Гласгоw университети
Гласгоw университети (Глас деб қисқартирилган) — Шотландиянинг Глазго шаҳридаги давлат тадқиқот университети. 1451-йилда Папа Булл томонидан асос солинган, у инглиз тилида сўзлашадиган дунёдаги тўртинчи энг қадимги университет ва Шотландиянинг тўртта қадимий университетидан биридир. Ҳозирги замонгача бўлган университетлар билан бир қаторда, Гласгоwда дастлаб бадавлат одамлардан бўлган талабалар таълим олган. Ташкилотнинг 2020— 2021-йиллардаги йиллик даромади 809,4 фунт стерлингни ташкил этди, шундан 173,3 фунт стерлинг миллиони тадқиқот грантлари ва контрактлар ҳисобидан, 693,1 фунт стерлинг сарфланган[1][2].
Университет дастлаб шаҳарнинг „Ҳигҳ Стреэт“ қисмида жойлашган эди. 1870-йилдан бери унинг асосий кампуси шаҳарнинг Wест Энд қисмида жойлашган[3]. Бундан ташқари, бир қатор университет бинолари бошқа жойларда жойлашган, масалан, Беарсдендаги ветеринария мактаби ва Думфриэсдаги Криктон кампуси[4].
Юқори таълим стандартлари (Буюк Британияда 4-ўринда)[5] ва кучли халқаро тадқиқот обрўси университетни бутун дунё бўйлаб талабалар учун рақобатбардош жойга айлантирди. Гласгоw дунёнинг энг яхши 100 та университетидан биридир[6][7]. Аниқроғи, Гласгоw университети 2020-йилги CWТС Леиден ва 2020-йил ҚС Wорлд Университй Ранкинг рейтингида глобал миқёсда 53[8] ва 67[9] ўринларни эгаллади, шунингдек, миллий миқёсда Буюк Британиянинг энг яхши 10 университетлари қаторига киради[10][11].
Тарихи
Гласгоw университети 1451-йилда қирол Жамес ИИ нинг таклифига биноан Рим папаси Николай В нинг низоми ёки папалик томонидан ташкил этилган ва у Сент-Эндрюс университети битирувчиси епископ Wиллиам Тернбуллга шаҳар соборига университет қўшишга рухсат берган. Бирлашган Қиролликнинг қадимий университетларидан бири сифатида Гласгоw маълум фанлар бўйича бакалавриат магистри даражасини берадиган саккизта муассасадан биридир[12].
Университет ХВИ аср ўрталаригача ўзининг асл қимматида эди. 1560-йилда Шотландия ислоҳоти билан кечган сиёсий тартибсизликлар пайтида ўша пайтдаги канслер, Мариан ҳаракати тарафдори архиепископ Жамес Битон Франсияга қочиб кетди. У ўзи билан бирга собор ва университетнинг кўплаб архивлари ва қимматбаҳо буюмларини, шу жумладан Маcе ва Буқа ҳайкалини олиб кетди. Маcе 1590-йилда қайтариб юборилган бўлсада, архивлар йўқ эди. Директор доктор Жамес Фолл 1690-йил 28-августда парламент комиссарларига ташриф буюрганида, у Париждаги Шотландия коллежида Буқа ҳайкалини ва Шотландия монархлари Жамес ИИ дан қиролича Меригача университетга берилган кўплаб низомларни кўрганлигини айтди.
Университетда ўқитиш Гласгоw собори бўлимида бошланди, кейинчалик яқин атрофдаги Роттенроwга, „Аулд Педагогикаси“ деб номланувчи бинога кўчиб ўтди. Университетга 1563-йилда Шотландия қироличаси Марй томонидан Стреэтдаги Қора Фриарс (Доминиканлар)га тегишли 13 акр ер берилган[13]. ХВИИ асрнинг охирига келиб, унинг биноси девор ва боғлар билан ўралган иккита ҳовлида жойлашган бўлиб, соат минораси Гласгоw силуэтининг диққатга сазовор хусусиятларидан бири бўлган — 140 фут (43 м) баландликка етган[14].
Кампус
Университет ҳозир бир нечта кампусларга тарқалган. Асосийси Ҳиллҳеаддаги „Гилмореҳилл“ кампусидир. Бундан ташқари, Беарсдендаги Гарсcубе мулки мавжуд бўлиб, унда ветеринария мактаби, расадхона, кема макети ҳавзаси ва университетнинг кўпгина спорт иншоотлари, шаҳар марказидаги стоматология мактаби, Гартнавел қироллик касалхонасида руҳий саломатлик ва фаровонлик бўлими жойлашган.
2017-йил 29-март куни Қиролича Элизабетҳ университети касалхонасида Имагинг оф Эхcелленcе маркази (11,000 квадрат фут (1,000 м2) Клиник инновацион зона ҳисобланади[15].

Ҳигҳ Стреэт

Университетнинг дастлабки турар жойи, шу жумладан Гласгоw университети кутубхонаси[16][17], Гласгоw собори ҳудудидаги диний бинолар мажмуасининг бир қисми эди. 1460-йилда университет Жамес Лорд Ҳамилтондан Буюк кўчанинг шарқий томонида, Блекфриарс черковининг дарҳол шимолида, кейинги тўрт юз йил давомида ўз уйи бўлган ер участкасини олди. ХВИИ аср ўрталарида Гамилтон биноси ўрнига „Нова Эреcтио“ ёки „Янги бино“ деб номланган баланд кўчага қараган ғарбий жабҳаси безатилган жуда катта икки суд биноси қурилди. Ушбу пойдевор Шотландиядаги ХВИИ асрнинг энг яхши биноларидан бири бўлган. Ундан безатилган бўлаклар, шу жумладан тўлиқ ташқи зинапоялар ўрнатилган.
Гилмореҳилл


1870-йилда университет шаҳарнинг ғарбий чеккасидаги Гилмореҳиллга кўчиб ўтди. Олдинги жойлашувидан ғарбда, Келвин дарёсининг катта меандери билан ўралган. Ҳигҳ Стреэт асл жойи Гласгоw Унион Раилwай сотилган ва коллеж товарлар ҳовли билан алмаштирилди. Янги қурилган кампус сер Жорж Гилберт Скотт томонидан готика уйғониш услубида ишлаб чиқилган. Ушбу биноларнинг энг каттаси, каттароқ миқёсда, Ҳигҳ Стреэт кампусининг асл эгизак тўртбурчак тартибини акс эттирарди ва Ипрнинг кеч ўрта асрлардаги матолар залидан илҳомланган бўлиши мумкин. Гилмореҳилл, ўз навбатида, Янги Зеландиядаги янги Отаго университети учун Cлоcктоwер бинолар мажмуасини лойиҳалашда илҳомлантирди. 1879-йилда Гилберт Скоттнинг ўғли Олдрид бу асл кўришни иккита тўртбурчакдан ташкил топган очиқ тўшакни қуриш орқали якунлади, унинг тепасида унинг донори Жон Критон-Стюарт, 3-маркесс номи билан аталган буюк Буте Ҳалл жойлашган. Олдрид, шунингдек, 1887-йилда бинонинг ўзига хос готика қўнғироқ минорасига шпил қўшиб, уни умумий баландлигини тахминан 85 метрга етказди[18].

Бошқарув администрацияси

Шотландиянинг бошқа қадимий университетлари каби университетнинг конституцияси Университетлар (Шотландия) қонунларида баён этилган. Ушбу Қонунлар органларнинг уч томонлама тузилмасини яратади.
Университет низоми, академик низомлари ва тайинлашлари университет тақвимида[19] тасвирланган, унинг тарихи ва конституциясининг бошқа жиҳатлари эса алоҳида „тарих“ ҳужжатида батафсил баён этилган[20].
Университетда бир нечта офицерлар бор. Ҳар бирининг роли Глазго операцияларини бошқаришни ўз ичига олади. Бу эса ўқув бошқарув тизими жуда яхши йўлга қўйилган эканини исботидир.
Канслер
Канслер университетнинг титулли раҳбари ва Бош кенгаш президенти ҳисобланади. Улар барча даражаларни беришади, гарчи бу вазифани одатда улар томонидан тайинланган вице-канслер бажарса ҳам.
Ҳозирги кундаги канслер — Даме Кетрин Грейнгер, Британиянинг энг кўп мукофотланган аёл олимпиячиси, Буюк Британия спортининг ҳозирги раҳбари ва Оксфорд Брукс университетининг собиқ канслери. У тиббиёт ҳуқуқи ва тиббий этика бўйича фалсафа магистри (МПҳил) билан университет битирувчиси ва бу лавозимга тайинланган биринчи аёл канслер ҳисобланади.
Ректор
Университетнинг барча талабалари уч йиллик муддатга лавозимни эгаллаган ва Университет судига раислик қилувчи ректор (расмий равишда „Лорд ректор“) сайловида овоз бериш ҳуқуқига эга. Ўтмишда бу лавозим асосан шарафли ва тантанали бўлиб, сиёсий арбоблар, жумладан Wиллиам Эwарт Гладстоне, Бенжамин Дисраэли, Бонар қонуни, Роберт Пил, Раймонд Поинcарé, Артур Балфур, Чарлз Кеннеди ва 1970-йиллардаги касаба уюшма фаоли Жимми Рид томонидан эгаллаб келинган. Декабр ойида сайловлар ўтказилганда, Мордехай Вануну[21] Исроил ҳукумати томонидан қўйилган чекловлар туфайли қатнаша олмаган бўлса ҳам, бу лавозимга сайланди. 2014-йилда америкалик компютер мутахассиси, Марказий разведка бошқармасининг (CИА) собиқ ходими ва собиқ Миллий хавфсизлик агентлиги (НСА) пудратчиси Эдwард Сноwден бир қанча оммавий ахборот воситаларига НСАнинг кўплаб махфий ҳужжатларини ошкор қилганида халқаро эътиборга тушган. У ҳам бу лавозимга сайланди[22]. 2021-йил 21-апрелда шотландиялик ҳуқуқшунос, судя ва Адлия коллежининг собиқ сенатори Леди Раэ Рита Раэ ҳал қилувчи ғалабадан сўнг янги ректор этиб тайинланди[23].
-
Франcис Ҳутчесон
-
Тҳомас Реид
-
Лорд Келвин
-
Жозепҳ Блаcк
-
Сер Мензиэс Cаммпбелл
-
Ниcола Стургеон
-
Андреw Неил
Дунёни ўзгартирувчи битирувчилар мукофоти
Илгари „Йилнинг энг яхши ёш битирувчиси“ мукофоти бўлган „Дунёни ўзгартирувчи битирувчилар“ мукофоти билан университет сўнгги 15 йил ичида ўқишни тамомлаган ва жамият, санъат, фан ёки бизнесга катта ҳисса қўшган битирувчиларнинг ютуқларини тан олади ва нишонлайди.
Мукофот 2001-йилда университетнинг 550 йиллигини нишонлаш доирасида ташкил этилган ва йилига бир марта берилади. Кубок Аллан Глен мактабининг Олд Бойс томонидан совға қилинган бўлиб, ғолиб номзодга йилги битирув маросимларидан бирида ёки энг муҳим тадбирларда тақдим этилади[24].
Ғолиблар:
- 2021: Фиона МcФаил[25]
- 2020: Селина Ҳалес[26]
- 2019: Эуниcе Нтобедзи[27]
- 2018: Амал Аззудин[28]
- 2017: Сусанне Мицчке, Патриcк Реннер[29]
- 2016: Матт Фоунтаин
- 2015: Мҳаири Блаcк[30]
- 2014: Мартин Патиэнcе
- 2013: Карина Аткинсон
- 2012: Катҳерине Граингер
- 2011: Эмели Сандé
- 2010: Патриcк Гуннинг
- 2009: Эуан Мюррей
- 2008: Марк Беаумонт, Жоҳн Тиффанй
- 2007: Ванесса Мунро
- 2006: Ричард Дихон
- 2005: Чристопҳер Броокмйре
- 2004: Cолин МcИннес
- 2003: Эмма Ричардс
- 2001: Марк Жоҳнстон, Лорраине Cлинтон
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Репорц анд Финанcиал Статеменц фор тҳе еар то 31-июл 2021-йил“. Университй оф Гласгоw. Қаралди: 2-феврал 2022-йил.
- ↑ „Русселл Гроуп | Университй оф Гласгоw“. Тҳе Русселл Гроуп.
- ↑ „Университй оф Гласгоw :: Абоут ус :: мапс анд травел“. Қаралди: 9-сентабр 2014-йил.
- ↑ "Буилдинг Кноwледге — Ан Арчитеcтурал Ҳисторй оф тҳе Университй оф Гласгоw" публишед бй Ҳисториc Сcотланд ин ассоcиатион wитҳ тҳе Университй (2013)
- ↑ „Университй Леагуэ Таблес 2022“. www.тҳеcомплетеуниверситйгуиде.cо.ук.
- ↑ Гоурлай. „Аре wе эвен сурприсед? Гласгоw ин топ 100 Университиэс ин тҳе wорлд“ (8-июн 2017-йил).
- ↑ „Университй оф Гласгоw cлимбс ин ҚС wорлд ранкингс“. ББC (4-сентабр 2011-йил).
- ↑ „CWТС Леиден Ранкинг (ПП топ 10%)“. университйранкингс.ч.[сайт ишламайди]
- ↑ „Университй оф Гласгоw Ранкингс“. Топ Университиэс.
- ↑ „УНИВЕРСИТЙ ОФ ГЛАСГОW ИМПРОВЕС АГАИН ИН ТҲЕ WОРЛД УНИВЕРСИТЙ РАНКИНГС“ (эн). гла.аc.ук. Университй оф Гласгоw (2-сентабр 2021-йил). — „Wе алсо ранк 10тҳ ин тҳе УК ин тҳис еар’с ресулц.“. 2022-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Бест университиэс ин тҳе УК 2021“. Тҳе Wорлд Университй Ранкингс (2-сентабр 2020-йил).
- ↑ „Университй оф Гласгоw“ (эн-УС). Унисерв Эдуcатион (12-январ 2016-йил). 2019-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-август 2019-йил.
- ↑ „Биограпҳй оф Қуээн Марй“. Университй оф Гласгоw. 2021-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Олд Cоллеге Иннер Cоурт“. Тҳе Гласгоw Сторй. Қаралди: 27-феврал 2019-йил.
- ↑ „Университй оф Гласгоw - Cоллегес - Cоллеге оф Медиcал, Ветеринарй & Лифе Сcиэнcес - Имагинг Cентре оф Эхcелленcе (ИCЕ)“ (эн). www.гла.аc.ук. Қаралди: 1-октабр 2018-йил.
- ↑ "Тҳе Университй оф Гласгоw Либрарй: Фриэндлй Шелвес" публишед бй Тҳе Фриэндс оф Гласгоw Университй Либрарй ин ассоcиатион wитҳ тҳе Либрарй (2016)
- ↑ „Фриэндс оф Гласгоw Университй Либрарй“. Фриэндс оф Гласгоw Университй Либрарй. 2016-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Дуск | Пҳотос фром Гласгоw Университй“. Гласгоwуниверситй.wордпресс.cом. Қаралди: 3-феврал 2014-йил.
- ↑ „Сервиcес А-З: Сенате оффиcе: Университй cалендар“. Университй оф Гласгоw. 10-сентабр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-сентабр 2014-йил.
- ↑ „Wҳо, Wҳере анд Wҳен: Тҳе Ҳисторй & Cонститутион оф тҳе Университй оф Гласгоw“. Университй оф Гласгоw (2001). Қаралди: 26-июн 2014-йил.
- ↑ „Вануну элеcтед университй реcтор“. ББC Неwс (16-декабр 2004-йил). Қаралди: 22-апрел 2006-йил.
- ↑ Давиэс. „Эдwард Сноwден элеcтед реcтор оф Гласгоw Университй“. Тҳе Индепендент (18-феврал 2014-йил). Қаралди: 9-сентабр 2014-йил.
- ↑ Неwс. „Ладй Раэ ин руннинг то беcоме Гласгоw Университй'с нехт реcтор“ (эн). Сcоттиш Легал Неwс. Қаралди: 2021-йил 21-апрел.
- ↑ „Ёунг Алумнус оф тҳе Еар Аwард“. Гласгоw Университй. Гласгоw Университй. 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2017-йил.
- ↑ „Wиннинг он тҳе ҳоме фронт“ (эн). www.гла.аc.ук. 2022-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „А wелcоме аwард фор Селина“ (эн). www.гла.аc.ук. 2022-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Суншине суперwоман“. Университй оф Гласгоw. 2022-йил 26-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Университй оф Гласгоw - Эхплоре - Авенуэ магазине - Превиоус Авенуэс - Авенуэ 65: Wинтер 2018 - Алумни неwс - Ҳоноуринг оур Гласгоw гирл“. www.гла.аc.ук. 2019-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „А Меэтинг оф Миндс“. Университй оф Гласгоw. Университй оф Гласгоw. 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-декабр 2017-йил.
- ↑ „СНП МП Мҳаири Блаcк сет то бе ҳоноуред бй Университй оф Гласгоw“. Сcотланд Ноw. Сcотланд Ноw. 2019-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
Адабиётлар
- Эллиот, Валтер. „Глазго университети 1451 — 1951.“ Бугунги кун (1951-йил август) 1#8 58-64-бетлар.
- Мосс, Майкл ва бошқалар. Университет, шаҳар ва штат: 1870-йилдан бери Глазго университети (2000)
- Роберцон, Пол Л. „Шаҳар университетининг ривожланиши: Глазго, 1860-1914“, Ҳар чоракда таълим тарихи, 1990-йил қиш, жилд. 30#1, 47-78-бетлар
- Тарихий Шотландия томонидан университет билан ҳамкорликда нашр этилган „Билим билимлари — Глазго университетининг архитектура тарихи“ (2013)
- Глазго университети кутубхонаси дўстлари томонидан кутубхона билан ҳамкорликда нашр этилган „Глазго университети кутубхонаси: дўстона жавонлар“ (2016)