнгги ўн йилликларда анъанавий оилага бўлган ижтимоий қарашлар сезиларли даражада ўзгарди, бу биргаликда яшаш ва никоҳдан ташқари туғилишнинг юқори улушида, шунингдек, оилага нисбатан анъанавий умидларнинг шубҳаланишида акс этади; 2008-йилдаги Европа қадриятларини ўрганишда (ЭВС) Франсиядаги респондентларнинг 35,4 фоизи „никоҳ эскирган институт“ деган фикрга қўшилишган.[16]

2020-йил ҳолатига кўра, болаларнинг 61 фоизи никоҳдан ташқари туғилган.[17] Франсияда 1970-йилларда (никоҳдан ташқари туғилган) болаларнинг " ноқонунийлиги " бўйича ҳуқуқий ислоҳотлар бошланди, аммо фақат 21-асрда тенглик принсипи тўлиқ қўллаб-қувватланди (2002-йил 4-мартдаги 305-сонли қонун орқали). 2002-йил, „ноқонунийлик“ эслатмасини олиб ташлаш — филиатион лéгитиме ва филиатион натурелле ; ва 2009-йил 16-январдаги 2009-61-сонли қонун орқали).[18][19] 2001-йилда Франсия Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди томонидан камситувчи деб топилган бир нечта қонунларни ўзгартиришга мажбур бўлди ва 2013-йилда суд бу ўзгаришлар 2001-йилгача туғилган болаларга ҳам қўлланиши керак деган қарорга келди[20]

Феминизм

Парижда Халқаро хотин-қизлар кунига бағишланган марш

Франсиядаги феминизм франсуз инқилобидан келиб чиққан. 19-асрда баъзи таниқли шахслар, жумладан Луиза Мишел, Россияда туғилган Элизабет Дмитриэфф ва Натали Лемел ҳам машҳур эди. Франсуз феминизми 1970—1990-йилларда пайдо бўлган феминистик назариялар ва фалсафаларнинг бир тармоғини ўз ичига олади. Бу франсуз феминистик назарияси, англофон феминизми билан солиштирганда, амалий масалаларга қаратилган эмас, балки кўпроқ фалсафий ва адабий ёндашув билан ажралиб туради. Унинг ёзувлари сиёсий таълимотлар билан камроқ боғлиқ бўлган таъсирчан ва метафорик бўлади.[21]

Симоне де Бовуар, франсуз ёзувчиси, интеллектуал, экзистенсиалист файласуф, сиёсий фаол ва ижтимоий назариётчи, таниқли феминистик арбобдир. У ўзининг 1949-йилда ёзган "Иккинчи жинс" рисоласи билан машҳур бўлиб, у аёллар зулмининг батафсил таҳлили ва замонавий феминизмнинг асосий трактидир.

Оиладаги зўравонлик

21-асрда Франсия оиладаги зўравонлик ва аёлларга нисбатан зўравонликка қарши курашиш учун кўплаб қадамлар қўйди, хусусан,2010-йил 9-июлдаги 2010-769-сонли „Аёлларга нисбатан зўравонлик, турмуш ўртоқлар ўртасидаги зўравонлик ва оқибатлари тўғрисида“ ги қонунни қабул қилди. Франсия, шунингдек, аёлларга нисбатан зўравонлик ва оиладаги зўравонликнинг олдини олиш ва унга қарши курашиш тўғрисидаги конвенсияни ратификация қилган.[22]

Франсияда 1975-йилгача ҳуқуқий жиҳатдан жуда юмшоқ муносабатда бўлган эҳтирос жиноятларига берилишнинг узоқ анъаналари мавжуд.[23] Франсияда 2004-йилдан 2009-йилгача бўлган маълумотларга кўра, собиқ ва ҳозирги ҳамкорлар аёлларни ўлдириш ҳолатларининг 80 % дан ортиғи учун жавобгар бўлган.[24]

Дин

Франсиянинг анъанавий дини — Рим католиклиги, аммо бугунги кунда у давлат дини эмас; ва ҳозирги Франсия Европадаги энг дунёвий давлатлардан бири ҳисобланади.[25] Франсияда диний эътиқод эркинлиги 1789-йилда қабул қилинган Инсон ва Фуқаро ҳуқуқлари декларацияси билан кафолатланган. Республика 1880-йиллардаги Жюл Ферри қонунлари ва 1905-йилги Франсиянинг Черковлар ва давлатни ажратиш тўғрисидаги қонуни билан амалга оширилган лаиклик тамойилига асосланади. Бугунги кунда Франсияда ҳам мусулмонлар сони кўп. 2010-йилда Франсия жамоат жойларида ниқаб, бурқа ва шунга ўхшаш кийимларни кийишни тақиқлаб, юзни ёпишни тақиқлади. 2014-йилда Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди Франсия ҳукуматининг қонун „биргаликда яшашнинг маълум бир ғоясига“ асосланганлиги ҳақидаги аргументини қабул қилиб, Франсия қонунини тасдиқлади.[26][27]

Манбалар

  1. ↑ Сусан Фолей, Wомен ин Франcе Синcе 1789 (НЙУ, 2004) пп 235-66.
  2. ↑ Элиса Cамисcиоли, Элиса.
  3. ↑ Cаролйн C. Лоугеэ, „'Ноблессе,' Доместиcитй, анд Соcиал Реформ: Тҳе Эдуcатион оф Гирлс бй Фенелон анд Саинт-Cйр“, Ҳисторй оф Эдуcатион Қуартерлй 1974 14(1): 87-113
  4. ↑ Линда Л. Cларк, Счоолинг тҳе Даугҳтерс оф Марианне: Техтбоокс анд тҳе Соcиализатион оф Гирлс ин Модерн Френч Примарй Счоолс (СУНЙ Пресс, 1984) онлине.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Арчивед cопй“. 2015-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  6. ↑ „Арчивед cопй“. 2015-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  7. ↑ „Арчивед cопй“. 2014-йил 21-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  8. ↑ „Арчивед cопй“. 2015-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  9. ↑ „ОҲCҲР | Ҳуман Ригҳц Cоунcил дисcуссес тҳе идентифиcатион оф гоод праcтиcес ин cомбаттинг фемале генитал мутилатион“.
  10. ↑ „Чангинг Паттернс оф Нонмаритал Чилдбеаринг ин тҳе Унитед Статес“. CДC/Натионал Cентер фор Ҳеалтҳ Статистиcс (13-май 2009-йил). Қаралди: 24-сентабр 2011-йил.
  11. ↑ „Арчивед cопй“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  12. ↑ „Л'Адултèре эн ун cлиc : Ла жустиcе саисиэ cонтре Глеэден“ (18-феврал 2015-йил).
  13. ↑ Симон, Рита Жамес. А cомпаративе перспеcтиве он мажор соcиал проблемс. Лехингтон Боокс, Май 2001 — 20-бет. ИСБН 978-0-7391-0248-0. 
  14. ↑ „Диворcе ин Франcе“. Англоинфо Франcе. Англоинфо. 2016-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-август.
  15. ↑ Бенсуссан, П. (2009). „Маритал рапе аccординг то Френч лаw: Десире, неэд анд cонсент“. Сехологиэс. 18-жилд, № 3. 182–185-бет. дои:10.1016/ж.сехол.2009.04.001. ИССН 1158-1360.
  16. ↑ ҳттп://заcат.гесис.орг/wебвиэw/индех.жсп?студй=ҳттп%3А%2Ф%2Ф193.175.238.79[сайт ишламайди] %3А80%2Фобж%2ФфСтудй%2ФЗА4783&вариабле=ҳттп%3А%2Ф%2Ф193.175.238.79 %3А80%2Фобж%2ФфВариабле%2ФЗА4783_В252&моде=доcументатион&субмоде=вариабле&топ=ес&лангуаге=эн Сеэ фор эач cоунтрй: Вариабле Десcриптион — Фамилй — Қ 45.
  17. ↑ „Наиссанcес ҳорс мариаге“.
  18. ↑ „Ауторитé парентале - Дéфинитион“.
  19. ↑ ҳттп://cефлонлине.нет/wп-cонтент/уплоадс/Франcе-Парентал-Респонсибилитиэс.пдф [формациз УРЛ ПДФ]
  20. ↑ ҳттп://ҳудоc.эчр.cоэ.инт/ситес/энг/пагес/сеарч.аспх?и=001-116716#{%22итемид%22:[%22001-116716 %22]}
  21. ↑ Мои, Т.. Френч феминист тҳоугҳт: а реадер. Блаcкwелл, 1987. ИСБН 978-0-631-14973-6. 
  22. ↑ „Фулл лист“.
  23. ↑ „Cоммон Гроунд фор Эуропеанс анд Муслимс Амонг Тҳем“ (28-май 2008-йил).
  24. ↑ смаллармссурвей.орг
  25. ↑ „Арчивед cопй“. 2016-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-феврал.
  26. ↑ „Франcе'с бурқа бан упҳелд бй ҳуман ригҳц cоурт“. ТҳеГуардиан.cом (2014-йил 1-июл).
  27. ↑ „Эуропеан Cоурт упҳолдс Френч фулл веил бан“. ББC Неwс (2014-йил 1-июл). 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Fransiya_ayollari" dan olindi