Franska sahifasining manbasini koʻrish

{{Til
|nom= Farang tili
|milliy nom= français
|mamlakatlar= [[Farangiston]], [[Farangistonning dengizorti qaram yerlari]], [[Kanada]], [[Belgiya]], [[Shveysariya]], [[Livan]], [[Lyuksemburg]], [[Monako]], [[Jazoir]], [[Tunis]]; [[Kot-d'Ivuar]], [[Kongo demokratik respublikasi]], [[Niger]], [[Senegal]]; [[Gaiti]], [[Mavrikiy]]; [[Laos]], [[Kambodja]], [[Vyetnam]]; [[Meksika]]; [[AQSh]]ning shtati [[Luiziana]]
|biluvchilar= 270 million
|o'rin= 12
|til oilasi= Hind-Yevropa
|rasmiy= 29ta mamlakat, ular ichida [[Farangiston]], [[Belgiya]], [[Kanada]], [[Shveysariya]] 
|yozuv= lotin
|iso1= fr 
|iso2= fre (B); fra (T)
|sil= fra 
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til_kodlari = Til kodlari
|xarita=Map-Francophone World.svg|nomi=Farang tili}}

<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Farang tili''' yoki '''Fransuz tili''' — [[Hind-yevropa tillari|hindevropa tillari]] oilasining [[Roman tillari|roman]] guruhiga mansub til; [[Fransiya|Farangiston]], Farangiston Gvianasi, [[Gaiti]], [[Monako]], [[Benin]], [[Burkina-Faso]], [[Gabon]], [[Gvineya]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]], Kongo Respublikasi, Kot d’Ivuar, [[Mali]], [[Markaziy Afrika Respublikasi]], [[Niger]], [[Senegal]], [[Togo]], [[Chad]] davlatlarining rasmiy tili; [[Belgiya Qirolligi]], [[Shveysariya Konfederatsiyasi]], [[Kanada]], [[Lyuksemburg]], [[Andorra]], [[Kamerun]], [[Madagaskar]], [[Burundi]], [[Ruanda]], [[Komor Orollari Federativ Islom Respublikasi]], [[Jibuti]], [[Vanuatu]], [[Seyshel Orollari]] davlatlaridagi rasmiy tillardan biri. [[Italiya]] va AQShning belgili hududlarida ham tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 100 mln. kishidan, Farangistonning oʻzida 57 mln. kishidan ortiqroq (oʻtgan asrning 90-yillari). [[BMTning rasmiy tillari|BMTning]] rasmiy va ishchi tillaridan biri.

Asosiy lahjalari: frans (hozirgi Farang tilining tarixiy negizi), shim. (Belgiyadagi normand, pikard, vallon va boshqalar), gʻarbiy (anjuy, gallo va boshqalar), jan.gʻarbiy (puatevin), markaziy, jan.sharkiy (burgund, franshkont), sharqiy ([[lotaringiya]], shampan), frankprovansal.

Farang tili istilochilar tili (lotin tili) va Galliya tub aholisi tillarining oʻzaro taʼsiri jarayonida shakllangan. Farang tili tarixi quyidagi davrlarga boʻlinadi: gallroman (<nowiki>V—VIII</nowiki> asrlar), eski farang (<nowiki>IX—XIII</nowiki> asrlar), oʻrta farang (<nowiki>XIV—XV</nowiki> asrlar), ilk yangi farang (<nowiki>XVI</nowiki> asr), yangi farangklassik (<nowiki>XVII—XVIII</nowiki> asrlar) va hozirgi farang (<nowiki>XIX</nowiki> asrdan). Oʻrta asrlarda umumfarang yozma tili maydonga keladi, <nowiki>XVI</nowiki> asrda milliy til (1539-yildan davlatning rasmiy tili) shakllanadi. <nowiki>XVII</nowiki> asrda adabiy til meʼyori barqarorlashadi. <nowiki>XX</nowiki> asrda adabiy va ogʻzaki nutq oʻrtasida sezilarli farq paydo boʻladi. Dastlabki yozma yodgorliklari <nowiki>VIII—IX</nowiki> asrlarga mansub.

Fonetik xususiyatlari sifatida urgʻusiz, ayniqsa, soʻz oxiridagi unlilarning reduksiyasi, urgʻuning, asosan, soʻnggi boʻgʻinga tushishi, urgʻu taʼsirida unlilarning oʻzgarishi, unlilar oʻrtasidagi va soʻz oxiridagi undoshlarning tushib qolishi va boshqalarni koʻrsatish mumkin. Farang tili morfologiyasi uchun analitizm xarakterlidir (murakkab zamon, nisbat, qiyosiy darajalarning analitik shakllari). Soʻzlarning morfologik jihatdan oʻzgarmaslikka moyilligi kuzatiladi. Bir qancha fammatik maʼnolar (jins, son, shaxs)ning ifodalanishi koʻpincha sintaksis sohasiga koʻchiriladi, yordamchi soʻzlar keng qoʻllanadi. Feʼl sohasida 4-mayl, 3 nisbat va keng tarmoqli zamon shakllari mavjud. Leksikasida gallardan saqlanib qolgan soʻzlardan tashqari franklar tilidan saqlanib qolgan muayyan qatlam ham mavjud. Farang tili rivojida adabiy lotin tili katta rol oʻynagan; undan koʻplab soʻzlar, soʻz yasalish qoliplari, sintaktik tuzilmalar oʻzlashgan.

Yozuvi bir qancha diakritik belgilar qoʻshilgan [[lotin alifbosi]] asosida shakllangan. Farang tili Belgiya, Shveysariya va Kanadada milliy variantlarga, [[Afrika]] mamlakatlarida esa, asosan, fonetik va lugʻaviy oʻziga xosliklarga ega<ref>"{{PAGENAME}}" ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

Abduvahob Madvaliyev, Ibodulla Mirzayev.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

'''Farang tili''' (-{''français''}-) asosan [[Fransiya|Farangiston]], [[Belgiya]], [[Luksemburg]] va [[Shveysariya]]da kelib chiqqan, bugungi kunda esa dunyoning 54 mamlakatidagi 300 million odam<ref>-{[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/francophonie/francophones-monde.shtml „Les francophones dans le monde“]}-</ref> uchun [[ona tili]] yoki ikkinchi til boʻlmish [[Roman tillari|roman tildir]].

[[Tasvir:Brussels signs.jpg|thumb|left|Fransuz va [[niderland tili]], [[Brussel shahri]]]]
{{clear|left}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Balli Sh., Obshaya lingvistika i voprosi fransuzskogo yazika, per. s frans., M., 1955; Balli Sh., Fransuzskaya stilistika, per. s frans., M., 1961; Referovskaya Ye. A., Formirovaniye romanskix literaturnix yazikov. Fransuzskiy yazik, L., 1980; Gak V. G., Teoreticheskaya grammatika fransuzskogo yazika, ch. I—II, M., 1986.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]