Gazprom sahifasining manbasini koʻrish

{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Gazprom OAJ
| tasvir = Saint Petersburg Lakhta center 06.jpg
| izoh = Gazprom bosh ofisi, [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburg]]
| tasvir2 =
| izoh2 =
| sobiq_nomi = 
| turi = Ochiq aksiyadorlik jamiyati
| sanoat = Neft va gaz
| shirkat_egasi = [[Rossiya |Rossiya Hukumati]] (50,23%)
| maqomi = 
| shiori = 
| birja_listingi = 
| asos_solingan_sanasi = 
| tan_olingan_sanasi =
| tugatilgan = 
| tugatilish_sababi =
| joylashuvi = [[Sankt-Peterburg]], [[Rossiya]]
| hududiy_xizmati = Gaz quvurlari logistikasi
| asoschilari =
| prezident =
| direktori =
| bosh_kotib =
| xoʻjayinlar =
| yetakchi_sarlavha =
| yetakchi_nomi =
| yetakchi_sarlavha2 =
| yetakchi_nomi2 =
| yetakchi_sarlavha3 =
| yetakchi_nomi3 =
| mahsulotlari = Neft, tabiiy gaz
| brendlar =
| budjet = 
| daromad = 87,7 milliard dollar(2020)<ref name="Gazprom data">{{kitob manbasi |title=IFRS Consolidated Financial Statements with Independent Auditor’s Report |date=1-dekabr, 2020 |publisher=PJSC GAZPROM |location=Moskva |page=86 |url=https://www.gazprom.com/f/posts/45/961659/gazprom-ifrs-2020-12mnth-en.pdf |accessdate=29-sentyabr, 2023 |chapterurl=https://www.gazprom.com/f/posts/45/961659/gazprom-ifrs-2020-12mnth-en.pdf |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921015043/https://www.gazprom.com/f/posts/45/961659/gazprom-ifrs-2020-12mnth-en.pdf }}</ref>
| aylanma_daromad = 8,53 milliard dollar<ref name="Gazprom data"/>
| operatsion_foyda = 
| boyligi = 324 milliard dollar(2020)<ref name="Gazprom data"/>
| kapitallashtirish = 205 milliard dollar(2020)<ref name="Gazprom data"/>
| toza_foyda = 
| IITKI =
| sof_foyda = 2,25 milliard dollar(2020)<ref name="Gazprom data"/>
| ishchilar_soni = 466 000(2018)
| mijozlar_soni =
| aʼzolari =
| boʻlinmalari =
| shoʻba_korxonalari = [https://en.wikipedia.org/wiki/List%20of%20Gazprom%20subsidiaries Shoʻba korxonalari roʻyxati]
| vebsayti = {{URL|gazprom.com}}
| tili =
}}

'''Gazprom OAJ''' – asosan davlatga tegishli boʻlgan [[Rossiya|Rossiyaning]] yirik transmilliy energetika korporatsiyasi. Uning shtab-kvartirasi [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgdagi]] [[Laxta Center|Laxta markazida]] joylashgan<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Peter |date=6 June 2017 |title=Gazprom's New Headquarters Towers Over All Others in Europe |language=en-US |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/gazproms-new-headquarters-towers-over-all-others-in-europe-1496765654 |access-date=23 February 2020 |issn=0099-9660 |archive-date=21 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521183945/https://www.wsj.com/articles/gazproms-new-headquarters-towers-over-all-others-in-europe-1496765654 |url-status=live }}</ref>. Kompaniya odatda ''“Gazprom”'' nomi bilan mashhur boʻlib, ruscha ''“газовая промышленность”'' (gaz sanoati) soʻzidan olingan<ref>{{Cite web|title=Сбербанк сдал строчку лидера "Газпрому"|url=https://expert.ru/2022/01/5/sberbank-sdal-strochku-lidera-gazpromu/|access-date=10 January 2022|website=expert.ru}}</ref> .

Gazprom global miqyosda katta oʻringa ega. 2019-yilda u 120 milliard dollarli daromadi boʻyicha dunyodagi eng yirik [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]] kompaniyasi va Rossiyadagi eng yirik kompaniya sifatida tan olindi<ref>{{Cite web |title=ПАО "Газпром" |url=https://www.rusprofile.ru/id/140318 |access-date=2023-09-08 |website=www.rusprofile.ru |language=ru}}</ref>. Shuningdek, u [[Forbes Global 2000]] roʻyxatida dunyodagi eng yirik davlat kompaniyalari roʻyxatida 32-oʻrinni egalladi<ref>{{Cite web |title=Forbes Global 2000 |website=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/companies/gazprom/#1bed1037ec87 |access-date=31 October 2020 |archive-date=23 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923044436/https://www.forbes.com/companies/gazprom/#1bed1037ec87 |url-status=live }}</ref>.

2022-yil yanvar oyida [[Sberbank|Sberbankni]] ortda qoldirib, bozor kapitallashuvi boʻyicha Rossiyadagi eng yirik kompaniysiga aylandi. Oʻsha yili kompaniya 8 trillion rubl miqdoridagi daromadni qayd etdi<ref>{{Cite web |title=ПАО "Газпром" |url=https://www.rusprofile.ru/id/140318 |access-date=2023-09-08 |website=www.rusprofile.ru |language=ru}}</ref>.

2023-yilda Gazprom xalqaro bozorlar roʻyxatidan chiqarildi, biroq u oʻzining operatsion natijalarini oshirish, jumladan, ishlab chiqarish va eksport qilish uchun muhim loyihalarini amalga oshirishda davom etmoqda.

Gazprom global energiya bozorida, xususan, tabiiy gaz sohasida muhim rol oʻynaydi. U gaz sanoatining koʻplab jabhalarida, jumladan, gazni aniqlash, qazib olish, tashish va sotish bilan shugʻullanadi<ref>{{Cite web |title=Gazprom |url=https://www.forbes.com/companies/gazprom/ |access-date=23 February 2020 |website=Forbes |language=en |archive-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424085414/https://www.forbes.com/companies/gazprom/ |url-status=live }}</ref>.

Gazprom global tabiiy gaz ishlab chiqarishga muhim hissa qoʻshmoqda. 2018-yilda kompaniya dunyo boʻylab ishlab chiqarilgan tabiiy gazning 12 foizi Gazpromga toʻgʻri keladi. Bu 497,6 milliard kub metr tabiiy gaz, 15,9 million tonna suyultirilgan gaz ishlab chiqarishni tashkil etdi<ref name=":2">{{Cite web |title=Operations at Gazprom |url=https://www.gazprom.com/about/production/ |access-date=23 February 2020 |website=gazprom.com |language=en |archive-date=4 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304183152/https://www.gazprom.com/about/production/ |url-status=live }}</ref>.

Gazprom nafaqat Rossiya ichida, xalqaro bozorlarga ham gazni tashish uchun quvurlarga egalik qiladi. Yevropa va boshqa mintaqalarga gaz eksportini osonlashtiradigan [[Shimoliy oqim 1|"Shimoliy oqim 1"]] va [[Turk oqimi|"Turk oqimi"]] kabi yoʻnalishlar Gazpromga tegishli<ref>{{Cite web |title=Transmission |url=https://www.gazprom.com/about/production/transportation/ |access-date=23 February 2020 |website=gazprom.com |language=en |archive-date=8 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608003705/https://www.gazprom.com/about/production/transportation/ |url-status=live }}</ref>.

'''„Gazprom neft“''' shoʻba korxonasi orqali '''Gazprom''' yiliga 41 million tonna neft qazib oladi, zaxiralari esa 2 milliard tonnaga yaqin<ref name=":2" />.

Gazpromning gaz va neft sohalaridan tashqari turli sanoat tarmoqlarida, jumladan, moliya, ommaviy axborot vositalari va aviatsiyada filiallari mavjud. U boshqa kompaniyalarning asosiy ulushlariga ega boʻlib, biznes portfelini yanada diversifikatsiya qilishda davom etmoqda.

== Tarixi ==
=== Kelib chiqishi ===
1943-yil, [[Ikkinchi jahon urushi]] davrida [[Sovet Ittifoqi]]  mahalliy gaz sanoatini rivojlantirishga kirishdi. Yillar davomida gazni aniqlash, qayta va taqsimlash tarmoqlari 1965-yilda gaz sanoati vazirligi tarkibiga birlashtirildi. 1970-1980-yillarda Sibir, Ural va Volga bo'yi kabi mintaqalarda muhim tabiiy gaz zaxiralari topildi<ref name="history">{{Cite news |title=Gazprom – A Troubled Giant |url=http://www.rferl.org/content/article/1064448.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016002734/http://www.rferl.org/content/article/1064448.html |archive-date=16 October 2012 |access-date=14 September 2012 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=2 February 2012 |last1=Kupchinsky |first1=Roman }}</ref>. Bu Sovet Ittifoqini yirik gaz ishlab chiqaruvchisiga aylandi. 1989-yil avgust oyida 1985-1989-yillarda gaz sanoati vaziri bo‘lib ishlagan Viktor Chernomyrdin rahbarligida Gaz sanoati vazirligi “Gazprom davlat gaz korxonasi” nomini oldi. Bu Sovet Ittifoqidagi birinchi davlat korxonasi bo‘ldi<ref name="faq_jsc">{{Cite web |title=Gazprom Joint Stock Company |url=http://eng.gazpromquestions.ru/?id=10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122202622/http://eng.gazpromquestions.ru/?id=10 |archive-date=22 January 2009 |access-date=18 October 2009 |publisher=Gazprom}}</ref>. 1991-yil oxirida Sovet Ittifoqi parchalanganidan so‘ng, gaz sanoati aktivlari [[Naftogaz]] va [[Turkmangaz]] kabi yangi tashkil etilgan milliy kompaniyalarga o‘tkazildi. Biroq, Gazprom Rossiya ichidagi aktivlar ustidan nazoratni saqlab qoldi va gaz sohasida monopolligini saqlab qoldi.

=== Xususiylashtirish ===

1992-yil dekabr oyida [[Rossiya]] prezidenti [[Boris Yeltsin]] Gazprom rahbarlaridan biri [[Viktor Chernomirdin|Viktor Chernomirdinni]] Rossiya Bosh vaziri etib tayinladi. Bu tayinlash Gazpromning siyosiy ta’sirini oshirdi<ref name=":1">{{Cite web |last=Carpenter |first=J. William |title=The Top Natural Gas Companies in the World |url=https://www.investopedia.com/articles/markets/030116/worlds-top-10-natural-gas-companies-xom-ogzpy.asp |access-date=18 February 2020 |website=Investopedia |language=en |archive-date=11 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411115139/https://www.investopedia.com/articles/markets/030116/worlds-top-10-natural-gas-companies-xom-ogzpy.asp |url-status=live }}</ref>.

1993-yilda [[Rossiya prezidenti|Rossiya Prezidentining]] farmoni va Rossiya hukumati qarori bilan “Gazprom” aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. U aksiyalarini vaucher orqali sotishni boshladi va Rossiya fuqarolari, sobiq davlat kompaniyalari Gazprom aksiyalarini sotib ola boshladi<ref name=":1" />.

1994-yilga kelib, Gazpromning 33% ga yaqin aksiyalarini 747 000 jamoatchilik vakillari vaucher almashinuvi orqali sotib oldi. Aktsiyalarning 15 foizi Gazprom xodimlariga ajratildi, davlat esa 40 foiz aktsiyani saqlab qoldi, keyinchaik, bu ko'rsatkich 38 foizgacha pasaytirildi.

Dastlab, Gazprom aktsiyalariga xorijiy egalik huquqini 9% dan koʻp boʻlmasligi toʻgʻrisida qatʼiy cheklovlar qoʻyildi. Biroq, 1996-yil oktyabr oyida Gazpromning 1% kapitali xorijliklarga [[Global depozit kvitansiyalari]] shaklida taqdim etildi. 1997-yilda Gazprom 2,5 milliard dollarlik obligatsiyalar chiqardi<ref name="goldman_p61">Goldman, 61 bet</ref>.

[[Viktor Chernomirdin]] bir vaqtning oʻzida Bosh vazir va Gazprom direktorlar kengashi raisi lavozimlarida ishladi va kompaniyaga nisbatan davlat aralashuvini kamaytirishga harakat qildi. Bu Rossiya hukumatiga soliq toʻlashdan boʻyin tovlash va kam dividend toʻlash ayblovlarini keltirib chiqardi.

Bu davrda Gazpromning turli rahbarlari va boshqaruv a‘zolari, jumladan [[viktor Chernomirdin|Chernomirdin]] va bosh direktor [[Rem Viakhirev|Rem Viakhirev]], aktivlarini yashirishda ayblanishdi. Aytilishicha, mol-mulk ularning qarindoshlari o‘rtasida taqsimlangan. Gazpromning aktivlari esa gaz savdosi bilan shug‘ullanuvchi [[Itera]] kompaniyasiga o‘tkazilgan.

1998-yil mart oyida [[Viktor Chernomirdin|Viktor Chernomirdin]] Gazpromdagi faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra Bosh vazir lavozimidan ozod etildi. Biroq, 1998-yil 30-iyunda u Gazprom direktorlar kengashi raisi etib tayinlandi<ref name="goldman_p101">Goldman, 101 bet</ref>.

=== Davlat nazorati ===

[[Fayl:RUS gasmap.gif|thumb|Rossiyaning asosiy gaz havzalari, 2000-yil]]
2000-yil iyun oyida [[Vladimir Putin]] Rossiya prezidenti lavozimini egallagach, [[milliy chempionlar dasturi]] orqali mamlakat oligarxlari ustidan nazoratni qoʻlga kiritish va muhim kompaniyalar ustidan hukumat nazoratini kuchaytirishga qaratilgan harakatlarni amalga oshira boshladi<ref name="goldman_pp104">Goldman, 104–105 bet</ref>.

Ushbu saʼy-harakatlar doirasida Putin Viktor Chernomirdinni Gazprom raisi lavozimidan ozod qildi. Rossiya hukumati Gazprom ulushiga ega boʻlgani sababli, Putin oʻz taʼsirdan Rem Vyakhirevni bosh direktor lavozimidan chetlatish orqali foydalandi. Chernomirdin va Vyakhirev o‘rnini avvalroq Putin bilan Sankt-Peterburgda ishlagan [[Dmitriy Medvedev]] va [[Aleksey Miller]] egalladi.

Putinning bunday harakatlarini [[Hermitage Capital Management]] bosh direktori [[Uilyam Brauder]] va Rossiya sobiq moliya vaziri [[Boris Fyodorov]] boshchiligidagi aksiyadorlar faol qo‘llab-quvvatladi. Ularning bu saʼy-harakatlar orqali yoʻqotishlarini qoplashni maqsad qilgan edilar.  Itera gaz savdo shirkati Gazprom quvurlariga kirish huquqidan mahrum bo‘ldi va moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgach,oʻgʻirlangan aktivlarni haq evaziga Gazpromga qaytarishga rozi bo'ldi.

Bu voqealar [[Vladimir Putin|Putinning]] kompaniyadagi nazoratni mustahkamlash va Gazprom tarkibidagi aktivlarni qisqartirish niyatlarini koʻrsatardi. [[Dmitriy Medvedev|Medvedev]] va [[Aleksey Miller|Millerning]] tayinlanishi Putinning ishonchli shaxslarni kompaniyada muhim lavozimlarga jalb qilish va oʻzining strategik maqsadlariga erishish borasidagi saʼy-harakatlarini ifodalar edi<ref name="goldman_pp141">Goldman, 141–142 bet</ref>.

2001-yil aprel oyida Gazprom [[Vladimir Gusinskiy|Vladimir Gusinskiyga]] tegishli „[[Media-Most Holdings]]“ kompaniyasidan Rossiyadagi yagona milliy davlat mustaqil televideniyesi boʻlgan [[NTV (Rossiya)|NTV telekanalini]] sotib olib, muhim xarid qildi. Ushbu sotib olish Gazpromga mamlakatdagi muhim ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish imkonini berdi<ref>{{Cite news |date=3 April 2001 |title=Russian TV station loses freedom |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1257833.stm |url-status=live |access-date=31 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108080301/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1257833.stm |archive-date=8 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 2001 |title=Russian NTV viewers on the streets |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1267083.stm |access-date=31 January 2010 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204232333/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1267083.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Tremlett |first=Giles |date=24 April 2001 |title=Putin is out to get me, says media tycoon World news, The Guardian |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/russia/article/0,2763,477468,00.html |access-date=31 January 2010 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204232338/https://www.theguardian.com/world/2001/apr/24/russia.gilestremlett |url-status=live }}</ref> .

2002-yilda Gazpromning sho‘ba korxonasi "[[Gazprom Media]]" [[Vladimir Gusinskiy|Gusinskiyning]] Media-Mostga tegishli kompaniyalardagi barcha aktsiyalarini sotib oldi va bu Gazpromning media sanoatidagi ishtirokini yanada mustahkamladi<ref>{{Cite news |date=4 May 2001 |title=Russian NTV handed to Gazprom |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1313050.stm |access-date=31 January 2010 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204232344/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1313050.stm |url-status=live }}</ref>.

2005-yil iyun oyida Gazpromning shoʻba korxonalari, jumladan [[Gazprombank]], [[Gazpromivest Holding]], [[Gazfond]] va [[Gazprom Finance]] birgalikda o‘z aktsiyalarining 10,7399% ulushini [[Rosneftgaz|Rosneftegaz davlat kompaniyasiga]] 7 milliard dollarga sotdilar<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4100820.stm „Kremlin agrees price for Gazprom“.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305203445/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4100820.stm|date=5 March 2016}} [[BBC News]] 16 June 2005.</ref><ref>{{Cite web |title=ОАО "Газпром" О компании / История / 2005 год |url=http://www.gazprom.ru/articles/article20259.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080319094725/http://www.gazprom.ru/articles/article20259.shtml |archive-date=19 March 2008 |access-date=31 January 2010 |publisher=Gazprom.ru}}</ref>.

Ushbu bitim natijasida Rossiya hukumati Gazprom ustidan nazoratni qoʻlga kiritib, kompaniyada o‘z ta’sirini kuchaytirdi. Keyinchalik hukumat chet elliklar uchun belgilangan yigirma foizgacha bo'lgan egalik huquqi cheklovni bekor qilib, Gazpromni xorijiy investitsiyalar uchun butunlay ochdi. Ushbu qaror kompaniya faoliyati va rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash uchun tashqi kapitalni jalb qilishga qaratilgan edi<ref>{{cite news|url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jan2006/nf20060113_8346_db039.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060115090240/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jan2006/nf20060113_8346_db039.htm|url-status=dead|archive-date=15 January 2006|title=Gazprom {{!}} Open for Global Investors|author=Jason Bush|date=January 13, 2006|website=www.businessweek.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 June 2005 |title=Business &#124; Gazprom opens doors to foreigners |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4618163.stm |url-status=live |access-date=28 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018063859/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4618163.stm |archive-date=18 October 2015}}</ref> .

2005-yil sentyabr oyida Gazprom yana bir muhim qadamni qo‘ydi va [[Sibineft]] neft kompaniyasining 72,633% ulushini 13,01 milliard dollarga sotib oldi. Sotib olingandan so‘ng Sibneft “Gazprom Neft” deb o‘zgartirildi. Bu xarid “Gazprom”ni o‘sha paytda Rossiyadagi eng yirik kompaniyaga aylantirdi<ref>Yenikeyeff, Shamil, [http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/11/BP-Russian-billionaires-and-the-Kremlin.pdf "BP, Russian billionaires, and the Kremlin: a Power Triangle that never was"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307223307/http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/11/BP-Russian-billionaires-and-the-Kremlin.pdf|date=7 March 2016}}, ''Oxford Energy Comment'', 23 November 2011. Retrieved 24 November 2011.</ref>.

Sibneft bitimi yakuniga koʻra, Gazpromning bozor qiymati 69,7 milliard funt sterling(taxminan 123,2 milliard dollar)ga baholandi.

Gazpromning o'sishi va Rossiyadagi yirik korporatsiyaga aylanishida [[NTV|NTV]] va “Sibneft” (Gazprom Neft)ning sotib olinishi muhim rol o‘ynadi<ref name="bbc211206">{{Cite news |date=21 December 2006 |title=Gazprom grabs Sakhalin gas stake |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6201401.stm |url-status=live |access-date=31 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227185254/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6201401.stm |archive-date=27 December 2008}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Shirkatlar]]
[[Turkum:OAJ]]
[[Turkum:Neft sanoati]]
[[Turkum:Gaz sanoati]]