Gran Turismo sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Gaisbergrennen_2009_Bergfahrt_123.jpg|thumb|300x300px|Alfa Romeo 6C 1750 Gran Turismo kompressori (1932-yil)]]
[[Fayl:Bentley_SI_Continental_Fastback_Coupe_Mulliner.jpg|thumb|300x300px| Bentley S1 Continental R-Type; ''Mulliner Bodyworks'' fastback kupe kuzovi (1953-yil)]]
[[Fayl:Jensen_FF_1968_-_front.jpg|thumb|300x300px|„Jensen FF“ toʻrt gʻildirakli   dunyodagi birinchi ishlab chiqarilgan GT (1966-yil)]]
'''Gran Turismo''' ({{Lang-it|Gran Turismo}} ,{{Lang-en|Grand Tourer}} {{Lang-fr|Grand Tourisme}}) — soʻzma-soʻz '''«katta sayohat»''' deb tarjima qilinadigan avtomobil toifasidir. Shunday qilib, uzoq safarda qulaylik uchun zarur boʻlgan barcha narsalar bilan jihozlangan katta karetalarda Yevropa boʻylab sayohatlar qilish «Gran Tour» deb atalgan. GT avtomobil toifasi — tezyurar avtomobillar boʻlib, odatda 2 yoki 4 oʻrindiqli kupe kuzovli, umumiy foydalanishdagi yoʻllarda qulay harakatlanish uchun moʻljallangan boʻladi. GT qisqartmasi, shuningdek, avtopoygalarda poyga sinfining belgisi hamdir.

== Tarixi ==
{{Lang-it|Gran Turismo}}, {{Lang-en|Grand Touring}}, {{Lang-fr|Grand Tourisme}} va shunga oʻxshash belgilar — katta tur davomida yosh evropalik aristokratlarning tez va qulay harakatlanishi uchun moʻljallangan yengil ot aravalarini belgilashdan kelib chiqqan.

Vaqt oʻtishi bilan bu nom yuqori tezlikda harakatlanadigan qulay avtomobillarga qoʻllanila boshlandi. Ularning Yevropada paydo bõlishi [[Ikkinchi Jahon urushi]] avvalgi oʻn yillikka toʻgʻri keldi, oʻshanda noyob dizayndagi ushbu turdagi avtomobillar kuzov doʻkonlari tomonidan individual buyurtmalar boʻyicha, birinchi navbatda fransuzlar tomonidan (Figoni et Falaschi, Saoutchik, Carrosserie Pourtout va boshqalar), shuningdek, ingliz (Delage va Delahaye), nemis (Gläser, Spohn) va Chexoslovakiya (Sodomka, Wikow) kompaniyalarning shassilarida ishlab chiqarilgan.
[[Ikkinchi Jahon urushi|Urushdan]] keyin Yevropaning iqtisodiy tanazzulga uchrashi, shuningdek, jamiyatning umumiy demokratlashuvi natijasida buyurtma asosida ishlab chiqarilgan avtomobillarning mashhurligi keskin kamaydi. 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab deyarli barcha gran-turismolar seriyali modellarga aylandi. Bu vaqtda ishlab chiqarish juda cheklangan va kuzov studiyalari asosan tayyor mahsulot ishlab chiqarish bilan shugʻullanmaydigan dizayn studiyalariga aylantirildi. Bu davrda Delahaye kabi firmalarning avvalgi shon-shuhratini tiklashga urinishlar muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi.

Gran-turismolarning mashhurligining yangi choʻqqisi 1950-yillarning oxiri –1960-yillarning oʻrtalarida, GT bozorida asosan [[Italiya]] va Britaniya firmalari boʻlmish - Alfa-Romeo, Ferrari, Maserati, Iso, Aston Martin, Yaguar, Bentley, Jensen hukmronlik qilgan paytga toʻgʻri keldi. Bundan tashqari, agar britaniyalik modellar uchun odatda konservativ uslub va anʼanaviy texnik yechimlar xos bo'lsa, italyan texnologiyasi koʻpincha futuristik dizayni va gʻayrioddiy konstruktsiya bilan ajralib turardi. Ushbu davrning umumiy xususiyati bu toifadagi koʻplab avtomobil ishlab chiqaruvchilarining [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] bozoriga intilishlari edi.

''Shaxsiy hashamatli (Personal Luxury)'' toifasidagi [[Shimoliy Amerika]] avtomobillarining umumiy kontseptsiyasi — Ford Thunderbird, Buick Riviera, Cadillac Eldorado va shunga oʻxshash katta va qimmat kupelar va kabrioletlar, shuningdek, yuqori dinamik koʻrsatkichlarni yuqori qulaylik bilan birlashtirgan, umumiy nuqtai nazardan grand sayyohlarni yaqqol aks ettiruvchi tushuncha. Biroq, ular haqiqiy Yevropa GTlaridan sportdan koʻra hashamatga koʻproq eʼtibor berishlari, shuningdek, qulaylik uchun qurbon qilingan ajoyib boshqaruvning yo'qligi bilan ajralib turardi.

=== Hozirgi kunda ===
[[Fayl:Nissan_R390_GT1_(1997)_front-left_2012_Nissan_Global_Headquarters_Gallery.jpg|thumb|300x300px| Nissan R390 GT1 poyga mashinasi (1997).]]

Hozirgi vaqtda oʻzgaruvchan qulaylik talablari, shuningdek, xavfsizlik standartlari taʼsiri ostida "sof" sport modellari va ''Gran Tourismo'' modellari oʻrtasidagi chegaralar aralashib ketgan.

Tarixiy jihatdan, GT turidagi avtomobillarning aksariyati nisbatan katta kupelar yoki kam hollarda kuchli dvigatelli klassik tuzilishga ega kabrioletlar edi. Ular kundalik haydash uchun moslashtirilgan, ularning oʻlchamlari va ogʻirligi kattaroq va osma oʻqlari (podveska) koʻpchilik sport avtomobillariga qaraganda yumshoqroqdir. GT texnik emas, balki marketing kontseptsiyasi boʻlib, bu toifadagi avtomobillarning aniq texnik chegaralari yoʻq.

1966-yilda birinchi marta toʻliq gʻildirakli Gran Turismo sinfidagi Jensen FF avtomobili ommaviy ishlab chiqarila boshlandi. Ammo katta ingliz kupesi juda ogʻir va qimmat boʻlib chiqdi, bundan tashqari, uning dizayn xususiyatlari tufayli hamda rulning chap tarafda joylashmaganligi sababli Shimoliy Amerika bozoriga kira olmadi, shuning uchun tiraj 320 nusxada chiqarildi xolos. Zamonaviy mutaxassislar ushbu modelni boshqaruvi jihatidan dunyodagi eng xavfsiz avtomobil deb tan oldilar<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.drive.ru/news/54eef32395a656b217000043.html|sarlavha=manba drive|qaralgan sana=2022-05-24|arxivsana=2019-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191006040609/https://www.drive.ru/news/54eef32395a656b217000043.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.richardcalver.com/article_ff.htm|sarlavha=manba artikle}}</ref><ref>{{Kitob|nomi=A-Z of Cars of the 1970s|nashr qilingan yili=1990|nashriyot=Bay View Books|nashr qilingan joy=Devon, UK|isbn=1-870979-11-7|ref=Robson|muallif=Robson, Graham}}</ref><ref>{{Kitob|nomi=Автомобили-легенды|muallif=Лычавко А. Э.|nashr shahar=Минск|nashr qilingan yili=2007|barcha sahifasi=128|sahifalar soni=54—55|tiraj=3000|isbn=978-985-13-8842-0}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://auto.howstuffworks.com/1966-1971-jensen-ff.htm|sarlavha=manba auto|kirish sanasi=2022-05-24|arxivsana=2011-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110612141155/http://auto.howstuffworks.com/1966-1971-jensen-ff.htm}}</ref> .

== GT poyga avtomobillari ==
GT ishlab chiqarish avtomobillarini FIAning GT poyga avtomobillari toifasi bilan aralashtirib yubormaslik kerak:
{{Quote|Har bir tomonida bir yoki bir nechta eshiklari va kamida ikkita oʻrindiqli, oʻrindiqlarning har biri transport vositasining uzunligi boʻyicha geometrik oʻqining har ikki tomonida joylashgan, umumiy foydalanishdagi yoʻllarda va halqa yoʻllarida harakatlanish talablariga toʻliq javob beradigan poyga uchun moslashtirilgan ochiq yoki yopiq transport vositasi}}
Baʼzan bu mashinalar seriyali grand-turismolar va ko'pincha sof sport modellari asosida ishlab chiqarilishi mumkin, lekin ko'pincha ular seriyali modellardan faqat alohida qismlaridangina foydalanilgan mutlaqo noyob dizaynlar bõlishi mumkin. Ular ommaviy tarzda ishlab chiqarilmaydi va sotuvda erkin mavjud boʻlmaydi.
[[Fayl:Road_America_GT_Four_Car_Battle_For_Win.jpg|thumb|300x300px| GT4 toifasidagi avtomobillar poygasi.]]
FIA-2004 standartlariga koʻra, GT turkumidagi poyga avtomobillari GT1, GT2, GT3 va GT4 turkumostiga boʻlingan. GT1 mashinalari eng kuchli va texnik jihatdan murakkab boʻladi.

'''GT1''': minimal ogʻirligi — 1100 kg, dvigateli  575-630 ot kuchi.

'''GT2''': minimal ogʻirligi — 1150 kg, dvigateli  450-520 ot kuchi.

'''GT3''': minimal ogʻirligi — 1150 kg, ogʻirligining quvvatiga nisbati 2,7 kg /ot. kuchi.

'''GT4''': minimal ogʻirligi — 750 kg, ogʻirligining quvvatiga nisbati 3,5 kg/ot. kuchi.

== GT indekslari ==
Koʻpincha GT harflari va tegishli belgilar sport yoki sport transport vositalarining tijorat maqsadlarida ishlatiladi. Quyida bu belgilarning eng keng tarqalgan variantlari transkriptlari keltirilgan:

* '''GTR''' (Gran Turismo Racing);
* '''GTO''' (Gran Turismo Omologato) — poyga uchun tasdiqlangan avtomobil, ya'ni GT sinfidagi poyga uchun texnik jihatdan mos boʻlgan avtomobil;
* '''GTS''' (Gran Turismo Spider/Sport) — «Spider»ning ochiq versiyasi;
* '''GTB''' (Gran Turismo Berlinetta) — uzun kapotli va tomi bir tekis tushadigan kupe (fastback kupe);
* '''GTV''' (Gran Turismo Veloce) — GT sinfidagi kuchaytirilgan avtomobillarni belgilanishi;
* '''GTT''' (Gran Turismo Turbo);
* '''GTI''' yoki '''GTi''' (Gran Turismo Iniezione) — avtomobil yonilgʻi purkash tizimi bilan jihozlangan;
* '''GTE''' yoki '''GT/E''' ({{Lang-de|Einspritzung}}) — GTI indeksining nemis ekvivalenti;
* '''GTA''' (Gran Turismo Alleggerita) — GT toifasidagi yengil vaznli avtomobil;
* '''GTAm''' (modifikatsiyalangan yengillashtirilgan avtomobil) — GT sinfidagi modifikatsiyalangan yengil avtomobil;
* '''GTC''' (Gran Turismo Compressore/Compact/Cabriolet/Coupe) — GT toifasidagi ixcham  avtomobil;
* '''GTD''' (Gran Turismo Diesel);
* '''HGT''' (High Gran Turismo);
* '''LM GTE''' (Le Mans Gran Turismo Endurance) — chidamlilik poygalari uchun G'arbiy avtomobil klubi tomonidan sinalgan avtomobil.

== Misollar ==
<gallery>Fayl:Shelby GT500KR at NYIAS.jpg|bosh barmog'i|  Shelby Mustang GT 500 Cobra
Fayl:3000gtlev.jpg|bosh barmog'i| Mitsubishi 3000GT
Fayl:1994 Lister Storm (14550851382).jpg|mini| Lister Storm
Fayl:Techno-Classica 2018, Essen (IMG 9143).jpg|mini| Lamborghini 350 GT
Fayl:Porsche 911 GT3 Type 996 silver Geneve 1999.jpg|mini| Porsche 911 GT3
Fayl:Nissan Skyline R33 GT-R 002.jpg|bosh barmog'i| Nissan Skyline GT-R</gallery>

==Modellar==

<div style="-moz-column-count:3;column-count:3;">
* [[AC Frua]]
* [[Alfa Romeo GT]]
* [[Alfa Romeo Montreal]]
* [[Alfa Romeo Brera]]
* [[Aston Martin DB2]]
* [[Aston Martin DB Mark III]]
* [[Aston Martin DB4]]
* [[Aston Martin DB5]]
* [[Aston Martin DB6]]
* [[Aston Martin V8]]
* [[Aston Martin V8 Vantage]]
* [[Aston Martin DB7]]
* [[Aston Martin DB9]]
* [[Aston Martin V12 Vanquish|Aston Martin Vanquish]]
* [[Aston Martin DBS V12|Aston Martin DBS]]
* [[Audi S5]]
* [[Bentley Continental GT|Bentley Continental GT Speed]]
* [[BMW M1]]
* [[BMW 8 Series]]
* [[BMW 6 Series]]
* [[Bugatti Veyron]]
* [[Citroën SM]]
* [[Ferrari 456]]
* [[Ferrari 360]]
* [[Ferrari F430]]
* [[Ferrari 599]]
* [[Ferrari California]]
* [[Ferrari 458 Italia]]
* [[Ferrari Daytona]]
* [[Fiat Dino]]
* [[Iso Grifo]]
* [[Iso Rivolta]]
* [[Jaguar XJS]]
* [[Jaguar XK]]
* [[Jensen 541S]]
* [[Jensen CV8]]
* [[Jensen Interceptor]]
* [[Lamborghini 350GT]]
* [[Lamborghini 400GT]]
* [[Lamborghini Islero]]
* [[Lamborghini Jarama]]    
* [[Lamborghini Gallardo]]
* [[Lamborghini Murciélago]] 
* [[Lancia Aurelia]]
* [[Lancia Flaminia]]
* [[Maserati Indy]]
* [[Maserati Khamsin]]
* [[Maserati Bora]]
* [[Maserati Merak]]
* [[Maserati 3200 GT]]
* [[Maserati 3500|Maserati 3500 GT]]
* [[Maserati 5000 GT]]
* [[Maserati Coupé]]
* [[Maserati GranTurismo]]
* [[Mazda RX-8]]
* [[Mercedes-Benz 300SL|Mercedes-Benz 300SL Gullwing]]
* [[Mercedes-Benz CL-Class]]
* [[Mercedes-Benz CLK-Class]]
* [[Mercedes-Benz SLR McLaren]]
* [[Mercedes-Benz SLS AMG]]
* [[MGB GT]]
* [[Mitsubishi 3000GT]]
* [[Monteverdi High Speed]]
* [[Nissan GT-R]]
* [[Porsche 928]]
* [[Porsche 911 GT3]]
* [[Subaru SVX]]
</div>



== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.gt4cup.com/ GT4 Yevropa kubogi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090916114921/http://www.gt4cup.com/ |date=2009-09-16 }}  Архивная копия  -da arxivlangan
[[Turkum:Avtomobil transporti]]
[[Turkum:Avtomobil]]