Lombard: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Lombard | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
[[File:Leihhaus 20140220.jpg|thumb|Germaniyaning Myunxen shahrida 2014-yilda lombard biznesi]] | |||
[[File:Helsingin Pantti Salomonkatu 3 Helsinki 20231117.jpg|thumb|[[Helsingin Pantti]]ning lombard boʻlimi 2023-yilda Finlandiyaning Xelsinki shahrida]] | |||
[[File:Pawnbroker's sign, Camden High Street, London.JPG|thumb|London shahridagi doʻkon lombard belgisini namoyish etmoqda]] | |||
'''Lombard''' — bu shaxsiy mulk buyumlarini [[garov]] sifatida qabul qilib, odamlarga taʼminlangan kreditlar beradigan shaxs. Lombard faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilot '''lombard doʻkoni''' deb ataladi. Koʻplab turdagi buyumlar garovga qoʻyilishi mumkin boʻlsa-da, lombardlar odatda [[zargarlik|zargarlik buyumlari]], [[musiqa cholg'u asboblari|musiqa asboblari]], [[tanga]]lar, [[oltin]], [[kumush]] va [[O'q otar qurollar|oʻqotar qurollarni]] qabul qiladi. Insoniyat [[Axborot asri]]ga kirishi bilan uy audio jihozlari, [[kompyuter]]lar, [[video o'yin|video oʻyin tizimlari]], [[televizor]]lar, [[kamera]]lar va [[elektron komponentlar|elektr asboblari]] ham garovga qoʻyiladigan buyumlar qatoriga kirdi. Lombardga topshirilgan buyumlar '''garov''', yoki oddiygina '''garov mulki''' deb ataladi. | |||
Agar buyum kredit olish uchun garovga qoʻyilsa maʼlum bir shartnoma muddatida qarz oluvchi uni qaytarib olishi mumkin boʻlib, buning uchun u [[kredit|kredit summasi]] va kelishilgan [[foiz|foiz miqdorini]] toʻlaydi. [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]]da muddat va foiz stavkasi qonun bilan hamda [[shtat]]larning [[Savdo departamenti]] siyosatlari bilan tartibga solinadi. Lombardlar [[bank]]lar bilan bir xil [[litsenziya]]ga ega boʻlib, ular yuqori darajada tartibga solinadi. Agar qarz belgilangan muddatda toʻlanmasa (yoki uzaytirilmasa), lombard garovga qoʻyilgan buyumni boshqa mijozlarga sotuvga qoʻyadi. Boshqa kredit beruvchilardan farqli ravishda, lombard qarzning toʻlanmaganini mijozning [[kredit hisobot]]ida qayd etmaydi, chunki lombard buyumni oʻzining jismoniy egaligida saqlaydi va kredit qiymatini toʻgʻridan-toʻgʻri buyumni sotish orqali qoplash imkoniga ega boʻladi. Lombardlar shuningdek, mijozlar tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri sotilgan buyumlarni ham sotishi mumkin. Baʼzi lombardlar esa mijozlar olib kelgan buyumlarni oʻz doʻkonidagi boshqa buyumlar bilan almashtirishga ham rozi boʻlishadi. | |||
== Tarixi == | |||
[[File:Provident Loan Society Essex Houston jeh.jpg|thumb|left|Nyu-York shahridagi [[Omonat kredit jamiyati]] — xayriya lombardi]] | |||
[[File:Pawnshop with sign in usa.jpg|thumb|left|Zamonaviy lombard doʻkoni]] | |||
Dastlabki lombard doʻkonlari taxminan 3 000 yil avval qadimgi [[Xitoy]]da paydo boʻlgan. Lombardlar, koʻpincha mustaqil faoliyat yuritib, dehqonlarga qisqa muddatli kreditlar taqdim etgan. Ushbu biznes modeli taxminan 1 500 yil avval [[Buddist ibodatxonasi|buddist monastirlari]]da ham mavjud boʻlgan. Hozirgi zamondagidan deyarli farq qilmagan, va tarix davomida [[imperator]]lik yoki boshqa hokimiyat organlari tomonidan qatʼiy tartibga solingan. | |||
[[G‘arb]]da lombard faoliyati [[Qadimgi Yunoniston|qadimgi yunon]] va [[rim]] sivilizatsiyalarida mavjud boʻlgan. Zamonaviy Gʻarb huquqining mazkur sohadagi koʻp qoidalari rim huquqshunosligidan kelib chiqqan. [[Imperiya]] oʻz madaniyatini yoygan sari lombard faoliyati ham kengaygan. | |||
[[Rim-katolik cherkovi]] dastlab [[qarz]]lar boʻyicha [[foiz]] olishni taqiqlaganiga qaramay, [[fransisklar]] kambagʻallarga yordam berish maqsadida ushbu amaliyotni boshlashlariga ruxsat berilganiga oid dalillar mavjud<ref>{{Jurnal manbasi|last=Gregg|first=Samuel|date=2016|title=How Medieval Monks Changed the Face of Banking|journal=American Banker|volume=1|issue=88|via=EBSCOhost}}</ref>. 1338-yilda qirol Eduard III [[Fransiya]]ga qarshi urush uchun mablagʻ yigʻish maqsadida oʻz zargarlik buyumlarini garovga qoʻygan. Qirol Genrix V ham 1415-yilda shunday yoʻl tutgan. 1603-yilda „Brokersga qarshi qonun“ qabul qilingan boʻlib, u 1872-yilgacha amal qilgan. Bu qonun Londondagi koʻplab soxta vositachilarga qarshi qaratilgan edi va bunday vositachilar jinoyatchilar uchun vositachi sifatida qaralgan. | |||
[[Salib yurishlari]] davrida, asosan Fransiyada, [[Salib yurishlari|salibchilar]] oʻz yerlarini [[monastir]]lar va [[yeparxiya]]larga garovga qoʻyib, qoʻshinlarini muqaddas yerga yuborish uchun mablagʻ olgan. Toʻliq qaytarish oʻrniga, cherkov maʼlum mavsumlar davomida hosildan ulush olgan, bu esa keyinchalik oʻziga xos [[kapital]] ulushi sifatida qayta almashilishi mumkin edi. | |||
Lombard faoliyati [[xayriya]] shaklida ham mavjud boʻlishi mumkin. 1450-yilda [[fransisklar]] rohibi [[Barnaba Manassei]] [[Italiya]]dagi [[Peruja]] shahrida [[Monte di Pietà]] harakatiga asos solgan. Bu tizim garov asosida foizsiz kreditlar shaklida moliyaviy yordam koʻrsatgan. Foiz oʻrniga qarz oluvchilar [[cherkov]]ga xayriya qilishga undalgan. Ushbu tizim Italiya boʻylab, soʻngra [[Yevropa]]ning boshqa hududlariga tarqalgan. | |||
[[Ispaniya]]da birinchi Monte de Piedad tashkiloti [[Madrid]] shahrida tashkil etilgan va bu gʻoya keyinchalik Pedro Romero de Terreros — Santa Maria de Regla grafi<ref name="Ficachi">{{veb manbasi|author=Leon Teutli Ficachi |url=http://www.anahuac.mx/clares/archivos/nacionalmontedepiedad.pdf |title=Nacional Monte de Piedad|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219125044/http://www.anahuac.mx/clares/archivos/nacionalmontedepiedad.pdf|archive-date=December 19, 2008|access-date=1 October 2008}}</ref> va [[Kalatrava ordeni]] [[ritsar]]i<ref name="EncMex" /> tomonidan [[Yangi Ispaniya]]ga olib kelingan. | |||
[[Nacional Monte de Piedad]] — bu xayriya tashkiloti va lombard boʻlib, uning bosh ofisi [[Mexiko shahri]]ning markaziy maydoni — [[Zokalo]] yaqinida joylashgan. U 1774–1777-yillarda [[Pedro Romero de Terreros]] tomonidan kambagʻallarga foizsiz yoki past foizli kreditlar taqdim etish maqsadida tashkil etilgan. 1927-yilda [[Meksika]] hukumati tomonidan milliy xayriya tashkiloti sifatida tan olingan<ref name="EncMex">{{ensiklopediya manbasi |last=Alvarez |first=Jose Rogelio |encyclopedia=Enciclopedia de Mexico |title=Nacional Piedad de Monte |year=2000 |publisher=Encyclopædia Britannica |volume=10 |location=Mexico City |isbn=1-56409-034-5 |pages=5699–5701 }}</ref>. Hozir u tez rivojlanayotgan tashkilot boʻlib, Meksika boʻylab 152 dan ortiq filialga ega va har bir shaharda filial ochish rejalashtirilgan<ref name="905mil">{{yangiliklar manbasi |author=Notimex |title=Dispone Monte de Piedad de 905 mdp para préstamos |url= http://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/321965.dispone-monte-de-piedad-de-905-mdp-para-prest.html|publisher=El siglo de Torreón |location=Torreón |access-date=2008-10-01 |language=es }}</ref>. | |||
== Yana qarang == | |||
{{Commonscat|Pawnbrokers}} | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] | |||
[[Turkum:Iqtisodiyot]] | |||
[[Turkum:Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Lombard — bu shaxsiy mulk buyumlarini garov sifatida qabul qilib, odamlarga taʼminlangan kreditlar beradigan shaxs. Lombard faoliyati bilan shugʻullanuvchi tashkilot lombard doʻkoni deb ataladi. Koʻplab turdagi buyumlar garovga qoʻyilishi mumkin boʻlsa-da, lombardlar odatda zargarlik buyumlari, musiqa asboblari, tangalar, oltin, kumush va oʻqotar qurollarni qabul qiladi. Insoniyat Axborot asriga kirishi bilan uy audio jihozlari, kompyuterlar, video oʻyin tizimlari, televizorlar, kameralar va elektr asboblari ham garovga qoʻyiladigan buyumlar qatoriga kirdi. Lombardga topshirilgan buyumlar garov, yoki oddiygina garov mulki deb ataladi.
Agar buyum kredit olish uchun garovga qoʻyilsa maʼlum bir shartnoma muddatida qarz oluvchi uni qaytarib olishi mumkin boʻlib, buning uchun u kredit summasi va kelishilgan foiz miqdorini toʻlaydi. Amerika Qo‘shma Shtatlarida muddat va foiz stavkasi qonun bilan hamda shtatlarning Savdo departamenti siyosatlari bilan tartibga solinadi. Lombardlar banklar bilan bir xil litsenziyaga ega boʻlib, ular yuqori darajada tartibga solinadi. Agar qarz belgilangan muddatda toʻlanmasa (yoki uzaytirilmasa), lombard garovga qoʻyilgan buyumni boshqa mijozlarga sotuvga qoʻyadi. Boshqa kredit beruvchilardan farqli ravishda, lombard qarzning toʻlanmaganini mijozning kredit hisobotida qayd etmaydi, chunki lombard buyumni oʻzining jismoniy egaligida saqlaydi va kredit qiymatini toʻgʻridan-toʻgʻri buyumni sotish orqali qoplash imkoniga ega boʻladi. Lombardlar shuningdek, mijozlar tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri sotilgan buyumlarni ham sotishi mumkin. Baʼzi lombardlar esa mijozlar olib kelgan buyumlarni oʻz doʻkonidagi boshqa buyumlar bilan almashtirishga ham rozi boʻlishadi.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Dastlabki lombard doʻkonlari taxminan 3 000 yil avval qadimgi Xitoyda paydo boʻlgan. Lombardlar, koʻpincha mustaqil faoliyat yuritib, dehqonlarga qisqa muddatli kreditlar taqdim etgan. Ushbu biznes modeli taxminan 1 500 yil avval buddist monastirlarida ham mavjud boʻlgan. Hozirgi zamondagidan deyarli farq qilmagan, va tarix davomida imperatorlik yoki boshqa hokimiyat organlari tomonidan qatʼiy tartibga solingan.
G‘arbda lombard faoliyati qadimgi yunon va rim sivilizatsiyalarida mavjud boʻlgan. Zamonaviy Gʻarb huquqining mazkur sohadagi koʻp qoidalari rim huquqshunosligidan kelib chiqqan. Imperiya oʻz madaniyatini yoygan sari lombard faoliyati ham kengaygan.
Rim-katolik cherkovi dastlab qarzlar boʻyicha foiz olishni taqiqlaganiga qaramay, fransisklar kambagʻallarga yordam berish maqsadida ushbu amaliyotni boshlashlariga ruxsat berilganiga oid dalillar mavjud[1]. 1338-yilda qirol Eduard III Fransiyaga qarshi urush uchun mablagʻ yigʻish maqsadida oʻz zargarlik buyumlarini garovga qoʻygan. Qirol Genrix V ham 1415-yilda shunday yoʻl tutgan. 1603-yilda „Brokersga qarshi qonun“ qabul qilingan boʻlib, u 1872-yilgacha amal qilgan. Bu qonun Londondagi koʻplab soxta vositachilarga qarshi qaratilgan edi va bunday vositachilar jinoyatchilar uchun vositachi sifatida qaralgan.
Salib yurishlari davrida, asosan Fransiyada, salibchilar oʻz yerlarini monastirlar va yeparxiyalarga garovga qoʻyib, qoʻshinlarini muqaddas yerga yuborish uchun mablagʻ olgan. Toʻliq qaytarish oʻrniga, cherkov maʼlum mavsumlar davomida hosildan ulush olgan, bu esa keyinchalik oʻziga xos kapital ulushi sifatida qayta almashilishi mumkin edi.
Lombard faoliyati xayriya shaklida ham mavjud boʻlishi mumkin. 1450-yilda fransisklar rohibi Barnaba Manassei Italiyadagi Peruja shahrida Monte di Pietà harakatiga asos solgan. Bu tizim garov asosida foizsiz kreditlar shaklida moliyaviy yordam koʻrsatgan. Foiz oʻrniga qarz oluvchilar cherkovga xayriya qilishga undalgan. Ushbu tizim Italiya boʻylab, soʻngra Yevropaning boshqa hududlariga tarqalgan.
Ispaniyada birinchi Monte de Piedad tashkiloti Madrid shahrida tashkil etilgan va bu gʻoya keyinchalik Pedro Romero de Terreros — Santa Maria de Regla grafi[2] va Kalatrava ordeni ritsari[3] tomonidan Yangi Ispaniyaga olib kelingan.
Nacional Monte de Piedad — bu xayriya tashkiloti va lombard boʻlib, uning bosh ofisi Mexiko shahrining markaziy maydoni — Zokalo yaqinida joylashgan. U 1774–1777-yillarda Pedro Romero de Terreros tomonidan kambagʻallarga foizsiz yoki past foizli kreditlar taqdim etish maqsadida tashkil etilgan. 1927-yilda Meksika hukumati tomonidan milliy xayriya tashkiloti sifatida tan olingan[3]. Hozir u tez rivojlanayotgan tashkilot boʻlib, Meksika boʻylab 152 dan ortiq filialga ega va har bir shaharda filial ochish rejalashtirilgan[4].
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash] |
Vikiomborda „Lombard“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Gregg, Samuel (2016). „How Medieval Monks Changed the Face of Banking“. American Banker. 1-jild, № 88 — EBSCOhost.
- ↑ Leon Teutli Ficachi. „Nacional Monte de Piedad“. 2008-yil 19-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 1-oktyabr.
- ↑ 3,0 3,1 Alvarez, Jose Rogelio (2000). "Nacional Piedad de Monte". Enciclopedia de Mexico. 10. Mexico City: Encyclopædia Britannica. 5699–5701 b. ISBN 1-56409-034-5.
- ↑ Notimex.. „Dispone Monte de Piedad de 905 mdp para préstamos“ (es). Torreón: El siglo de Torreón. Qaraldi: 2008-yil 1-oktyabr.