Budda
Будда (санскритча – хотиржам, нурланган, олий ҳақиқатга эришган) – буддизмда бир неча бор қайта туғилишлар жараёнида мутлақ ҳақиқатга етишган ва бошқаларга диний нажот йўлини кўрсатишга қодир зот. Кенг маънода – ҳар бир инсон жуда кўп эзгулик қилиш, бу дунёнинг барча севимли нарсалари фойдасиз эканини англаш орқали Буддага айланиши мумкин. Буддизм пантеонида юзлаб турли Буддалар бор.
Гаутама Будда Шакямуни | |
|---|---|
Сиддҳарта Гаутама | |
|
Будданинг биринчи ваъзини айтаётган ҳайкали — Сарнатҳ, милодий В аср[изоҳ 1] | |
| Шахсий маълумотлар | |
| Таваллуди |
Сидҳарта Гаутама тах. 563 ёки 480 милодий |
| Вафоти |
тах. 483 ёки 400 милодий (80 ёшда)[1][2][3] Кушинагар, Малла Республикаси (буддавий анъаналарга кўра) |
| Дини | Буддизм |
| Турмуш ўртоқ(лар)и | Яśодҳарā |
| Фарзандлари | Рāҳула |
| Ота-онаси |
|

Буддизм |
|---|
| Маданияти |
| Тарихи |
| Буддистлар |
| Мактаблар |
| Ибодатхоналар |
| Матнлар |
| Портал |
Тор маънода эса – буддизм асосчиси, бу дунё ташвишларини тарк этиб, „олий ҳақиқатга эришган“ Сиддҳартҳа Гаутама (милоддан аввалги 623-544)нинг исми. Буддизмга тааллуқли китобларда Гаутама барча худолар, рухлар ва табиат кучлари устидан ҳукмрон буюк ва қудратли зот сифатида таърифланар экан, унинг босиб ўтган йўли бир эмас, бир неча ҳаётлардан иборат бўлган деб уқтирилади. Ривоятларга кўра, Гаутамани Ҳиндистон ва Непал чегарасидаги Капилавасту шаҳри подшоҳининг хотини Маҳамайя илоҳий ҳомиладорликдан туққан. Дунёга келган фарзанд шу заҳотиёқ: „Мен барча жонли махлуқларнинг энг буюгиман. Бу менинг охирги тугилишим“, деб хитоб килади. Буддизм диний китобларида айтилишича, Маҳамайя ўғли Гаутама туғилгач, етти кундан сўнг вафот қилган ва худолар осмонларидан бирида қайта туғилган.
Шаҳзода Гаутама паҳлавон бўлиб ўса боради. 16 ёшида уни Яшодҳарага уйлантирадилар. Аммо тўқ, фаровон турмуш уни қониқтирмайди, 29 ёшида Гаутама хотини ва яқиндагина туғилган ўғлини тарк этиб, сайёр дарвишлар – шраманларга қўшилади. У 6 йил Ганга дарёси қирғоқларида зохдплик билан ҳаёт кечиради ва тана фаоллигини сундириш аклнинг озишига олиб келишини англагач, 35 ёшида 4 ҳафта (ёки 7 ҳафта) давомида медитация (бутун онгини олий ҳақиқатга эришиш гоясига қаратиш) ҳолатига киради. Ниҳоят, у мақсадига эришади ва коинотнинг барча сирасроридан воқиф бўлган Буддага айланади. Будда инсоният бошига тушадиган азобуқубатлар сабабларини ўрганиш ва инсониятни улардан халос қилиш учун ҳаракат қилди. Шундан сўнг Будда 45 йил давомида қад. ҳинд давлатлари Кошала ва Магадха бўйлаб ўз таълимотини тарғиб қилади ва 80 ёшида вафот этади.
Будда таълимотининг асосий мазмуни Банорасда қилинган хутбада „тўрт олий ҳақиқат“ шаклида баён этилган. Будданинг шогирдлари ер юзида биринчи роҳиблар жамоасини ташкил этганлар. 1956-йил Будда вафотининг 2500-йиллиги тантанали равишда нишонланди. Подшо Ашока (милоддан аввалги 268—231 йиллар) амри билан тоштахтачаларга ўйиб ёздирилган матнларда Будда ҳақида баъзи маълумотлар учрайди. Будда ва унинг таълимотлари бир неча аср давомида оғизданоғизга ўтиб келган ва асосан милоддан аввалги И асрда ёзиб олинган „Трипитака“ номли муқаддас китоблар мажмуасида ўз аксини топган[4].
Изоҳлар
- ↑
Будда лотус ҳолатида оёқларини чалкаштириб ўтирган. Асосий релеф марказида Буддавий қонун ғилдираги бўлган дҳармачакра тасвири жойлашган, унинг ҳар икки томонида ётган кийиклар тасвирланган бўлиб, бу воқеа содир бўлган кийиклар боғини ифодалайди. Унинг қўллари бармоқлари таълим ҳолатини ифодаламоқда.
- Саҳни (1914, сс. 70–71, Б (б) 181-боб): "Гаутама Будданинг ҳайкали (баландлиги 5 фут 3 дюйм, айланаси 2 фут 7 дюйм), Сарнатҳда биринчи ваъзини ўқиётган ҳолатда, қалин ёстиқ устида оёқларини чалкаштириб ўтирган. Ўриндиқ оёқлари безакли тарзда ишланган."
- Эcк (1982, с. 63): "Сарнатҳ музейидаги энг машҳур ҳайкаллардан бирида Будда оёқларини чалкаштириб ўтирган, унинг тана қисмлари ўша давр иконографиясига мувофиқ мукаммал пропорсияларда ишланган. Қўллари таълим ҳолатида, кўзлари пастга қаратилган ва ярми очиқ, худди медитация ҳолатида. Боши орқасида нафис нақшлар билан безатилган доира — нимбус мавжуд."
- Мани (2012, сс. 66–67): "Ўтирган ҳолатдаги Будда ҳайкали, Б(б) 181 — Будда таълим ҳолатида оёқларини чалкаштириб ўтирган, Гупта даври санъатининг энг нафис асарларидан бири саналади. Нимбуси иккита осмоний мавжудот ва ан’анавий услубдаги ўсимлик нақшлари билан безатилган."
Манбалар
- ↑ Cоусинс (1996), сс. 57–63.
- ↑ Норман (1997), с. 33.
- ↑ Пребиш (2008).
- ↑ Файл:Натионал Энcйcлопедиа оф Узбекистан лого.пнг „Будда“, Ўзбекистон миллий энсиклопедияси. (Б-ҳарфи). Тошкент: „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ Давлат илмий нашриёти, 2000–2006-йиллар.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- Абраҳамс, Маттҳеw (2021), „Ин Дефенсе оф "Энлигҳтенмент". "Аwакенинг" ҳас беcоме тҳе преферред Энглиш терм фор тҳе Буддҳа'с аттаинмент. Бут ҳас сометҳинг готтен лост ин транслатион? Вен. Бҳиккҳу Бодҳи ин cонверсатион wитҳ Маттҳеw Абраҳамс“, ТриCйcле
- Алехандер, Жамес (2019), „Тҳе Стате Ис тҳе Аттемпт то Стрип Метапҳор Оут оф Политиcс“, ин Кос, Эриc С. (муҳ.), Мичаэл Оакешотт он Аутҳоритй, Говернанcе, анд тҳе Стате, Спрингер
- Анāлаё, Бҳиккҳу (2006). „Тҳе Буддҳа анд Омнисcиэнcе“. Индиан Интернатионал Жоурнал оф Буддҳист Студиэс. 7-жилд. 1–20-бет.
- Анāлаё, Бҳиккҳу. А Cомпаративе Студй оф тҳе Мажжҳима-никāя Волуме 1 (Интродуcтион, Студиэс оф Дисcоурсес 1 то 90, 2011. Қаралди: 2020-йил 13-октябр (2021-йил 26-январда асл нусхадан архивланган).
- ——— (2013а). „Тҳе Чинесе Параллелс то тҳе Дҳаммаcаккаппаваттана-сутта (2)“. Жоурнал оф тҳе Охфорд Cентре фор Буддҳист Студиэс. № 5. 9–41-бет.
- ——— (2013б). „Тҳе Гурудҳармаон Бҳикṣуṇī Ординатион ин тҳе Мūласарвāстивāда Традитион“. Жоурнал оф Буддҳист Этҳиcс. 20-жилд. 752-бет. ИССН 1076-9005.
- Аналаё (2013c), Сатипаттҳана. Тҳе Диреcт Патҳ то Реализатион, Wиндҳорсе Публиcатионс
- ——— (2014). „Тҳе Буддҳа'с Ласт Медитатион ин тҳе Диргҳа-Агама“. Тҳе Индиан Интернатионал Жоурнал оф Буддҳист Студиэс. 15-жилд.
- ——— (2015). „Браҳмавиҳāра анд Аwакенинг, А Студй оф тҳе Дīргҳа-āгама Параллел то тҳе Тевижжа-сутта“. Асиан Литературе анд Транслатион. 3-жилд, № 4. 1–27-бет. дои:10.18573/ж.2015.10216.
- Анāлаё, Бҳиккҳу. Тҳе Фоундатион Ҳисторй оф тҳе Нун'с Ордер. прожект верлаг, Бочум/Фреибург, 2016. ИСБН 978-3-89733-387-1.
- Анāлаё, Бҳиккҳу. Эарлй Буддҳист Медитатион Студиэс. Барре Cентер фор Буддҳист Студиэс, 2017а. ИСБН 978-1-5404-1050-4.
- Анāлаё, Бҳиккҳу. Буддҳапада анд тҳе Бодҳисаттва Патҳ, Ҳамбург Буддҳист Студиэс. прожект верлаг, Бочум/Фреибург, 2017б. ИСБН 978-3-89733-415-1. Қаралди: 2021-йил 13-март (2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган).
- Андерсон, Cарол (1999), Паин анд Иц Эндинг: Тҳе Фоур Нобле Трутҳс ин тҳе Тҳеравада Буддҳист Cанон, Роутледге
- Армстронг, Карен (2000), Буддҳа, Орион, ИСБН 978-0-7538-1340-9
- Асвагҳоса (1883), Тҳе Фо-шо-ҳинг-цан-кинг, а лифе оф Буддҳа, Беал, Самуэл томонидан таржима қилинган, Охфорд: Cларендон
- Бареау, Андрé (1963), Речерчес сур ла биограпҳиэ ду Буддҳа данс лес Сутрапитака эт лес Винаяпитака анcиэнс (франсузча), Эcоле Франcаисе д'Эхтреме-Ориэнт
- Барони, Ҳелен Ж. (2002), Тҳе Иллустратед Энcйcлопедиа оф Зен Буддҳисм, Росен
- Барй, Wиллиам Тҳеодоре де. Тҳе Буддҳист Традитион: Ин Индиа, Чина анд Жапан. Кнопф Доубледай Публишинг Гроуп, 16 Марч 2011 — 8-бет. ИСБН 978-0-307-77879-6. Қаралди: 2022-йил 2-май (2023-йил 11-январда асл нусхадан архивланган).
- Беал, Самуэл (1875), Тҳе романтиc легенд оф Сâкя Буддҳа (Абҳиниṣкрамаṇа Сūтра), Лондон: Трüбнер
- Бечерт, Ҳеинз, муҳ. (1991–1997), Тҳе датинг оф тҳе ҳисториcал Буддҳа (Сймпосиум), вол. 1–3, Гöттинген: Ванденҳоэcк & Рупречт
- Тҳе Датинг оф тҳе Ҳисториcал Буддҳа. Гöттинген: Ванденҳоэcк анд Рупречт, 1991.
- Диэ Датиэрунг дес ҳисторисчен Буддҳа, Сймпосиэн зур Буддҳисмусфорсчунг, ИВ (де). Готтинген: Ванденҳоэcк анд Рупречт, 1992.
- Беcкwитҳ, Чристопҳер И.. Греэк Буддҳа: Пйррҳо'с Энcоунтер wитҳ Эарлй Буддҳисм ин Cентрал Асиа. Принcетон Университй Пресс, 2015. ИСБН 9781400866328. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр (2016-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган).
- Бҳиккҳу, Меттанандо; вон Ҳинüбер, Оскар (2000), „Тҳе Cаусе оф тҳе Буддҳа'с Деатҳ“ (ПДФ), Жоурнал оф тҳе Пали Техт Соcиэтй, ХХВИ: 105–118, 9 Април 2015да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Бодҳи, Бҳиккҳу (2005), Ин тҳе Буддҳа'с Wордс: Ан Антҳологй оф Дисcоурсес фром тҳе Пали Cанон, Симон анд Счустер
- Бодҳи, Бҳиккҳу (2005а), Тҳе Cоннеcтед Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Неw Транслатион оф тҳе Самютта Никая, Симон анд Счустер
- Бодҳи, Бҳиккҳу (2020), „Он Транслатинг "Буддҳа"“, Жоурнал оф тҳе Охфорд Cентре фор Буддҳист Студиэс, 13 Септембер 2022да асл нусхадан архивланди, қаралди: 18 Жуне 2022
- Боисверт, Матҳиэу (1995), Тҳе Фиве Аггрегатес: Ундерстандинг Тҳеравада Псйчологй анд Сотериологй, Wилфрид Лауриэр Университй Пресс, ИСБН 978-0-88920-257-3
- Бронкҳорст, Жоҳаннес (1993), Тҳе Тwо Традитионс оф Медитатион Ин Анcиэнт Индиа, Мотилал Банарсидасс
- Бронкҳорст, Жоҳаннес (2011), Буддҳисм ин тҳе Шадоw оф Браҳманисм, БРИЛЛ
- Буcкнелл, Роберт С. (1984), „Тҳе Буддҳист патҳ то либератион: Ан аналйсис оф тҳе листинг оф стагес“, Тҳе Жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион оф Буддҳист Студиэс, 23 Оcтобер 2022да асл нусхадан архивланди, қаралди: 23 Оcтобер 2022
- Буддҳадаса (2017), Ундер тҳе Бодҳи Треэ: Буддҳа'с Оригинал Висион оф Депендент Cо-арисинг, Wисдом Публиcатионс
- Бусwелл, Роберт Э., муҳ. (2003), Энcйcлопедиа оф Буддҳисм, 1-жилд, УС: Маcмиллан Референcе, ИСБН 978-0-02-865910-7
- Бусwелл, Роберт Э. Жр.; Лопез, Доналд С. Жр., муҳ. (2014), Тҳе Принcетон Диcтионарй оф Буддҳисм, Принcетон анд Охфорд: Принcетон Университй Пресс, ИСБН 978-0-691-15786-3
- Cарритҳерс, М. (2001), Тҳе Буддҳа: А Верй Шорт Интродуcтион, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0-02-865910-7, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 1 Оcтобер 2018
- Cоҳен, Роберт С. (2006), Беёнд Энлигҳтенмент: Буддҳисм, Религион, Модернитй, Роутледге
- Cоллинс, Рандалл (2009), Тҳе Соcиологй оф Пҳилосопҳиэс, Ҳарвард Университй Пресс, ИСБН 978-0-674-02977-4, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 13 Фебруарй 2016, 1120 пп.
- Cонингҳам, Робин; Ёунг, Рутҳ (2015), Тҳе Арчаэологй оф Соутҳ Асиа: Фром тҳе Индус то Асока, c. 6500 БCЕ–200 CЕ, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-84697-4
- Cонзе, Эдwард, транс. (1959), Буддҳист Сcриптурес, Лондон: Пенгуин
- Cоусинс, Л.С. (1996). „Тҳе Датинг оф тҳе Ҳисториcал Буддҳа: А Ревиэw Артиcле“. Жоурнал оф тҳе Роял Асиатиc Соcиэтй. 3. 6-жилд, № 1. 57–63-бет. дои:10.1017/с1356186300014760. ИССН 1356-1863. ЖСТОР 25183119. С2CИД 162929573. 26 Фебруарй 2011да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 4 Април 2006 — Индологй.
- Cоwелл, Эдwард Бйлес, трансл. (1894), „Тҳе Буддҳа-Карита оф Ашвагҳоса“, ин Мüллер, Мах (муҳ.), Саcред Боокс оф тҳе Эаст, ХЛИХ-жилд, Охфорд: Cларендон
- Cох, Cоллетт (2003), „Абидҳарма“, ин Бусwелл, Роберт Э. (муҳ.), Энcйcлопедиа оф Буддҳисм, Неw Ёрк: Маcмиллан Референcе Либ., ИСБН 0028657187
- Давидсон, Роналд М. (2003), Индиан Эсотериc Буддҳисм, Cолумбиа Университй Пресс, ИСБН 978-0-231-12618-2
- де Барй, Wиллиам. Тҳе Буддҳист Традитион ин Индиа, Чина анд Жапан, Фебруарй 1972, хвии: Винтаге Боокс, 1969 — хвии-бет. ИСБН 0-394-71696-5.
- Дҳаммика, Шравасти. Тҳе Буддҳа & ҳис дисcиплес. Сингапоре: Буддҳа Дҳамма Мандала Соcиэтй, н.д.. ИСБН 981-00-4525-5. ОCЛC 173196980.
- ——— (1993), Тҳе Эдиcц оф Кинг Асока: Ан Энглиш Рендеринг, Тҳе Wҳеэл Публиcатион, Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй, ИСБН 978-955-24-0104-6, 28 Оcтобер 2013да асл нусхадан архивланди
- Донигер, Wендй, муҳ. (1993), Пурана Переннис: Реcипроcитй анд Трансформатион ин Ҳинду анд Жаина Техц, Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, ИСБН 0-7914-1381-0
- Дундас, Паул (2002), Тҳе Жаинс (2нд-нашр), Роутледге, ИСБН 978-0-415-26606-2, қаралди: 25 Деcембер 2012
- Дйсон, Тим (2019), А Популатион Ҳисторй оф Индиа: Фром тҳе Фирст Модерн Пеопле то тҳе Пресент Дай, Охфорд Университй Пресс
- Эcк, Диана Л. (1982), Банāрас, Cитй оф Лигҳт, Неw Ёрк: Алфред А. Кнопф, 63-бет, ИСБН 0-394-51971-Х
- Фаусбöлл, В. (1878), Буддҳист биртҳ-сториэс (Жатака талес), Т.W. Рҳйс Давидс томонидан таржима қилинган, (неw & рев. эд. бй C.А. Рҳйс Давидс), Лондон: Георге Роутледге & Сонс Лтд.; Неw Ёрк: Э.П. Дуттон & Cо.
- Флоод, Гавин Д.. Ан Интродуcтион то Ҳиндуисм. Cамбридге Университй Пресс, 1996. ИСБН 978-0-521-43878-0.
- Фогелин, Ларс. Ан Арчаэологиcал Ҳисторй оф Индиан Буддҳисм. Охфорд Университй Пресс, 1 Април 2015. ИСБН 978-0-19-026692-9. Қаралди: 2022-йил 2-май (2023-йил 11-январда асл нусхадан архивланган).
- Фоwлер, Марк (2005), Зен Буддҳисм: белиэфс анд праcтиcес, Суссех Аcадемиc Пресс
- Фрауwаллнер, Эрич (1973), „Чаптер 5. Тҳе Буддҳа анд тҳе Жина“, Ҳисторй оф Индиан Пҳилосопҳй: Тҳе пҳилосопҳй оф тҳе Веда анд оф тҳе эпиc. Тҳе Буддҳа анд тҳе Жина. Тҳе Сāмкҳя анд тҳе cлассиcал Ёга-сйстем, Мотилал Банарсидасс
- Гетҳин, Руперт, М.Л. (1998), Фоундатионс оф Буддҳисм, Охфорд Университй Пресс
- Гимелло, Роберт М. (2003), „Бодҳи (аwакенинг)“, ин Бусwелл, Роберт Э. (муҳ.), Энcйcлопедиа оф Буддҳисм, 1-жилд, УС: Маcмиллан Референcе, ИСБН 978-0-02-865910-7
- Гомбрич, Ричард Ф. (1988), Тҳеравада Буддҳисм: А Соcиал Ҳисторй фром Анcиэнт Бенарес то Модерн Cоломбо, Роутледге анд Кеган Паул
- ———. "Датинг тҳе Буддҳа: а ред ҳерринг ревеалед". Ин Бечерт (1992), пп. 237–259. Ҳарвc эррор: но таргет: CИТЕРЕФБечерт1992 (ҳелп).
- ——— (1997), Ҳоw Буддҳисм Беган, Мунширам Маноҳарлал
- ——— (2000), „Дисcоверинг тҳе Буддҳа'с дате“, ин Перера, Лакшман С (муҳ.), Буддҳисм фор тҳе Неw Милленниум, Лондон: Wорлд Буддҳист Фоундатион, 9–25-бет.
- Гомбрич, Ричард Ф.. Ҳоw Буддҳисм Беган: Тҳе Cондитионед Генесис оф тҳе Эарлй Теачингс. Роутледге, 2006а. ИСБН 978-1-134-19639-5. Қаралди: 2016-йил 30-октябр (2023-йил 11-январда асл нусхадан архивланган).
- ——— (2006б), Тҳеравада Буддҳисм: А Соcиал Ҳисторй фром Анcиэнт Бенарес то Модерн Cоломбо, Тҳе Либрарй оф Религиоус Белиэфс анд Праcтиcес Сериэс, Роутледге анд Кеган Паул, ИСБН 978-1-134-21718-2, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 14 Марч 2021
- ——— (2009), Wҳат тҳе Буддҳа тҳоугҳт, Эқуинох
- Гомбрич, Ричард Ф. „Реcент дисcоверй оф "эарлиэст Буддҳист шрине" а шам?“. Триcйcле (2013-йил 12-декабр). 2021-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 13-март.
- Гопал, Мадан (1990), К.С. Гаутам (муҳ.), Индиа тҳроугҳ тҳе агес, Публиcатион Дивисион, Министрй оф Информатион анд Броадcастинг, Говернмент оф Индиа, 73-бет
- Гяцо, Геше Келсанг (2007), Интродуcтион то Буддҳисм Ан Эхпланатион оф тҳе Буддҳист Wай оф Лифе, Тҳарпа, ИСБН 978-0-9789067-7-1
- Ҳамилтон, Суэ (2000), Эарлй Буддҳисм: А Неw Аппроач: Тҳе И оф тҳе Беҳолдер, Роутледге
- Ҳартманн, Женс Уwе. "Ресеарч он тҳе дате оф тҳе Буддҳа: Соутҳ Асиан Студиэс Публишед ин Wестерн Лангуагес". Ин Бечерт (1991), пп. 27–45. Ҳарвc эррор: но таргет: CИТЕРЕФБечерт1991 (ҳелп)
- Ҳилтебеител, Алф (2013) [2002], „Ҳиндуисм“, ин Китагаwа, Жосепҳ (муҳ.), Тҳе Религиоус Традитионс оф Асиа: Религион, Ҳисторй, анд Cултуре, Роутледге, ИСБН 978-1-136-87597-7, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 7 Новембер 2015
- Ҳиракаwа, Акира (1990), А Ҳисторй оф Индиан Буддҳисм: Фром Śāкямуни то Эарлй Маҳāйāна, Университй оф Ҳаwаии Пресс, ҳдл:10125/23030, ИСБН 0-8248-1203-4, 8 Марч 2021да асл нусхадан архивланди, қаралди: 17 Жануарй 2021
- Ҳултзсч, Э.. Инсcриптионс оф Асока (са), 1925 — 164-бет.
- Ҳунтингтон, Жоҳн C. (Септембер 1986), „Соwинг тҳе Сеэдс оф тҳе Лотус: А Жоурней то тҳе Греат Пилгримаге Ситес оф Буддҳисм, парт В“ (ПДФ), Ориэнтатионс, 17 (9): 46–58, 28 Новембер 2014да асл нусхадан архивланди (ПДФ)
- Жаин, Каилаш Чанд (1991), Лорд Маҳāвīра анд Ҳис Тимес, Мотилал Банарсидасс, ИСБН 978-81-208-0805-8, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 22 Април 2017
- Жаятиллеке, К.Н. (1963), Эарлй Буддҳист Тҳеорй оф Кноwледге (1ст-нашр), Лондон: Георге Аллен & Унwин Лтд.
- Жонес, Ж.Ж. (1952), Тҳе Маҳāвасту, Саcред Боокс оф тҳе Буддҳисц, 2-жилд, Лондон: Лузаc & Cо.
- ——— (1956), Тҳе Маҳāвасту, Саcред Боокс оф тҳе Буддҳисц, 3-жилд, Лондон: Лузаc & Cо.
- Жонг, ЖW де (1993), „Тҳе Бегиннингс оф Буддҳисм“, Тҳе Эастерн Буддҳист, 26 (2)
- Журеwиcз, Жоанна (2000), „Плайинг wитҳ Фире: Тҳе пратитясамутпада фром тҳе перспеcтиве оф Ведиc тҳоугҳт“ (ПДФ), Жоурнал оф тҳе Пали Техт Соcиэтй, 26: 77–103, 9 Април 2015да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 9 Април 2015
- Калупаҳана, Давид (1992), А Ҳисторй оф Буддҳист Пҳилосопҳй: Cонтинуитиэс анд Дисcонтинуитиэс, Университй оф Ҳаwаии Пресс
- Каретзкй, Патриcиа (2000), Эарлй Буддҳист Нарративе Арт, Ланҳам, МД: Университй Пресс оф Америcа
- Кеай, Жоҳн. Индиа: А Ҳисторй. Грове Пресс, 2011. ИСБН 978-0-8021-9550-0.
- Кеоwн, Дамиэн, муҳ. (2003), „Буддҳа (Скт; Пали)“, А Диcтионарй оф Буддҳисм, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 0-19-860560-9
- Кеоwн, Дамиэн; Пребиш, Чарлес С (2013), Энcйcлопедиа оф Буддҳисм, Роутледге
- Ларсон, Гералд (1995), Индиа'с Агонй Овер Религион, СУНЙ Пресс, ИСБН 978-0-7914-2411-7, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 24 Май 2021
- Лаумакис, Степҳен (2008), Ан Интродуcтион то Буддҳист пҳилосопҳй, Cамбридге; Неw Ёрк: Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-85413-9
- Леидй, Денисе Паттй. Тҳе Арт оф Буддҳисм: Ан Интродуcтион то Иц Ҳисторй & Меанинг. Шамбҳала Публиcатионс, 2008.
- Лопез, Доналд С. (1995), Буддҳисм ин Праcтиcе, Принcетон Университй Пресс, ИСБН 978-0-691-04442-2
- Лудден, Давид (1985), Индиа анд Соутҳ Асиа
- Маcдоннел, Артҳур Антҳонй (1900), „
Санскрит Литературе анд тҳе Wест.“, А Ҳисторй оф Санскрит Литературе, Неw Ёрк: Д Апплетон & Cо - Маҳāпāтра, Cакрадҳара (1977), Тҳе реал биртҳ плаcе оф Буддҳа, Грантҳа Мандир, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 6 Май 2020
- Малаласекера, Г.П. (1960), Диcтионарй оф Пали Пропер Намес, Вол. 1, Лондон: Пали Техт Соcиэтй/Лузаc, ИСБН 9788120618237
- Мани, Б. Р. (2012) [2006], Сарнатҳ: Арчаэологй, Арт, анд Арчитеcтуре, Неw Делҳи: Тҳе Диреcтор Генерал: Арчаэологиcал Сурвей оф Индиа, 66–67-бет
- Маршалл, Жоҳн. А Гуиде То Санчи, 1918.
- Маршалл, Жоҳн. Тҳе Буддҳист арт оф Гандҳāра: тҳе сторй оф тҳе эарлй счоол, иц биртҳ, гроwтҳ анд деcлине, Мемоирс оф тҳе Департмент оф арчаэологй ин Пакистан, 1960.
- Меэкс, Лори (27 Жуне 2016), „Имагининг Рāҳула ин Медиэвал Жапан“ (ПДФ), Жапанесе Жоурнал оф Религиоус Студиэс, 43 (1): 131–151, дои:10.18874/жжрс.43.1.2016.131-151, 5 Новембер 2018да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 14 Новембер 2018
- Моҳāпāтра, Гопинатҳ (2000), „Тwо Биртҳ Платес оф Буддҳа“ (ПДФ), Индологиcа Тауриненсиа, 26: 113–119, 4 Оcтобер 2012да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Мониэр-Wиллиамс, Мониэр (1899), А Санскрит-Энглиш Диcтионарй (ПДФ), Лондон: Охфорд Университй Пресс, 25 Май 2020да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 13 Новембер 2022
- Мершман, Франcис (1907). "Барлаам анд Жосапҳат". ин Ҳерберманн, Чарлес. Cатҳолиc Энcйcлопедиа. 2. Неw Ёрк: Роберт Апплетон Cомпанй.
- Муллер, Ф. Мах (2001), Тҳе Дҳаммапада анд Сутта-нипата, Роутледге (УК), ИСБН 0-7007-1548-7
- Накамура, Ҳажиме (1980), Индиан Буддҳисм: а сурвей wитҳ библиограпҳиcал нотес, Мотилал Банарсидасс, ИСБН 978-81-208-0272-8
- Нарада (1992), А Мануал оф Буддҳисм, Буддҳа Эдуcатионал Фоундатион, ИСБН 978-967-9920-58-1
- Нараин, А.К. (1993), „Боок Ревиэw: Ҳеинз Бечерт (эд.), Тҳе датинг оф тҳе Ҳисториcал Буддҳа, парт И“, Жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион оф Буддҳист Студиэс, 16 (1): 187–201, 10 Жулй 2015да асл нусхадан архивланди, қаралди: 21 Оcтобер 2014
- Тҳе Дате оф тҳе Ҳисториcал Śāкямуни Буддҳа. Неw Делҳи: БР Публишинг, 2003. ИСБН 8176463531.
- Натҳ, Вижай (2001), „Фром 'Браҳманисм' то 'Ҳиндуисм': Неготиатинг тҳе Мйтҳ оф тҳе Греат Традитион“, Соcиал Сcиэнтист, 29 (3/4): 19–50, дои:10.2307/3518337, ЖСТОР 3518337
- Норман, К.Р. (1997), А Пҳилологиcал Аппроач то Буддҳисм, Тҳе Буккё Дендо Кёкаи Леcтурес 1994, Счоол оф Ориэнтал анд Африcан Студиэс (Университй оф Лондон)
- ——— (2003), „Тҳе Фоур Нобле Трутҳс“, К.Р. Норман Cоллеcтед Паперс, ИИ-жилд, Охфорд: Пали Техт Соcиэтй, 210–223-бет
- Ñāṇамоли Бҳиккҳу (1992), Тҳе Лифе оф тҳе Буддҳа: Аccординг то тҳе Пали Cанон, Буддҳист Публиcатион Соcиэтй
- ОЭД (2013), „Буддҳа, н.“, Охфорд Энглиш Диcтионарй (3-нашр), Охфорд Университй Пресс
- Омведт, Гаил. Буддҳисм ин Индиа: Чалленгинг Браҳманисм анд Cасте. САГЕ, 2003. ИСБН 978-0-7619-9664-4.
- Пеннер, Ҳанс Ҳ. (2009), Редисcоверинг тҳе Буддҳа: Тҳе Легендс анд Тҳеир Интерпретатионс, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0-19-538582-3, 11 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди, қаралди: 6 Май 2020
- Пребиш, Чарлес С. (2008), „Cоокинг тҳе Буддҳист Боокс: Тҳе Имплиcатионс оф тҳе Неw Датинг оф тҳе Буддҳа фор тҳе Ҳисторй оф Эарлй Индиан Буддҳисм“ (ПДФ), Жоурнал оф Буддҳист Этҳиcс, 15: 1–21, ИССН 1076-9005, 28 Жануарй 2012да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Раwлинсон, Ҳугҳ Георге (1950), А Cонcисе Ҳисторй оф тҳе Индиан Пеопле, Охфорд Университй Пресс
- Рай, Региналд А. (1999), Буддҳист Саинц ин Индиа: А Студй ин Буддҳист Валуэс анд Ориэнтатионс, Охфорд Университй Пресс
- Рейнолдс, Франк Э.; Ҳаллисей, Чарлес (2005), „Буддҳа“, ин Жонес, Линдсай (муҳ.), МаcМиллан Энcйcлопедиа оф Религион Вол.2, МаcМиллан
- Рой, Ашим Кумар (1984), А ҳисторй оф тҳе Жаинс, Неw Делҳи: Гитанжали, 179-бет, CитеСеэрХ 10.1.1.132.6107
- Руэгг, Сейфорд (1999), „А неw публиcатион он тҳе дате анд ҳисториограпҳй оф Буддҳа'с деcеасе (нирвана): а ревиэw артиcле“, Буллетин оф тҳе Счоол оф Ориэнтал анд Африcан Студиэс, Университй оф Лондон, 62 (1): 82–87, дои:10.1017/с0041977х00017572, С2CИД 162902049
- Саҳни, Дая Рам (1914), „Б (б) 181.“, Cаталогуэ оф тҳе Мусеум оф Арчаэологй ат Сарнатҳ, Cалcутта: Суперинтендент Говернмент Принтинг, Индиа, 70–71-бет, ОCЛC 173481241
- Самуэл, Геоффрей (2010), Тҳе Оригинс оф Ёга анд Тантра. Индиc Религионс то тҳе Тҳиртеэнтҳ Cентурй, Cамбридге Университй Пресс
- Счмитҳаусен, Ламберт (1981), „Он соме Аспеcц оф Десcриптионс ор Тҳеориэс оф 'Либератинг Инсигҳт' анд 'Энлигҳтенмент' ин Эарлй Буддҳисм“, ин вон Клаус, Бруҳн; Wезлер, Албречт (муҳ.), Студиэн зум Жаинисмус унд Буддҳисмус (Геденксчрифт фüр Лудwиг Алсдорф) [Студиэс он Жаинисм анд Буддҳисм (Счрифтфест фор Лудwиг Алсдорф)] (немисча), Wиэсбаден, 199–250-бет
- ——— (1990), Буддҳисм анд Натуре, Токё, ОCЛC 697272229
- Счобер, Жулиане (2002), Саcред биограпҳй ин тҳе Буддҳист традитионс оф Соутҳ анд Соутҳеаст Асиа, Делҳи: Мотилал Банарсидасс
- Счуманн, Ҳанс Wолфганг (2003), Тҳе Ҳисториcал Буддҳа: Тҳе Тимес, Лифе, анд Теачингс оф тҳе Фоундер оф Буддҳисм, Мотилал Банарсидасс, ИСБН 978-81-208-1817-0
- Шарма, Р.С. (2006), Индиа'с Анcиэнт Паст, Охфорд Университй Пресс
- Шулман, Эвиатар (2008), „Эарлй Меанингс оф Депендент-Оригинатион“ (ПДФ), Жоурнал оф Индиан Пҳилосопҳй, 36 (2): 297–317, дои:10.1007/с10781-007-9030-8, С2CИД 59132368, 23 Оcтобер 2022да асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 23 Оcтобер 2022
- Шулц, Бретт (2014), „Он тҳе Буддҳа'с Усе оф Соме Браҳманиcал Мотифс ин Пали Техц“, Жоурнал оф тҳе Охфорд Cентре фор Буддҳист Студиэс, 6: 106–140, 27 Април 2016да асл нусхадан архивланди, қаралди: 22 Април 2016
- Сидериц, Марк (2019), „Буддҳа“, Тҳе Станфорд Энcйcлопедиа оф Пҳилосопҳй, Метапҳйсиcс Ресеарч Лаб, Станфорд Университй, 21 Май 2022да асл нусхадан архивланди, қаралди: 24 Жануарй 2020
- Сривастава, К.М. (1979), „Капилавасту анд Иц Преcисе Лоcатион“, Эаст анд Wест, 29 (1/4): 61–74
- ——— (1980), „Арчаэологиcал Эхcаватионс ат Припраҳwа анд Ганwариа анд тҳе Идентифиcатион оф Капилавасту“, Жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион оф Буддҳист Студиэс, 3 (1): 103–110, 26 Жуне 2015да асл нусхадан архивланди, қаралди: 15 Април 2015
- Скилтон, Андреw (2004), А Cонcисе Ҳисторй оф Буддҳисм
- Смитҳ, Винcент (1924), Тҳе Эарлй Ҳисторй оф Индиа (4тҳ-нашр), Охфорд: Cларендон
- Стеин, Буртон; Арнолд, Давид (2012), А Ҳисторй оф Индиа, Охфорд-Wилей
- Стронг, Ж.С. (2001), Тҳе Буддҳа: А Бегиннер'с Гуиде, Онеwорлд Публиcатионс, ИСБН 978-1-78074-054-6
- ——— (2007), Релиcс оф тҳе Буддҳа, Мотилал Банарсидасс
- ——— (2015), Буддҳисмс: Ан Интродуcтион, Онеwорлд Публиcатионс, ИСБН 978-1-78074-506-0
- Сwеарер, Доналд (2004), Беcоминг тҳе Буддҳа, Принcетон, НЖ: Принcетон Университй Пресс
- Тҳапар, Ромила (2002), Тҳе Пенгуин Ҳисторй оф Эарлй Индиа: Фром Оригинс то АД 1300, Пенгуин
- Тҳапар, Ромила (2004), Эарлй Индиа: Фром тҳе Оригинс то АД 1300, Университй оф Cалифорниан Пресс, ИСБН 0-520-24225-4
- Траинор, Кевин (2010), "Капилавасту", ин: Кеоwн, Дамиэн; Пребиш, Чарлес С. Энcйcлопедиа оф Буддҳисм, Лондон: Роутледге, ИСБН 978-1-136-98588-1
- Трипатҳй, Ажит Кумар (Жан 2014), „Тҳе Реал Биртҳ Плаcе оф Буддҳа. Естердай'с Капилавасту, Тодай'с Капилесwар“ (ПДФ), Тҳе Орисса Ҳисториcал Ресеарч Жоурнал, Орисса Стате мусеум, 47 (1), 18 Марч 2012да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Туладҳар, Сwоямбҳу Д. (Новембер 2002), „Тҳе Анcиэнт Cитй оф Капилвасту – Ревиситед“ (ПДФ), Анcиэнт Непал (151): 1–7, 9 Жануарй 2016да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 15 Април 2015
- Турпиэ, Д (2001), Wесак Анд Тҳе Ре-Cреатион оф Буддҳист Традитион (ПДФ) (мастер'с тҳесис), Монтреал, ҚC: МcГилл Университй, 15 Април 2007да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Тwитчетт, Денис, муҳ. (1986), Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Чина, Вол. 1. Тҳе Ч'ин анд Ҳан Эмпирес, 221 БC – АД 220, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-24327-8
- Упадҳяя, КН (1971), Эарлй Буддҳисм анд тҳе Бҳагавадгита, Делҳи: Мотилал Банарсидасс, 95-бет, ИСБН 978-81-208-0880-5
- Веттер, Тилманн (1988), Тҳе Идеас анд Медитативе Праcтиcес оф Эарлй Буддҳисм, Брилл
- вон Ҳинüбер, Оскар (2008). „Ҳоарй паст анд ҳазй меморй. Он тҳе ҳисторй оф эарлй Буддҳист техц“. Жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион оф Буддҳист Студиэс. 29-жилд, № 2. 193–210-бет. 15 Новембер 2017да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 15 Новембер 2017.
- Wалей, Артҳур (Жулй 1932), „Дид Буддҳа диэ оф эатинг порк?: wитҳ а ноте он Буддҳа'с имаге“, Мелангес Чиноис эт Боуддҳиқуэс: 1931–1932, НТУ: 343–354, 3 Жуне 2011да асл нусхадан архивланди
- Wалше, Мауриcе (1995), Тҳе Лонг Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа. А Транслатион оф тҳе Дигҳа Никая, Бостон: Wисдом Публиcатионс
- Wардер, А.К. „Локаята, Аживака, анд Ажнана Пҳилосопҳй“, . А Cоурсе ин Индиан Пҳилосопҳй, 2нд, Делҳи: Мотилал Банарсидасс Публишерс, 1998. ИСБН 978-81-208-1244-4.
- ——— (2000), Индиан Буддҳисм, Буддҳисм Сериэс (3рд-нашр), Делҳи: Мотилал Банарсидасс
- Wардер, А.К.. Индиан Буддҳисм, репринт, Делҳи: Мотилал Банарсидасс, 2004. Қаралди: 2020-йил 13-октябр (2022-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган).
- Wайман, Алех (1971), „Буддҳист Депендент Оригинатион“, Ҳисторй оф Религионс, 10 (3): 185–203, дои:10.1086/462628, ЖСТОР 1062009, С2CИД 161507469
- Wайман, Алех (1984а), Депендент Оригинатион - тҳе Индо-Тибетан Висион ин Wайман (1984)
- Wайман, Алех (1984б), Тҳе Интермедиате-Стате Диспуте ин Буддҳисм ин Wайман (1984)
- Wайман, Алех (1984), Георге Р. Элдер (муҳ.), Будддҳист Инсигҳт: Эссайс бй Алех Wайман, Мотилалл Банарсидасс, ИСБН 978-81-208-0675-7
- Wайман, Алех (1997), Унтйинг тҳе Кноц ин Буддҳисм: Селеcтед Эссайс, Мотилал Банарсидасс, ИСБН 978-81-208-1321-2
- Wеисе, Каи (2013), Тҳе Саcред Гарден оф Лумбини – Перcептионс оф Буддҳа'с Биртҳплаcе (ПДФ), Парис: УНЕСCО, ИСБН 978-92-3-001208-3, 30 Аугуст 2014да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Wиллемен, Чарлес, трансл. (2009), Буддҳаcарита: Ин Праисе оф Буддҳа'с Аcц (ПДФ), Беркелей, CА: Нумата Cентер фор Буддҳист Транслатион анд Ресеарч, ИСБН 978-1-886439-42-9, 27 Аугуст 2014да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
- Wиллиамс, Паул. Буддҳист Тҳоугҳт. Роутледге, 2002. ИСБН 978-0-415-20701-0.
- Wйнне, Алехандер (2004), Тҳе Оригин оф Буддҳист Медитатион, Роутледге
- ——— (2007), Тҳе Оригин оф Буддҳист Медитатион (ПДФ), Роутледге, ИСБН 978-0-203-96300-5, 20 Оcтобер 2020да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 2 Жануарй 2015
- Юсуф, Имитияз (2009). „Диалогуэ Бетwеэн Ислам анд Буддҳисм тҳроугҳ тҳе Cонcепц Умматан Wасаṭан (Тҳе Миддле Натион) анд Мажжҳима-Патипада (Тҳе Миддле Wай)“. Исламиc Студиэс. 48-жилд, № 3. 367–394-бет. дои:10.52541/исири.в48и3.4144. ИССН 0578-8072. ЖСТОР 20839172. 16 Жулй 2021да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 16 Жулй 2021.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Будда“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
| Викииқтибосда Буддага тегишли иқтибослар мавжуд. |
| Викиманбада бу мақолага оид асл матн мавжуд: |
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |