Giroskop sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:3D Gyroscope uz.png|thumb|right|250px|Giroskop.]]


<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Giroskop''' (giro... va ...skop) — aylanish oʻqi fazoda oʻz yoʻnalishini oʻzgartira oladigan tez aylanuvchi qattiq jism. Aylanish oʻqi fazoda erkin aylana olishi uchun giroskopni kardanli osmaga mahkamlab qoʻyish kerak (qarang [[Kardanli mexanizm]]). Osma markaziga nisbatan giroskop istalgan yoʻnalishda burilishi, uning aylanish oʻqi doiraviy konussimon sirt yasab harakatlanishi (qarang [[Presessiya]]) mumkin. Keyingi xususiyati navigatsiya asboblari — girokompas, girovertikal va b.ga asbob qilib olingan. Giroskopning har qanday holda ham fazoda oʻz oʻqi yoʻnalishini oʻzgarishsiz saqlay olishi xossasidan samolyot, raketa, dengiz kemalari, torpedolar va b. harakatini avtomatik tarzda saqlash uchun foydalaniladi (mas, avtopilot). Kemalarda matroslarning osma toʻrkrovatlari giroskop xossasiga asoslangan (kema qanchalik chayqalmasin matroslar bemalol uxlab ketishaveradi). Samolyotning kursdan ogʻganligini aniqlaydigan asbob yoʻnalish giroskopi, yaʼni giropolukompas deb ataladi. U avtopilotlarda qoʻllanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

'''Giroskop''' ({{lang-grc|γῦρος|guros}} — „halqa“, {{lang-grc|σκοπός|skopos}} — „kuzataman“), deb [[impuls momenti]] prinsiplariga asosan moʻljal olish uchun xizmat qiluvchi qurilmaga aytiladi<ref>"[http://demonstrations.wolfram.com/Gyroscope/ Gyroscope]" by Sándor Kabai, [[Wolfram Demonstrations Project]].</ref>. Mexanik jihatdan, giroskop oʻqi erkin harakatlanuvchi aylanuvchi gʻildirak yoki diskdan iborat. Ushbu moʻljal oʻzgarmas boʻlmasa-da, u katta aylanish tezligi va [[inersiya momenti]] tufayli tashqi [[kuch momenti]] taʼsiridan deyarli oʻzgarmaydi. Tashqi kuch momentini yanada kamaytirish uchun giroskop [[muvozanat xalqasi]]ga oʻrnatiladi, natijada unga oʻzi joylashgan platforma harakati taʼsir qilmaydi.

Boshqacha prinsiplarga asoslangan giroskoplar ham mavjud, masalan, elektron giroskop, [[lazerli giroskop]], [[optik tolali giroskop]] va oʻta sezgir [[kvant giroskopi]].

Giroskoplar [[inersiyali navigatsiya]]da, ayniqsa [[kompas]] ishlamaydigan sohalarda qoʻllanadi. Bularga [[qitʼalararo ballistik raketa]]lar, [[fazoviy kema]]lar parvozlari, yerosti tunnel kavlash va boshqalar kiradi.<ref>[http://discovermagazine.com/2009/may/20-things-you-didnt-know-about-tunnels Discover magazine] 20 things you didn't know about tunnels (Number 8).</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}