Ziyosfera

Henry VIII

(Genrix VIIIdan yoʻnaltirildi)

Ҳенри ВИИИ  — 1509-йил 22-апрелдан отаси Ҳенри ВИИнинг ўлимидан сўнг қиролликни ўз қўлига олган, иккинчи инглиз монархи бўлган Тюдорлар сулоласидан ҳисобланади. Рим-католик черковининг розилиги билан инглиз қироллари „Ирландия лордлари“ деб ҳам аталган, аммо 1541-йилда католик черковидан чиқариб юборилган Ҳенри ВИИИ илтимосига биноан Ирландия парламенти унга „Ирландия қироли“ унвонини берган. Билимли ва иқтидорли Ҳенри Европа абсолютизмининг вакили сифатида ҳукмронлик қилди, ҳукмронлигининг охирига келиб, у ҳақиқий ва хаёлий сиёсий рақибларини қаттиқ таъқиб қилди. Кейинги йилларида у семизлик ва оёқ гангренасидан азият чекди.

Ҳенри ВИИИ Англияда олиб борган ислоҳотлари билан машҳур; шунингдек, насроний дини учун ҳайратланарли бўлган никоҳлар сони — яъни, қиролнинг олтита хотини борлигида эди, уларнинг иккитаси билан ажрашди ва иккитасини хиёнат қилганликда айблаб қатл қилади. Қирол хотинларининг кўплиги Тюдорлар сулоласини мустаҳкамлаш учун ўғил вориснинг йўқлигида эди. Ҳенри ВИИИ нинг биринчи хотини Арагонлик Катерина билан ажралиши қиролнинг католик черковидан чиқариб юборилишига ва Англияда Англикан черкови Рим-католик черковидан ажралиб чиққанда бир қатор черков ислоҳотларига олиб келди. Бундан ташқари, қиролнинг хотинлари ва севимлиларининг доимий алмашинуви ва черков ислоҳоти сиёсий курашнинг жиддий майдонига айланди ва бир қатор сиёсий арбобларнинг қатл этилишига олиб келди, улар орасида, масалан, Томас Мур ҳам бор эди.

Дастлабки йиллар

Ҳенрй 1491-йил 28-июнда Греэнwичда туғилган аслзода англиялик. У Ҳенрй ВИИ ва Ёрклик Элизабетҳнинг учинчи фарзанди бўлган. Унинг отаси Ҳенрй ВИИ асосий мақсади ўғлини руҳонийликка тайёрлаш бўлган. Унинг тарбиясини бувиси Леди Маргарет Бофорт кузатиб борди. Унинг раҳбарлигида Ҳенрй кунига олтитагача оммавий йиғилишларда қатнашди ва теологик мавзуларда иншолар ёзди ва улардан бирида у никоҳнинг муқаддаслигини ҳимоя қилди.

Акаси Артурнинг эрта вафотидан сўнг, Ҳенрй ўзини отасининг мероси учун асосий даъвогар деб топади ҳамда тахт учун муносиб шаҳзода бўлишга интилади ва Уэлс шаҳзодаси унвонини олади. Испания билан иттифоқни сулолавий никоҳ орқали мустаҳкамлашни истаган Ҳенрй ВИИ нинг илтимосига биноан, Уэлс шаҳзодаси 1509-йилда Кастилиялик Изабелланинг қизи ва укасининг беваси Cатҳерине Арагонлик Cатҳеринега турмушга чиқди.

Ҳукмронликнинг бошланиши

Ҳенрй ВИИИ ёшлигида, тахтга ўтирган йили

1509-йилда, Ҳенрй ВИИ вафотидан сўнг, Уэлс шаҳзодаси ўн етти ёшида Англия қироли бўлади. Унинг ҳукмронлигининг дастлабки икки йилида давлат ишларини Ричард Фокс (Винчестер эпископи) ва Уилям Уорхем (Кентербери архиепископи) бошқаришда кўмаклашади. 1511-йилдан бошлаб ҳақиқий ҳокимият кардинал Томас Уолс қўлига ўтади, кейинчалик эса қиролликнинг лорд-канслери бўлади.

1512-йилда Ҳенрй ВИИИ Камбрей Лигаси урушига кириб, ўз флоти бошчилигида биринчи марта „Марй Росе“ флагмани сотида Франсия қирғоқларига сузиб кетади ва Брест яқинидаги жангда ғалаба қозонади.

1513-йилда у франсузларга қарши биринчи қуруқликдаги юришига тайёргарлик кўрган ҳолда Кале шаҳридан кетади. Камончилар инглиз армиясининг асосий таянчи ҳисобланган, шунингдек, Ҳенрйнинг ўзи зўр камончи бўлганлиги сабабли фармон чиқаради. Унга кўра ҳар бир инглиз ҳар шанба куни камондан ўқ отиш учун бир соат вақт ажратиши керак бўлган. У фақат иккита кичик шаҳарни эгаллашга муваффақ бўлди. Кейинги ўн икки йил ичида у Франсияда турли даражадаги муваффақиятлар билан жанг қилди. 1522-1523-йилларда Ҳенрй Парижга яқинлашди. Аммо 1525-йилга келиб, ҳарбий хазина бўш эди ва у тинчлик шартномасини тузишга мажбур бўлди.

Йирик ер эгалари томонидан олиб борилган майда деҳқон хўжаликларини вайрон қилиш сиёсати натижасида Англияда собиқ деҳқонлар орасидан кўплаб қочқинлар ҳамда ишсизлар пайдо бўлди. Турли манбаларга кўра, 12[1] дан 72[2] минггача одам „ваграция тўғрисидаги қонун“ га кўра осишга ҳукм қилиниб ўлдирилган.

Папалик ва черков ислоҳотидан воз кечиш

„Ҳенрй ВИИИ нинг Анне Болейн билан учрашуви“. Капут. Даниэл Маклиз (1836)

Папалик тузуми билан муносабатларни узишнинг расмий сабабларидан бири 1529-йилда Папа Клемент ВИИ нинг Ҳенрйнинг Арагонлик Cатҳерине билан никоҳини ноқонуний деб тан олишдан бош тортиши ва шунга мос равишда Анна Болейнга турмушга чиқиши учун уни бекор қилиши эди[3]. Режаларни амалга ошириш мақсадида қирол Апостол тахти билан алоқани узишга қарор қилди. 1532-йилда инглиз эпископлари илгари „ўлим, ўлик“ моддаси бўйича хиёнатда айбланг ан — суд вакилига қиролга эмас, балки чет эл ҳукмдорига, яъни папага мурожаат қилиш ҳисобланаган. Парламент бундан буён папага черков ишлари бўйича мурожаат қилишни тақиқловчи қарор қабул қилди. Худди шу йили Ҳенрй Томас Кренмерни Кентерберининг янги архиепископи этиб тайинлади, у қиролни кераксиз никоҳдан озод қилишни ўз зиммасига олди. 1533-йил январ ойида Ҳенрй ўзбошимчалик билан Анне Болейнга турмушга чиқади ва май ойида Томас Кренмер қиролнинг олдинги никоҳини ноқонуний деб эълон қилади ва бекор қилади. Папа Клемент ВИИ 1533 йил 11-июлда қиролни черковдан чиқариб юборади ва шунга жавобан муносабатларга чек қо М2 йилади.

1534-йилда Англия парламенти „Устунлик актини“ қабул қилди, унга кўра Ҳенрй Англия черковининг бошлиғи деб эълон қилинди.

Кейинги йиллар

Англиядаги ҳукумронлигининг иккинчи ярмида қирол Ҳенрй сиёсий рақибларига қарши курашишни бошлайди ва шунга жавобан биринчи қурбонларидан бири 1513-йилда қатл этилган Суффолк герцоги Эдмунд де ла Поле бўлади. Қирол Ҳенрй томонидан қатл этилган энг сўнгги машҳур инсон Норфолк герцогининг ўғли, таниқли инглиз шоири Ҳенрй Ҳоwард Суррей графи бўлиб, у 1547-йил январда, қиролнинг ўлимидан бир неча кун олдин вафот этган.

Ворислик

Ҳенрйнинг ўлимидан сўнг унинг севимли ўгилларидан бири бўлган Эдwард ВИ тахтга келади. Шу кундан бошлаб давлат ишлари муаммоларга учрайди, бунинг асосий сабаби эса Эдwарднинг 16 ёшлигида бўлган ва у давлатни тўла бошқара олмаган. Давлатни бошқариш даражасига етгунча отасининг васияти билан ижрочилар тайинланган. Улар Лорд Патрон сифатида Хертфорднинг 1-графи Эдwард Сеймоурни, Жане Сеймоурнинг акаси сифатида танладилар. Агар Эдwард ВИ фарзандсиз вафот этганида, тахт Арагонлик Cатҳерине томонидан Ҳенрй ВИИИ нинг қизи Мери ва унинг меросхўрларига ўтган бўлар эди. Агар у вафот этган бўлса, тож Ҳенрй ва Энн Болейннинг қизи Элизабетга, кейин унинг меросхўрларига ўтиши керак эди. Ниҳоят, агар Елизавета насли йўқолиб қолса, Ҳенрй ВИИИ нинг марҳум синглиси Мери авлодлари тожни мерос қилиб олган бўларди. Ҳенрйнинг синглиси Маргаретнинг авлодлари — Шотландия ҳукмдорлари Стюартлар меросдан чиқариб ташланди. Охирги қоида қиролича Елизавета И томонидан, унинг васиятига кўра, Шотландия қироли Жеймс ВИ 1603-йилда Англия қироли бўлганида қайта кўриб чиқилган.

Ўлим

Қирол Ҳенрй ВИИИ вафот этган Уайтхолл саройи

Умрининг сўнгги йилларида майхўрликни севган Ҳенрй семизликдан азият чека бошлайди, бел қисминиг диаметри эса 54 дюймга (137 см) етади, шунинг учун қирол фақат махсус механизмлар ёрдамида ҳаракатлана олган. Умрининг охирига келиб, Ҳенрйнинг танаси оғриқли ўсмалар билан қопланган. Подагра билан оғриган бўлиши мумкин.

1536-йилда қиролнинг оёқ қисмининг шикастланиши семириб кетиш ва бошқа соғлиқ билан боғлиқ бўлган муаммоларнинг атижаси бўлиши мумкин эди. Эҳтимол, ярага инфекция тушган ва шунинг учун овда илгари олинган яра яна очилган. Яра шунчалик муаммоли эдики, барча таклиф этилган табиблар уни даволаб бўлмас деб ҳисоблашди ва баъзилари ҳатто қиролни умуман даволаб бўлмайди, деб ишонишди. Жароҳатдан кейин бироз вақт ўтгач, яра йиринглай бошлади ва шу билан Ҳенрй одатдагидек жисмоний фаоллигини сақлаб қолишига тўсқинлик қилди. У энди мунтазам равишда бажарган одатий жисмоний машқларни бажара олмаслигини тушуниб етади. Тахминларга кўра, бу жароҳат қиролни йиллаб қийнаган титроқ характерини ўзгартирган. Ушбу қийинчиликлар подшоҳ золим хислатларини намоён қилишга сабабчи бўлган ва у тобора тушкунликдан азоб чека бошлади[4].

Шунингдек, Ҳенрй овқатланиш услубини ўзгартиради ва асосан кўп миқдорда ёғли қизил гўштни истеъмол қила бошлайди, бу унинг диэтасидаги сабзавотларнинг улушини камайтирди. Бу омиллар қиролнинг яқин орада ўлимини қўзғатган деб ишонилади. Ҳенрй ВИИИ 55 ёшида 1547-йил 28-январда Уайтхолл саройида бу дуннёдан кўз юмади. Подшоҳнинг сўнгги сўзлари: "Роҳиблар! Роҳиблар! Роҳиблар![5] "

Ҳенрй ВИИИ нинг хотинлари

Ҳенрй ВИИИ ҳаёти давомида олти марта уйланган. Турмуш ўртоғининг тақдири инглиз мактаб ўқувчилари томонидан „диворcед — беҳеадед — диэд — диворcед — беҳеадед — сурвивед“ мнемоник ибораси ёрдамида ёдланади: ажрашган — қатл этилган — вафот этган — ажрашган — ўлдирилган — омон қолган.

Арагонлик Cатҳерине судланганда Ҳенрй ВИИИ ҳозир бўлган ва ўзининг ҳиссий ҳамда бўйсунувчи нутқи пайтида маликани икки марта тиззасидан кўтармоқчи бўлган, аммо у умуман қимирламаган. Суд залини тарк этиб, қайтиб келмаган ва бундан кейинги судларда ҳам кўринмаган.

Биринчи учта никоҳдан Ҳенрйнинг 10 та фарзанди бўлган, улардан фақат учтаси тирик қолади — биринчи никоҳдан катта қизи Мария, иккинчидан кенжа қизи Элизабет ва учинчидан ўғли Эдwард. Уларнинг барчаси кейинчалик ҳукмронлик қилди. Ҳенрйнинг охирги учта никоҳи фарзандсиз эди.

  • Арагонлик Cатҳерине (1485-1536). Арагонлик Фердинанд ИИ ва Кастилия Изабелла И нинг қизи. У Ҳенрй ВИИИ нинг акаси Артурга уйланган эди. Бева қолган (1502), у Англияда қолди ва Ҳенрй билан яқинлашиб келаётган ёки умидсизликка учраган никоҳни кутди. Ҳенрй ВИИИ 1509-йилда тахтга ўтиргандан сўнг дарҳол Cатҳеринега турмушга чиқди. Никоҳнинг биринчи йиллари бахтли эди, лекин ёш турмуш ўртоқларнинг барча болалари ўлик туғилган ёки гўдаклигида вафот этган[6]. Омон қолган ягона бола Мери эди (1516-1558).

ХИВ асрнинг биринчи чорагида [тахминан 1525-йил] никоҳ муносабатлари тўхтатади ва ўғил кўришни истаган Ҳенрй никоҳни бекор қилиш ҳақида ўйлай бошлади. Ажралиш жараёнининг расмий сабаби Cатҳериненинг акаси Ҳенрй билан олдинги никоҳи эди. Йиллар давомида давом этган, император Карл В (Cатҳеринеанинг жияни) аралашуви ва Папа Клемент ВИИ нинг номувофиқ позицияси билан мураккаблашган жараён ҳеч қандай натижа бермади. Бунинг натижасида, қиролнинг илтимосига биноан Англия парламенти 1532-йилда Римга мурожаат қилишни тақиқловчи қарор қабул қилди. 1533-йил январ ойида Кентерберининг янги архиепископи Томас Кренмер Ҳенрй ва Cатҳериненинг никоҳи бекор қилинганлигини эълон қилади. Шундан сўнг, Cатҳерине расмий ҳужжатларда Уэлснинг Доwагер маликаси, яъни Артурнинг беваси деб номланган. Никоҳнинг бузилишини тан олишдан бош тортган Cатҳерине ўзини сургунга маҳкум қилади, у бир неча бор қал’адан қасрга кўчирилади ва узоқ қийналишлардан кейин 1536-йил январ ойида вафот этади.

  • Анне Болейн (тахминан 1507-1536). Узоқ вақт давомида у Ҳенрйнинг етиб бўлмайдиган севгилиси бўлиб, унинг бекаси бўлишдан бош тортди. Бир версияга кўра, Ҳенрй Аннага бағишланган „ Греэнслеэвес“ (Яшил енглар) балладаси матнининг муаллифи бўлган[7]. Кардинал Уолси Ҳенрйнинг Арагонлик Cатҳерине билан ажрашиш масаласини ҳал қила олмаганидан сўнг, Анна қирол ҳам давлатнинг ҳам, черковнинг ҳам хўжайини эканлигини ва Римдаги папа олдида эмас, балки фақат Худо олдида жавобгар эканлигини исботлаган илоҳиётчиларни ёллади (бу инглиз черковининг Римдан ажралиши ва Англикан черковининг асос солиши бошланиши эди). У 1533-йил январда Ҳенрйнинг хотини бўлди, 1533-йил 1-июнда тож кийди ва ўша йилнинг сентабр ойида қирол кутган ўғил ўрнига унинг қизи Элизабетни туғди. Кейинги ҳомиладорлик муваффақияциз тугади. Анна тез орада Ҳенрйнинг севгисини йўқотди, зинода айбланди ва 1536-йил май ойида минорада бошини кесиб ташлади.
  • Жане Сеймоур (тахминан 1508-1537). У Анн Болейнни кутаётган аёл эди. Ҳенрй унга аввалги хотини қатл этилганидан бир ҳафта ўтиб турмушга чиқди. Кўп ўтмай у туғруқ вақтидаги иситмадан вафот этди. Ҳенрйнинг ягона ўғли Эдwард ВИ нинг онаси. Шаҳзоданинг туғилган куни шарафига минорадаги тўплардан икки минг ўқ узилди.
  • Анна Клевская (1515-1557). Кливский Иоган ИИИ нинг қизи, ҳукмронлик қилаётган Клевс герцогининг синглиси. У билан турмуш қуриш Ҳенрй, Френсис И ва немис протестант князларининг иттифоқини муҳрлаш усулларидан бири эди. Никоҳнинг зарурий шарти сифатида Ҳенрй келиннинг портретини кўришни хоҳлади, бунинг учун Ҳанс Холбейн кичик Клевега юборилди. Ҳенрйга портрет ёқди, унаштирув сиртдан бўлиб ўтди. Афсонага кўра, Ҳенрй Англияга келган келинни мутлақо ёқтирмаган (унинг портретидан фарқли ўлароқ). Никоҳ 1540-йил январ ойида тузилган бўлса-да, Ҳенрй дарҳол севилмаган хотинидан қутулиш йўлини излай бошлади. Натижада, 1540-йил июн ойида никоҳ бекор қилинди; Бу воқеа Аннанинг Лотарингия герцоги билан олдиндан нишонланиши эди. Бундан ташқари, Ҳенрй, у ва Анна ўртасидаги ҳақиқий никоҳ муносабатлари иш бермаганини айтди. Анна Англияда „қиролнинг синглиси“ сифатида қолди ва Ҳенрйдан ҳам, унинг бошқа барча хотинларидан ҳам узоқ умр кўрди. Бу никоҳ Томас Кромвел томонидан уюштирилган, бунинг учун у бошини йўқотган.
  • Cатҳерине Ҳоwард (1520-1542). Қудратли Норфолк герцогининг жияни, Анн Болейннинг амакиваччаси. Ҳенрй унга эҳтиросли севги туфайли 1540-йил июл ойида турмушга чиқди. Тез орада маълум бўлдики, Cатҳерине турмуш қуришдан олдин севгилиси бўлган — Френсис Дурем — ва Генрини ўзининг шахсий саҳифаси Томас Калпепер билан алдаган[8]. Айбдорлар қатл этилди, шундан сўнг 1542-йил 13-февралда қироличанинг ўзи искала устига чиқди.
  • Cатҳерине Парр (тахминан 1512-1548). Ҳенрйга уйланганида (1543), у аллақачон икки марта бева қолган эди. У қатъий протестант эди ва Генрининг протестантизмга янги айланиши учун кўп иш қилди. Ҳенрйнинг ўлимидан кейин у Жане Сеймоурнинг укаси Томас Сеймоурга уйланди.

Болалар

Қиролнинг фақат учта қонуний фарзанди гўдаклигидан омон қолган ҳамда кетма-кетликда отасининг тахтини эгаллашган.

  1. Арагонлик Cатҳерине билан никоҳдан:
    1. Исми номаълум қизи (1510-йилда туғилган ва вафот этган)
    2. Ҳенрй Тюдор, Корнуол герцоги (1511-йилда туғилган ва вафот этган)
    3. Аборт (ўғил) (1513)
    4. Ҳенрй (1514-йилда туғилган ва ўлган)
    5. Ҳенрй (1515-йилда туғилган ва ўлган)
    6. Марй И Тудор (1516-1558)
    7. Исми номаълум қизи (1518-йилда туғилган ва вафот этган)
  2. Анне Болейн билан никоҳдан:
    1. Элизабетҳ И (1533-1603)
    2. Исмсиз ўғил (1534-йилда туғилган ва ўлган)
    3. Исмсиз ўғил (1536-йилда туғилган ва вафот этган)
  3. Жане Сеймоур билан никоҳдан:
    1. Эдwард ВИ (1537-1553)

Ноқонуний болалар:

  • Ҳенрй ФитзРой (1519-1536) — Элизабет Блоунт билан ассоциациядан. Қиролнинг расман тан олинган ягона баджаҳл.
  • Ҳенрйнинг бошқа бадбахтлари рўйхати учун қаранг: Дети Генриха ВИИИ[эн].

Маъшуқалари рўйхати учун қаранг: Любовницы Генриха ВИИИ[эн].

Наслчилик

Ҳенрй ВИИИ ва мусиқа

Ҳенрй ВИИИ арфа чалаяпти. Псалтыри Генриха ВИИИ[эн] миниатюра. ХВИ аср

Ҳенрй ВИИИ турли соҳаларда мукаммал таълим олган. Шу билан бир қаторда, у бир нечта чолғу асбобларини чалишни билар эди: арфа, лейта, бокира, лира, най ва бошқа шунга ўхшаш бўлган чолғу аспоблари. Бундан ташқари, қирол бошқа мамлакатлардан ноёб бўлган аспобларни йиғиб юрган. 1547-йилда тузилган унинг мулки рўйхатида 5 та труба, 19 та виол, 26 лют, 20 та регалия, 19 та бокира, 17 та рўмол, 18 та шохча, 100 дан ортиқ най ва бошқа бир қатор асбоблар[9] этилган.

1509-йилда тож кийишдан кўп ўтмай, қирол Ҳенрй „Яхши компания билан вақт ўтказиш“ номли қўшиқ ёзди. У тезда миллий хитга айланди, Англия кўчалари ва таверналарида куйланди ва тез орада Эвропада машҳур бўлди. Биз йилномачи Эдwард Холлдан биламизки, Ҳенрй ВИИИ 5 қисмдан иборат камида иккита масса ёзган, улар кўпинча ўз черковида ва кейинчалик бошқа жойларда ижро этилган. Бироқ, у машҳур „Яшил енглар“ қўшиғининг композицияси билан ҳисобланган бўлса-да, уни ёзмаган[10].

Тангаларда

2009-йилда Қироллик зарбхонаси Ҳенрй ВИИИ тахтга ўтирганининг 500 йиллигини нишонлаш учун 5 фунт стерлинглик танга чиқарди.

Унинг сурати 1996-йилда Фолкленд оролларидаги 2 фунт стерлинглик тангада ҳам акс этган.

Санъатдаги тасвир

  • Wиллиам Шакеспеаре. „Ҳенрй ВИИИ“
  • Григорий Горин. „Қироллик ўйинлари“ спектакли
  • Махwелл Андерсон, Анне Болейннинг минг куни
  • Жеан Плаидй. „Ҳенрй ВИИИ нинг олтинчи хотини“ романи
  • Жудитҳ ЎБриэн. Тюдорларнинг қизил атиргуллари романи
  • Симоне Вилар " Юклаш учун малика "
  • Филиппа Грегори — Тюдорлар туркумидаги романлар (" Абадий малика ", „Болейннинг бошқа“, „Болейн мероси“)
  • Карен Ҳарпер " Болейн линиясининг охиргиси ", „ Қироличанинг бекаси“
  • Cароллиэ Эриcксон — „Қироллик сирлари“
  • Марк Тwаин. " Шаҳзода ва фақир "
  • Луиза Мüҳлбах — „Ҳенрй ВИИИ ва унинг бекалари“
  • Ҳилари Мантел — „Бўрилар зали“, „Жисмларни келтиринг“, „Ойна ва ёруғлик“
  • Маргарет Жорж — „Фаришта ва жодугар ўртасида“, „Умидсиз ёлғиз қирол“
  • Виктория Холт — „Авлиё Томас куни“, „Искалага йўл“, „Қирол саройидаги севги ибодатхонаси“
  • Алисон Wеир — Леди Жаненинг тахти ва блоки
  • Бертриcе Смалл — „Блаисе Wйндҳам“, „Мени эслаб қолинг севги“
  • Галинах Брезгам — „Севги шоҳлиги“
  • Мауреэн Петерс — „Ҳайвор Росе“, „Фоҳиша маликаси“
  • Розалинд Майлс — „Мен, Элизабетҳ…“
  • Вантриcе Риcкман Бренда — „бид’атчининг хотини“
  • Кеитҳ Эмерсон — Қиролни инкор эт
  • Сансом К. Ж. — Лорд Кромвелнинг камари, қоронғу олов, суверен, эттинчи коса, юрак учун тошлар, нола
  • Валерий Есенков — „Ҳенрй ВИИИ“
  • Наталя Павлишчева — „Ҳенрй ВИИИ нинг олтинчи хотини: Мовий соқол қўлида“
  • Ҳенрй Ридер Хаггард — Блошолм бекаси

Кино

Мусиқа

Манбалар

  1. ↑ Wиллиам Ҳаррисон, Георгес Эделен. Тҳе Десcриптион оф Энгланд: Тҳе Cлассиc Cонтемпорарй Аccоунт оф Тудор Соcиал Лифе. Cоуриэр Cорпоратион, 1994-01-01 — 193-бет. ИСБН 9780486282756. 
  2. ↑ Маркс. Немеская идеология. Т.1. 1Б1
  3. ↑ Восточная Литература — библиотека текстов Средневековя
  4. ↑ „Тҳе жоустинг аccидент тҳат турнед Ҳенрй ВИИИ инто а тйрант – Тҳис Бритаин, УК“ (эн). Тҳе Индепендент (2009-йил 18-апрел). Қаралди: 2010-йил 25-август.
  5. ↑ Давиэс, п. 687.
  6. ↑ Можно предположит, что имела место резус-несовместимост между супругами, которая обично именно так и проявляэця.
  7. ↑ Wеир, Алисон. Ҳенрй ВИИИ: Тҳе Кинг анд Ҳис Cоурт, паге 131, Баллантине Боокс, 2002, ИСБН 0-345-43708-Х
  8. ↑ Лаcей Балдwин Смитҳ. Cатҳерине Ҳоwард. Амберлей Публишинг, 2009 — 152-бет. ИСБН 9781848682146. 
  9. ↑ Наумова Н. И. Король Генрих ВИИИ — музыкант // Старинная музыка. — 2013. — № 1 (79). — С. 1—10.
  10. ↑ „Тҳе мусиcал лифе оф Кинг Ҳенрй ВИИИ“ (эн). ББC Мусиc Магазине. Қаралди: 2019-йил 18-май.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Henry_VIII" dan olindi