G1-d piramidasi sahifasining manbasini koʻrish

{{Piramida bilgiqutisi
| name            = G1-d piramidasi
| image           = Pyramides-reines-satellite-kheops.jpg
| image_size      = 250
| pushpin_map     = Egypt
| owner           = [[Xufu]]
| coordinates     = {{Coord|29|58|41.0|N|31|8|8.9|E|display=inline,title|name=Pyramid G1-d}}
| ancient         =
| date            = taxminan miloddan avvalgi 2600-yil
| type            = Haqiqiy piramida
| height          = 13,8 metr (asl holati)
| base            = 21,75 metr (asl holati)
| caption         = Piramida, 2007-yil
}}


'''G1-d piramidasi''' (shuningdek, '''G1d''', '''GI-d''', '''GId''' yoki '''G Id''' nomlari bilan ham tanilgan) — Giza platosidagi [[Xeops piramidasi|Xufu piramidalari majmuasi]] tarkibidagi kichik piramida.

Piramida 1992-yilda yo‘lni olib tashlash ishlari davomida, [[Xeops piramidasi|Buyuk pirida]]ning (G1) janubi-sharqiy burchagidan taxminan {{Convert|25|m|ft}} sharq-janubi-sharqda<ref name="ZH2003">{{Cite book |last=Hawass |first=Zahi |editor-last=Hawass |editor-first=Zahi |title=The Treasures of the Pyramids |chapter=Chapter 12: The Satellite Pyramid of Khufu |isbn=88-8095-233-1 |publisher=White Star Publishers |year=2003 |url=http://giza.fas.harvard.edu/pubdocs/998/full/}}</ref> hamda [[G1-b piramidasi|G1-b]] va [[G1-c piramidasi|G1-c]] yordamchi piramidalaridan taxminan {{Convert|7|m|ft}} g‘arbda topilgan.

== Ustki inshooti ==

Piramidaning dastlabki asos uzunligi {{Convert|21.75|m|ft}}, balandligi esa {{Convert|13.8|m|ft}} bo‘lgan. Jozef Dorner uning o‘rtacha qiyalik burchagini taxminan 51°45′ deb aniqlagan. Bu ko‘rsatkich Buyuk piramidaning qiyalik burchagiga juda yaqin. Mazkur nisbat qadimgi Misr o‘lchov birligi — ''[[seked]]'' bo‘yicha 5 ''kaft'' va 2 ''barmoq''ga teng bo‘lib, balandlikning 28 birlikka, gorizontal uzunlikning esa 22 birlikka nisbatini ifodalaydi<ref>{{Cite book |last=Hawass |first=Zahi |editor-last=Der Manuelian |editor-first=Peter |title=Studies in Honor of William Kelly Simpson |chapter=The Discovery of the Satellite Pyramid of Khufu (GI-d) |page=386 |isbn=0-87846-390-9 |publisher=Museum of Fine Arts, Boston |year=1996 |url=http://giza.fas.harvard.edu/pubdocs/75/full/}}</ref>.

[[File:Giseh_09.jpg|thumb|G1-d piramidasining qayta tiklangan cho‘qqi qismi. Piramida uchi va yuqoridan hisoblaganda uchinchi qatordagi bitta tosh asl holida saqlanib qolgan.]]

Piramida, ehtimol, [[Ayyubiylar|Ayyubiylar sultonligi]] amiri Karakush tomonidan buzib tashlangan. U XII asrda [[Salohiddin Ayyubiy]] xizmatida bo‘lgan va piramida toshlaridan boshqa qurilish loyihalarida foydalangan{{sfn|Lehner|1997|p=41}}.

O‘z joyida saqlanib qolgan tosh bloklar yerosti inshootini U shaklida o‘rab turgan. Piramida ostidagi tub qoya sharq va janub tomon pasayib borganligi sababli, tekis asos hosil qilish uchun poydevorga bir qatlam tosh yotqizilgan.

Janubiy tomonning asosiy tosh bloklaridan birining ichki yuzasiga qizil bo‘yoq bilan yozuv tushirilgan. Unda „imy rsy s3“ deb yozilgan. „Janubiy (orqa) tomonda“ degan ma’noni anglatuvchi ushbu grafiti, ehtimol, tosh tashuvchilarga blokni qayerga joylashtirish kerakligini ko‘rsatgan<ref>{{harvp|Hawass|1996|p=384}}</ref>.

Piramida atrofidan o‘z joyidan siljigan va har tomonga sochilib ketgan bir nechta tashqi qoplama toshlari topilgan. Ulardan biri uch tomoni qiya qilib ishlangan bo‘lib, ilgari piramidaning yuqoridan hisoblaganda uchinchi qatorini tashkil etgan juft toshdan biri edi. Uning uzunligi {{Convert|2.7|m|ft}}, qalinligi esa {{Convert|0.56|m|ft}} bo‘lgan. Yuqori yuzasi esa ustiga qo‘yilgan toshning yoki toshlarning qavariq pastki qismini joylashtirish uchun o‘yib ishlangan<ref>{{harvp|Hawass|1996|p=385}}</ref>.

Piramidaning yuqoridan hisoblaganda ikkinchi qatoriga oid birorta ham tosh saqlanib qolmagan. Biroq 1993-yilda yordamchi Alla el-Din Shaat piramidaning shimol tomonida haqiqiy [[piramidion]]ni tasodifan topib oldi. Uning pastki yuzasi qiya tekisliklardan iborat bo‘lib, to‘rtta uchburchak yuza pastga qaragan yassi piramida shaklini hosil qiladi. Bu topilma hozirgacha topilgan piramida cho‘qqi toshlari orasida yoshi jihatidan ikkinchi o‘rinda turadi. Undan qadimiyrog‘i [[Dahshur]]dagi [[Qizil piramida|Sneferuning Qizil piramidasi]]ga tegishli bo‘lgan<ref name="ZH2003" />.

== Yerosti inshooti ==

Yerosti inshooti shimoldan janubga qarab yo‘nalgan, 25–28° qiyalikdagi yo‘lakdan iborat. Yo‘lak piramidaning asos chizig‘idan {{Convert|3.75|m|ft}} ichkaridan boshlanadi. Bu holat dastlabki kirish joyi shimoliy tomonda, yer sathidan biroz yuqoriroqda joylashganini ko‘rsatadi.

Ushbu yo‘lakning eni ikki tirsak ({{Convert|1.05|m|ft}}) bo‘lib, u 10 tirsak ({{Convert|5.25|m|ft}}) uzunlikda davom etadi va sharqdan g‘arbga cho‘zilgan xonaning polidan {{Convert|0.55|m|ft}} balandlikda tugaydi. Yo‘lak va xona birgalikda T shaklidagi inshootni hosil qiladi. Bu tuzilish undan keyin qurilgan yordamchi piramidalarnikiga mos keladi.

Xonaning kirish qismidagi polga o‘yilgan alohida o‘yiq yopuvchi toshni joylashtirish uchun mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin<ref name="ZH1996 p387">{{harvp|Hawass|1996|p=387}}</ref>. Boshqa taxminga ko‘ra, bu o‘yiqda yo‘lakning qiyaligini xona poligacha davom ettiruvchi qiya tosh joylashgan bo‘lishi mumkin<ref>{{Cite journal |url=http://giza.fas.harvard.edu/pubdocs/957/intro/ |last=Rigano |first=Charles |title=Origins of Pyramid GI-d, Southeast of the Great Pyramid |journal=The Ostracon |volume=14 |issue=2 |year=2003 |page=2}}</ref>.

Xona polining o‘lchamlari taxminan 15 × 6,5 tirsakni tashkil etadi, ya’ni uning uzunligi (sharqdan g‘arbga) {{Convert|7.92|m|ft}}, eni esa {{Convert|3.4|m|ft}}. Qolgan qorishma izlari ilgari bu yerda bo‘lgan, ammo hozir saqlanib qolmagan pol qoplamasi mavjudligidan dalolat beradi.

Xona devorlari silliqlanmagan va pardozlanmagan bo‘lib, biroz qiya qurilgan hamda avvalgi shift tomon torayib borgan. Xonaning g‘arbiy chekkasidagi qarama-qarshi devorlarda joylashgan to‘rtta kichik teshik bu qism ustidan ikkita to‘sin o‘tkazilganini taxmin qilishga asos bo‘ladi. Hawassning fikricha, ular biror buyumni tushirish yoki uning ustini yopish uchun mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin<ref name="ZH1996 p387" />.

==Vazifasi==

Olimlar orasida piramidaning vazifasi borasida turli qarashlar mavjud. Ehtimoliy izohlarga ko‘ra, u podshohning [[Qadimgi Misrda ruh tushunchasi|ka ruhi]] uchun mo‘ljallangan, podshohning [[Yuqori Misr|Yuqori]] va [[Quyi Misr]] hukmdori ekanini ifodalagan, uning ichki a’zolarini saqlash uchun xizmat qilgan, [[Xeb-sed|Sed bayrami]] vaqtida foydalaniladigan ramziy xona bo‘lgan yoki quyosh bilan bog‘liq vazifani bajargan bo‘lishi mumkin. Piramidani qazish orqali ochgan [[Zahi Havass]]ning fikricha, yordamchi piramida Sed bayrami paytida podshoh kiyimini almashtiradigan joy sifatida ramziy ma’noda foydalanilgan<ref>{{harvp|Hawass|1997|p=109}}</ref>.


== Yana qarang ==
*[[G1-a piramidasi]]
*[[G1-b piramidasi]]
*[[G1-c piramidasi]]
*[[Misr piramidalari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book |title=The Complete pyramids |last=Lehner |first=Mark |year=1997 |isbn=0-500-05084-8 |publisher=Thames and Hudson, Ltd. London |url-access=registration |url=https://archive.org/details/completepyramids00lehn}}
* {{Cite book |title=Ancient Egypt The Great Discoveries (A Year-by-Year Chronicle) |last=Reeves |first=Nicholas |isbn=978-0500051054 |publisher=Thames & Hudson, Ltd. London |year=2000}}

== Havolalar == 

* [https://guardians.net/hawass/mortuary1.htm#satellite Xufu yordamchi piramidasining topilishi] — Zahi Havass.
* [http://nabilswelim.com/downloads/G1D_pyr.pdf Xufu yordamchi piramidasi G1D piramida uchining qayta ko‘rib chiqilgan va to‘liq maqolasi] — Josef Dorner.
* [https://www.academia.edu/44904436/The_Minor_Pyramids_of_Giza_Part_1_GII_A_GI_D_A_Laymans_guide Giza kichik piramidalari: GII-A va GI-D bo‘yicha oddiy o‘quvchi uchun qo‘llanma] — Keith Hamilton.

{{commons category|Pyramid G Id}}

[[Turkum:Giza platosi]]
[[Turkum:Misrning IV sulolasi piramidalari]]