Gannover Alem konslageri sahifasining manbasini koʻrish

'''Gannover Alem''' ({{Lang-de|KZ-Außenlager Hannover-Ahlem}}) — Alem mintaqasining [[Hannover|Gannover]] shahrida joylashgan konslager ({{Lang-de|Ahlem}}). Lager [[Uchinchi reyx|Uchinchi Reyx]] davrida Gannoverdagi 7 ta konslagerlardan biri edi. Lagerda polyak, rus, daniyalik va yahudiy mahbuslar bor edi.

== Tarixi ==
Konslager qurish rejalari [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida [[Birlashgan millatlar|Gitlerga qarshi koalitsiya]] tomonidan Gannoverni 1943-yilda havodan bombardimon qilish natijasida paydo boʻldi. Qurilish sababi: nemislar urush uchun zarur boʻlgan samolyot shinalari va gaz niqoblari qismlarini ishlab chiqaradigan Continental AG zavodiga yer osti boshpanalariga muhtoj edi. 1944-yil noyabr oyining oxirida [[Schutzstaffel|SS]] lager qurishni boshladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/begdv_6/BJNR002330967.html|sarlavha=6. DV-BEG - Sechste Verordnung zur Durchführung des Bundesentschädigungsgesetzes|nashriyot=www.gesetze-im-internet.de|qaralgan sana=2017-02-03|arxivsana=2017-01-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170116123142/http://www.gesetze-im-internet.de/begdv_6/BJNR002330967.html}}</ref>.

Birinchi 100 mahbus 1944-yil noyabr oyida lagerga yaqin joylashgan [[Концлагерь Ганновер-Штокен|Gannover-Stokken]] konslageridan koʻchirildi. Koʻp oʻtmay, oʻsha lagerdan yana 840 kishi keldi<ref>Marc Buggeln: ''Hannover-Ahlem („Döbel“, „A12“).'': ''Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager.'' Tom 5: ''Hinzert, Auschwitz, Neuengamme.'' Myunxen 2007, ISBN 3-406-52965-8, stranitsa 428</ref>. 1945-yil 26-martda [[Концлагерь Хильдесхайм|Xildesheym]] konslageridan yana 340 kishi koʻchirildi.

1945-yil 6-aprelda konslagerni evakuatsiya qilish boshlandi. 600 mahbus Bergen-Belsen lageriga oʻlim marshiga joʻnatildi. Marshdan omon qolganlar 8-aprel kuni konslagerga yetib kelishdi va bir necha kundan keyin ingliz askarlari tomonidan ozod qilindi. Yurishga qodir boʻlmagan 250 mahbus Alem lagerida qoldirildi va 10-aprelda amerikalik askarlar tomonidan ozod qilindi<ref name="автоссылка1">{{Veb manbasi|url=http://www.erinnerungundzukunft.de/?id=91|sarlavha=37. Mahnmal KZ-Außenlager Ahlem – Erinnerung+Zukunft|nashriyot=www.erinnerungundzukunft.de|qaralgan sana=2017-02-03|arxivsana=2015-07-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150707091016/http://erinnerungundzukunft.de/?id=91}}</ref>.

== Lager sharoiti ==
Lager atrofi tikanli simlar bilan o‘ralgan edi. Hududda beshta bino boʻlgan: ikkita yashash uchun kazarma, sanitariya boʻlimi, kir yuvish xonasi va hojatxonalar.

Konslager asirlari konlarda kuniga 12 soat davomida taxminan 10 ° C haroratda va 85 foiz namlikda ishlaganlar. Lagerdagi oʻlim darajasi Gannoverdagi yettita lager ichida eng yuqori koʻrsatkich edi va turli vaqtlarda haftasiga 22 dan 44 kishigacha vafot etgan<ref>Marc Buggeln: ''Hannover-Ahlem („Döbel“, „A12“)'': ''Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager (nem.)'' Tom 5: ''Hinzert, Auschwitz, Neuengamme.'', Myunxen 2007, ISBN 3-406-52965-8, stranitsa 430</ref>.

== Sinov ==
1947-yil aprel oyida Gamburgda konslagerning SS xodimlariga qarshi sud jarayoni boshlandi. Lager komendanti 15 yilga qamalgan, keyinchalik bu muddat 10 yilga qisqartirilgan. SS Obersharfyurer bir yil qamoq jazosiga hukm qilindi. Ikki lager kaposi umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. 1975—1976-yillarda u lagerdagi tartib-intizom uchun mas’ul edi. Ular umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan boʻlsa-da, ammo 1982-yilda sogʻligʻi sababli ozod qilingan.

== Xotira ==
1994-yilda lager joylashgan joyda yodgorlik ochildi<ref name="автоссылка1"/>.<gallery>
Fayl:Mahnmal Schacht Ahlem.jpg|Memorial
Fayl:Hannover -KZ-Außenlager Ahlem- 2015 by-RaBoe 003.jpg|Xotira maydoni
Fayl:Hannover -KZ-Außenlager Ahlem- 2015 by-RaBoe 014.jpg|Shaxta
</gallery>

== Adabiyotlar ==
* Rainer Fröbe, Klaus Füllberg-Stolberg, Kristof Gutmann, Rolf Keller, Gerbert Obenaus, Hans Hermann Shröder: ''Konzentrationslager in Hannover. KZ-Arbeit und Rüstungsindustrie in der Spätphase des Zweiten Weltkriegs ''(nemischa), Hildesheim 1985, ISBN 3-7848-2422-6.

== Havolalar ==
* [http://media.offenes-archiv.de/ha6_1_9_thm_2044.pdf ''KZ-Gedenkstätte Neuengamme: Gannover-Ahlem (A12).''] Fotosuratlar bilan hujjatli tavsif)
* [http://www.kz-gedenkstaette-neuengamme.de/geschichte/kz-aussenlager/aussenlagerliste/hannover-ahlem-a-12/ Lagerning tavsifi] [http://www.kz-gedenkstaette-neuengamme.de/geschichte/kz-aussenlager/aussenlagerliste/hannover-ahlem-a-12/)]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Konslagerlar]]