Graf Sen-Jermen sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Le_comte_de_Saint_Germain.jpg|thumb|Graf Sen-Jermen]]

'''Graf Sen-Jermen''' ({{Lang-fr|Le Comte de Saint-Germain}}, [[1784]]-[[27-fevral|yil 27-fevralda]] vafot etgan {{Sfn|Строев|1998}}) [[Fransiya|fransuz]] [[Maʼrifatchilik|maʼrifatparvari]], [[Avantyura|sayohatchi]], alkimyogar va [[Alkimyo|okkultist]] [[Okkultizm|edi]]. Graf Sen-Jermenning kelib chiqishi, uning haqiqiy ismi va tugʻilgan yili nomaʼlum. U [[Ispan tili|ispan]], [[Portugal tili|portugal]], [[Italyan tili|italyan]] va [[Fransuz tili|fransuz]] tillarini yaxshi bilgan, [[Polyak tili|polyak]] va [[Ingliz tili|ingliz tillarini]] tushungan<ref>The Yale edition of Horace Walpole correspondence (1712—1784), vol 26, pp20-21</ref>, [[Arab tili|arab]] va ibroniy tillarini ham bilgan. U [[tarix]] va [[kimyo]] sohasida keng bilimga ega edi<ref name="britannica">{{yangiliklar manbasi |title=Comte de Saint-Germain |language=en |work=[[Encyclopedia Britannica]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9064859/comte-de-Saint-Germain |access-date=2018-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609003616/http://www.britannica.com/eb/article-9064859/comte-de-Saint-Germain |archive-date=2008-06-09}}</ref>. U olmoslarni „tarkibini yaxshilash“, alkimyo orqali oltin olish bilan shugʻullangan. U bir vaqtlar qirol Lyudovik XV ishonchidan foydalanib, diplomatik missiyalarni amalga oshirdi. Koʻpincha u oʻzini Graf Sen-Jermen deb atagan, garchi u baʼzan oʻzini boshqa nomlar bilan odamlar orasida tanishtirgan. Koʻplab fantastika va afsonalar Graf Sen-Jermen nomi bilan bogʻliq boʻlib, u [[XVIII asr|<nowiki>XVIII</nowiki> asrda]] [[Fransiya]] tarixidagi eng sirli shaxslardan biri boʻlib qoldi.

== Tarjimai hol ==

=== Tashqi koʻrinishi ===
Sen-Jermen chorpaxil va keng yelkali odam edi, zamondoshlarining fikriga koʻra, u „ajoyib nafis soddalik“ (Baron de Gleichen), „kamtarona, ammo did bilan“ (Madam de Pompadour) bilan kiyingan.

=== Kelib chiqishi ===
Sen-Jermenning kelib chiqishi haqida ishonchli maʼlumot yoʻq. Eng ishonchli maʼlumotlarga koʻra — portugaliyalik [[Yahudiylar|yahudiy]]<ref name="britannica"/>.
[[Fayl:II._Rákóczi_Ferenc_Mányoki.jpg|thumb|222x222px|<center> Ferens II Rakosi. Adam Magnoki portreti (1724)</center>]]

=== Parij tomon yoʻl ===
[[1737]] yildan [[1742]] yilgacha Sen-Jermen [[Eron|Forsda Nodirshoh]] [[Nodirshoh|saroyida]] boʻlgan. Fon Bartold, shuningdek, Lamberg bu yerda ilmiy izlanishlar bilan shugʻullanganligini taʼkidlagan.

[[1745]] yilda ingliz yozuvchisi Horasa Uolpolning ([[1717|1717-1797]]) maktubiga koʻra, Sen-[[1797|Jermen]] [[Angliya]]da yakobitlar uchun josuslikda gumonlanib hibsga olingan va keyin qoʻyib yuborilgan. Oʻsha paytdagi gazetalarda ushbu holat tushunmovchilik ekanligini bildirishdi. Uning aybsizligi isbotlandi va ozodlikka chiqqanidan keyin u Gʻaznachilik kotibi va parlament gʻaznachisi lord Xarrington bilan kechki ovqatga taklif qilindi<ref>Gazeta „Yejenedelniy jurnal ili Britanskiy jurnalist“ za 17 maya 1760 goda.</ref>.

[[1745]]-yildan [[1746]]-yilgacha Sen-Jermen [[Vena (shahar)|Vena shahrida]] yashab, u yerda yuqori lavozimni egallagan<ref>''Reskoll L.'' Zamechatelnie priklyucheniya.</ref>. Uning eng yaqin doʻsti imperator Frans I ning bosh vaziri, knyaz Ferdinand Lobkovits edi. U, shuningdek, uni qirol Lyudovik XV tomonidan Vena sudiga topshirilgan fransuz marshali Belle-Ile bilan tanishtirdi. Belle-Ile va Sen-Jermenni [[Parij]]ga tashrif buyurishga taklif qildi<ref>Harinneringen, van J. H.E. C.A. van Sypsteyn; s Gravelenhage, 1869</ref>.

[[1750|1750-1758]] yillarda [[1758|u]] yana bir necha marta [[Vena (shahar)|Vena]] shahriga borib, u yerda nafaqat Fransiya qiroli, balki Karl Lotaringiy<ref>''Wittemans Fr.'' Histoire des Rose-Croix.</ref> ishlari bilan shugʻullangan.

[[1757|1757-yilda]] harbiy ishlar vaziri marshal graf Belle-Ile yuqori jamiyatli Parij jamiyatiga tanishtirildi. Parijda Sen-Jermenning yaqin doʻstlari orasida Angalt-Serbtskaya malikasi Ioganna Elizabet (Rossiya imperatori [[Yekaterina II Alekseyevna|Yekaterina II]] ning onasi), shuningdek, Daniya xizmatidagi nemis diplomati baron Karl Gleyxen va Markiz d’Urfe bor edi.

=== Yetti yillik urush davridagi diplomatik missiya ===
[[Fayl:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|right|thumb|<center> Markiza de Pompadur</center>]]
1760-yil boshida graf Sen-Jermen qirol tomonidan Gaagaga maxfiy topshiriq bilan yuborilgan. Baron de Gleyxenning xabar berishicha, fransuz marshali Belle-Ile, [[yetti yillik urush]] avjida, Angliya va Prussiya bilan alohida shartnoma tuzishga harakat qildi va shu bilan Fransiya va Avstriya oʻrtasidagi ittifoqni buzishga harakat qildi, bu esa fransuz hokimiyatiga tayangan tashqi ishlar vaziri — Shuazyolga bogʻliq edi. Luidovik XV, Pompadur xonim kabi, Shuazyoldan yashirincha, Belle-Ilening niyatlarini oʻz razvedkasi - „Qirol siri“ orqali qoʻllab-quvvatladi, bu orqali tashqi ishlar vazirligi bilan tortishuv-toʻqnashlar paydo boʻlishiga sabab boʻldi. Qirol shaxsan ularni maxsus shifr bilan birga Sen-Jermenga topshirdi<ref>''Gleihen (E. H. Baron de)'' Souvenirs. — Paris, 1868. — XV, P. 130.</ref>.
[[Fayl:Portrait_painting_of_Étienne_François_de_Choiseul_(1719-1785)_Duke_of_Choiseul_by_Louis_Michel_van_Loo_(Versailles).jpg|left|thumb|<center> Etyen Fransua de Shuazyol<br /> Fransiya vaziri</center>]]

=== Alkimyo va boshqa izlanishlar ===
[[Fayl:Louis15-1.jpg|right|thumb|<center> Fransiya qiroli Luidovik XV</center>]]
Osse xonim oʻz xotiralarida qirolning iltimosiga binoan Sen-Jermen [[olmos]]dagi nuqsonlarni qanday bartaraf etgani haqida gapirib berdi va bu uni quvontirdi.

Graf Sen-Jermen Pyotr Ivanovich Paninga xat yozib, unga oltin olish sirini ochishni taklif qiladi.

Sen-Jermenning raqibi, risolalarda tanqid qilgan yana bir mashhur sarguzashtchi Jakomo Kazanova Sen-Jermen haqida shunday yozgan: „ ''Bu gʻayrioddiy shaxs (Sen-Jermen), tugʻma yolgʻonchi, u hech ikkilanmasdan, oʻzining 300 yoshda ekanligini, barcha kasalliklarga davosi borligini, tabiatning undan hech qanday siri yoʻqligini, [[Brilliant|olmosni]] eritib, oʻn-oʻn ikki olmosdan bitta yirik olmos yasashni bilishini aytdi.''“<ref name="kaza">Kazanova „Memuari“</ref>.

=== Germaniya. Sen-Jermenning oʻlimi ===
[[1776]]-yilda Sen-Jermen [[Leipzig|Leyptsigga]] yoʻl oldi, u yerda graf Markolini unga [[Drezden]]da yuqori davlat lavozimini taklif qildi. Sen-Jermen taklifni qabul qilmadi<ref>''Hezekiel G.'' Adtntuerliche Gesellen, I. 35, Berlin, 1862.</ref>.

1777-yilda Germaniyada Sen-Jermen [[Denis Fonvizin|D. I. Fonvizin]] bilan uchrashdi. 1777-yil 1-dekabrda Fonvizin oʻz qarindoshlariga yozgan maktubida uni „dunyodagi birinchi sharlatan“ deb atagan va 1778-yil 20-(31) martda u P. A. Panin : „Boshqa bir mo<nowiki> M12 </nowiki>jiza yaratuvchisi Sen-Jermen tufayli men u bilan doʻstona xayrlashdim va u menga oltin togʻlarni vaʼda qilgan taklifiga minnatdorchilik bilan javob berdim va agar uning Rossiya uchun foydali loyihalari boʻlsa, deb aytdim., u oʻzlari bilan Drezdendagi bizning muvaqqat ishlar vakilimiz oldiga olib borishi mumkin edi. Xotinim dori-darmonlarni qabul qildi, ammo hech qanday natija bermadi; Men uning davosi uchun Monpelye iqlimi va yongʻoq yogʻidan qarzdorman.“

1780-yilda graf ziyofat uyushtirdi, unga Ekkernferde dunyoviy jamiyat taklif qiladi, mehmonlar roʻyxatiga Germaniyaga ish bilan kelgan fransuz biznesmeni Amauri Dikers ham kiradi.

Oʻsha yerda, Shlezvig gersogligida [[1784]]-[[27-fevral|yil 27-fevralda]], Ekkernförde cherkov kitobiga kiritilgan yozuvga koʻra, Sen-Jermen vafot etdi. Gessen-Kassellik Karl „Memuarlarim“ asarida bu sanani tasdiqlaydi, garchi Karlning oʻzi oʻsha paytda Kasselda boʻlgan boʻlsa ham.

=== Graf Sen-Jermen va maxfiy jamiyatlar ===
Deshan Sent-Jermenga haqida tampliyer sifatida gapirardi. Shuningdek, Kagliostro Tampliyerlarning ritsar unvonini Sen-Jermendan olgani haqida xabar berilgan. 1785-yilda Kaliostro va qirolichaning marjonlari bilan bogʻliq janjal Sen-Jermenga italiyalik avantyuristning „choʻqintirgan otasi“ sifatida eʼtiborni tortdi. Sen-Jermen [[XVII asr]] boshidan beri kelajak va oʻtmish orasidagi davom etuvchi butun sarguzashtchilar sulolasi tarkibiga kiradi. Kadening soʻzlariga koʻra, Sent-Jermen ular oʻrtasida maʼnaviy aloqalarni oʻrnatish va mustahkamlash uchun [[Mason kulbasi|lojama]] -loja sayohat qilgan sarguzashparast tampliyer edi<ref>Cadet de Gassicourt, Le Tombeau de Jacques Molai (Paris, 1793)</ref>.

Fransiyaning Buyuk Sharqi arxivlarida Sen-Jermen (shuningdek, [[Jean-Jacques Rousseau|Russo]]) [[1775]]-yil<ref name="ReferenceA">Katalog opublikovannix rabot i rukopisey, sostavlyayuщix Masonskuyu biblioteku Velikogo vostoka Fransii, 1882 god. // ''Kuper-Oukli''. Sen-Jermen. Tayni koroley.</ref> [[18-avgust|avgustdan]] [[1789]]-[[19-yanvar|yil 19-yanvargacha]] " Sent-Jean d’Ecosse du Contrat social " [[Mason kulbasi|mason]] lojasi aʼzosi sifatida roʻyxatga olingan<ref name="ReferenceA"/>..

1785-yildagi mason yigʻilishlarida graf Sent-Jermenning „paydo boʻlishi“ haqida maʼlumot mavjud, yaʼni uning oʻlimining umumiy qabul qilingan sanasidan kechroq maʼlum qilingan.

=== Ismlar va taxalluslar ===
Evropaning turli mamlakatlarida graf Sent-Jermen quyidagi nomlardan foydalangan: general Saltikov, shahzoda Rakosi, graf Sarogi, Markiz de Monferat, graf de Bellami, graf de Veldon.

*
* Kazanovaning xotiralari<ref name="kaza">Kazanova „Memuari“</ref> 10 jildda, 1789-1798.
* ''Umberto Eko'', " Fuko mayatnik ": muallif Sen-Jermen shaxsiga katta eʼtibor beradi; bosh qahramonlardan biri oʻzini Sen-Jermen deb koʻrsatadi.
* ''[[George Sand|Jorj Sand]]'', " Grafinya Rudolshtadt ": Sent-Jermen qahramonlardan biri.

: '''ommaviy adabiyotda:'''

* ''Herman Kesten''. „Kazanova“ romani, 1952: Sen-Jermen qahramonlardan biri.
* ''Irina Saburova''. Fantastik hikoya-distopiya „Keyin“, 1960: Sen-Jermen — bosh qahramonlardan biri.
* ''Boris Akunin''. Sent-Jermen oynasi.
* Diana Gabeldonning ''"'' Amberdagi ninachi" filmidagi qahramonlardan biri, <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Parijda.
* ''Nikolay Dubov''. „Omad gʻildiragi“: Sen-Jermenning Rossiyaga sayohati haqida roman.
* ''Irena Tetzlaf''. Graf Sent-Jermen. Zulmatdagi yorugʻlik"
* ''Mixail Ishkov''. „Sen-Jermen“
* ''Mixail Volkonskiy''. „Taqdir irodasi“: Sen-Jermen ishtirokida Ketrin II taxtiga oʻtirish hikoyasi.
* Graf Klod Farrerning „Tirik odamlar uyi“ romanida toʻgʻridan-toʻgʻri uning antagonist shogirdi Markiz Gaspard tomonidan oʻzlashtirilgan umrni uzaytirish sirini saqlovchi sifatida tilga olinadi.
* ''Ketrin Kurtsning'' „Amerika uchun ikki toj“ Amerika inqilobi romanidagi qahramonlardan biri.
* „Qizil sher“ filmidagi qahramonning doʻsti: Abadiy hayot ''eliksiri Mariya Sepish''.
* ''Raymond Xourining'' „Maʼbad“ romanidagi qahramon.
* ''Chelsi Quinn Yarbrou.'' „Transilvaniya mehmonxonasi“, 1978. Mistik roman. Sent-Jermen nomi qorongʻu kuchlarga qarshi kurashga kirgan abadiy [[Vampirlar|vampirdir]]. Xuddi shu muallifning ushbu turkumni davom ettiradigan yana yigirmaga yaqin romanlari mavjud.
* ''Vadim Panovning'' „Qirollik xochi“ romanining qahramoni va „Qora kitob“ saqlovchilaridan biri.
* ''Bulver-Littonning'' Zanoni romani qahramonining prototipi, tanqidchilarga koʻra, Sen-Jermen edi.
* Tarixiy roman qahramonlaridan biri ''E.'' ''Kapandu'' „Tovuqxona ritsari“
* „Mesadier Jerald“ romanidagi bosh qahramon „Sent-Jermen. Oʻlishni xohlamagan odam.“
* ''Edvard Radzinskiy''. „Temir niqob va graf Sen-Jermen“ romani, 2010-yil.
* Darya Dontsovaning „Patlardagi Matryoshka“ kitobida Veniamin Podolskiy oʻzini graf Sen-Jermen deb daʼvo qilgan.
* Timeless trilogiyasining qahramonlaridan biri (2009-2011) Kerstin Gere, vaqt sayohatchilaridan biri, Maʼbaddagi maxfiy lojaning asoschisi.

: '''Kinematografiyada:'''

* ''Molière pour rire va pour pleurer,'' 1965-yil. [[Molière|Molyer]], Sen-Jermen haqidagi teleseriallar qahramonlardan biridir.
* ''Les Compagnons de Baal,'' 1965-yil. TV seriallar.
* ''"La Dame de pique",'' Pushkin hikoyasining fransuzcha moslashuvi
* ''"Malakalar malikasi"'' (1970). Hisob rolida — Aleksandr Kalyagin
* ''"Qonli"'', 1995-yil, dahshatli film. Qahramonlardan biri Sen-Jermen deb ataladi.
* ''Le Collectionneur des cerveaux'' (The Brain Collector) — 1976-yilda, Sent-Jermen nomi ostida aqldan ozgan olim ishtirokidagi fransuz dahshatli filmi.
* Timeless — 2013-16 yillarda yaratilgan nemis filmlarining trilogiyasi. Kerstin Gere trilogiyasi asosida.
* " Ombor 13 " epizod 4x11
* „Nicolas le Floch“ („Nicolas le Floch“), — fransuz detektiv teleseriali, 2008-…, Sen-Jermen ikki seriyada markaziy qahramon sifatida namoyon boʻladi va afsonalarda rivojlangan tavsifga yaqin.
* Outlander — amerikalik ilmiy-fantastik teleserial (2014-yildan hozirgi kungacha). ichida.), Sen-Jermen ikkinchi mavsumning bir nechta epizodlarida tasvirlangan.
* „Vaqt chegarasi“ (2015) — rus seriali, 1x03-qism.
* Castlvania (2021), Netflix animatsion seriali qahramonlardan biri.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==

* ''Kuper-Oakli I.'' [http://aldv.info/datas/users/sgermain_344.zip Kont Sen-Jermen. Shohlar sirlari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190306173614/http://aldv.info/datas/users/sgermain_344.zip |date=2019-03-06 }} Arxivnaya kopiya
* Kerstin Geer. „Vaqtsiz. Qimmatbaho toshlar trilogiyasi“
* {{kitob manbasi|author=[[Строев, Александр Фёдорович|Строев А. Ф.]]|title=Те, кто поправляет Фортуну. Авантюристы просвещения|location=М.|publisher=[[Новое литературное обозрение (издательство)|НЛО]]|year=1998|страниц=398|isbn=5-86793-036-X|series=Новое литературное обозрение : Научное приложение; Вып. 14|ref=Строев}}
* {{kitob manbasi|author=[[Черняк, Ефим Борисович|Черняк Е. Б.]]|title=Пять столетий тайной войны|location=М.|publisher=[[Наука (издательство)|Наука]]|year=1966|страниц=584|ref=Черняк}}

== Havolalar ==

* Sent-Jermen [http://narod.ru/disk/371972000/Teosofskiy%20slovar.zip.html teosofik lugʻatda] 2008 Arxivnaya kopiya E. P. Blavatskiy

[[Turkum:1784-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:27-fevralda vafot etganlar]]
[[Turkum:1712-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Graf Sen-Jermen]]
[[Turkum:Alkimyo]]
[[Turkum:Fransiya diplomatlari]]
[[Turkum:Poliglotlar]]