Ziyosfera

Gretsiya ayollari

(Gretsiyada ayollardan yoʻnaltirildi)

Юнонистондаги қадимги ва замонавий аёлларнинг ҳолати ва хусусиятлари Юнонистон тарихида содир бўлган воқеалардан келиб чиққан. Майкл Скоттнинг сўзларига кўра, ўзининг „Қадимги Юнонистонда аёлларнинг юксалиши“ (Бугунги кун тарихи) мақоласида „аёлларнинг ўрни“ ва уларнинг қадимги Юнонистондаги ютуқлари Фукидид томонидан ушбу иқтибосда энг яхши тасвирланган: „Энг буюк шон-шараф [аёллар учун. ] одамлар орасида, хоҳ мақтовда, хоҳ маломатда энг кам тилга олинадиган нарсадир“.[1] Бироқ, юнон аёлларининг мавқеи йигирманчи асрнинг бошланиши билан кучайиб, янада юксалди. 1952-йилда улар овоз бериш ҳуқуқини олдилар[2] бу уларнинг иш жойлари ва бизнес ва Греция ҳукуматидаги иш ўринларига олиб келди; ва улар турмуш қурганларидан кейин ҳам ўзларининг мулк ҳуқуқини сақлаб қолишга муваффақ бўлишди.[3]

Қадимги Юнонистондаги аёллар

Ижтимоий, ҳуқуқий ва сиёсий мақом

Қадимги Юнонистонда асосан аёллар сиёсий ва тенг ҳуқуқларга эга бўлмасалар ҳам, улар Архаик давргача маълум бир ҳаракат эркинлигига эга эдилар.[4] Қадимги Делфи, Гортин, Фесалия, Мегара ва Спартада ўша пайтдаги хусусий мулкнинг энг нуфузли шакли бўлган ерга эгалик қилган аёллар ҳақида ҳам ёзувлар мавжуд.[5] Бироқ, архаик даврдан кейин аёлларнинг аҳволи ёмонлашди ва жинсларни ажратиш тўғрисидаги қонунлар амалга оширилди.[4]

Милоддан аввалги 5-асрга оид сопол расмда кўрсатилган, тўйга тайёргарлик кўраётган Аркаик Афинанинг икки аёли
Қурбонгоҳ олдида тиз чўккан аёл. Чордоқдаги қизил фигурали киликс, милоддан аввалги 5-йил, Атталос Стоа

Классик Афинадаги аёллар юридик шахсга эга бўлмаганлар ва улар эркак кириос (хўжайин) бошчилигидаги оикос (уй хўжалиги) таркибига кирганлар. Афина жамиятида хотиннинг ҳуқуқий атамаси дамар сифатида танилган, бу сўз „бўйсунмоқ“ илдиз маъносидан олинган.[6] Никоҳга қадар аёллар оталари ёки бошқа эркак қариндошларининг ҳомийлигида эдилар; турмуш қургандан сўнг, эр аёлнинг кириосига айланди. Эркаклар учун турмуш қуришнинг ўртача ёши 30 га яқин бўлса, аёлларнинг ўртача ёши 14 ни ташкил этди. Бу тизим қизлар турмуш қурганларида ҳали ҳам бокира бўлишларини таъминлашнинг бир усули сифатида амалга оширилди; Бу шунингдек, эрларга хотинининг кейинги эри ўлимидан олдин ким бўлишини танлаш имкониятини яратди.[7] Аёлларга суд ишларини олиб бориш тақиқланганлиги сабабли, кириолар буни ўз номидан амалга оширадилар.[8] Афина аёлларининг мулкка бўлган ҳуқуқи чекланган эди ва шунинг учун фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқларга эга бўлиш ҳуқуқи мулкка ва яшаш воситаларига нисбатан аниқланганлиги сабабли тўлиқ фуқаролар ҳисобланмайди.[9] Агар меросхўр эркак бўлмаган оила бошлиғи вафот этган бўлса, қизи эпиклерос (тахминан меросхўр деб таржима қилинган) деб номланувчи мулкнинг вақтинчалик беретига айланиши мумкин. Кейинчалик, кўпчилик аёллар учун отасининг яқин қариндошига эрга тегиши одатий ҳол эди, агар у бу мулкка қўшилган бўлса.[10] Бироқ, аёллар совғалар, сеплар ва мерос орқали мулк ҳуқуқига эга бўлишлари мумкин эди, гарчи унинг кириослари аёлнинг мулкини тасарруф этиш ҳуқуқига эга эди.[11] Афина аёллари „ медимнос арпа“ (дон ўлчови) қийматидан камроқ шартнома тузиб, аёлларга майда савдо билан шуғулланишлари мумкин эди.[8] Қуллар, аёллар каби, қадимги Афинада тўлиқ фуқароликка эга бўлмаган, аммо камдан-кам ҳолларда улар озод қилинган тақдирда фуқароликка айланиши мумкин эди. Қадимги Афинада фуқаролик ва шунинг учун тўлиқ сиёсий ва фуқаролик ҳуқуқлари учун ягона доимий тўсиқ жинс эди. Қадимги Афинада ҳеч қачон аёл фуқароликка эга бўлмаган ва шунинг учун аёллар принципиал ва амалий жиҳатдан қадимги Афина демократиясидан ташқарида эдилар.[12]

Ажралиш ҳуқуқи

Қадимги Юнонистонда аёлларнинг эркинликлари ва ҳуқуқларининг қаттиқ чегараланишига қарамай, ажралиш контекстида уларнинг ҳуқуқлари анча либерал эди. Никоҳ ўзаро розилик ёки турмуш ўртоқлардан бири томонидан кўрилган чоралар билан бекор қилиниши мумкин. Агар аёл никоҳини тўхтатмоқчи бўлса, унга вакиллик қилиш учун отаси ёки бошқа эркак қариндошининг ёрдами керак эди, чунки аёл сифатида у Греция фуқароси ҳисобланмаган. Агар эркак ажрашмоқчи бўлса, у фақат турмуш ўртоғини уйидан ҳайдаб юбориши керак эди. Аёлнинг отаси ҳам никоҳни тугатиш ҳуқуқига эга эди. Ажрашган тақдирда, маҳр аёлнинг васийсига (одатда унинг отаси бўлган) қайтарилган ва у никоҳ пайтида ишлаб чиқарган маҳсулотининг ½ қисмини сақлаб қолиш ҳуқуқига эга эди. Агар эр-хотиннинг фарзандлари бўлса, ажралиш отанинг тўлиқ васийлигига олиб келди, чунки болалар унинг хонадонига тегишли бўлиб кўрилади. Қадимги Юнонистонда аёллар ўз ҳаётларининг кўп жабҳаларида қанчалик кам назоратга эга эканликларини ҳисобга олсак, ажрашиш ҳақидаги қонунлар нисбатан адолатли бўлиб туюлиши мумкин бўлса-да, аёллар обрўсига путур етказиши сабабли эрлари билан ажрашишлари даргумон эди.[7] Аёлларга суд ишларини олиб бориш тақиқланганлиги сабабли, кириолар буни ўз номидан амалга оширадилар.[8]

Таълим

Қадимги Юнонистонда таълим расмий мактаб таълимидан ташқари маданий таълимни ҳам қамраб олган. Кичик юнон болалари, лекин фақат ўғил болаларни ўқиш, ёзиш ва арифметикани литтератор (замонавий бошланғич мактаб ўқитувчисига тенг) ўргатган. Агар оилада қўшимча таълим олиш учун маблағ бўлмаса, бола оилавий бизнесда ишлай бошлайди ёки шогирд сифатида ўқийди, қиз эса уйда қолиб, онасига уй хўжалигини бошқаришда ёрдам бериши керак эди. Агар оилада пул бўлса, ота-оналар ўғилларини оиласи учун ўқитишни давом эттиришлари мумкин эди. Бу кейинги мактаб даражаси тўғри гапириш ва шеърни талқин қилишни ўз ичига олган ва Грамматик томонидан ўргатилган. Мусиқа, мифология, дин, санъат, астрономия, фалсафа ва тарих бу таълим даражасининг сегментлари сифатида ўқитилди.[13]

Юнон мустақиллик урушидаги аёллар

Манто Маврогеноус

Юнон мустақиллик урушидаги юнон жангчилари орасида Ласкарина Бубулина каби аёллар ҳам бор эди. Капетанисса (капитан/адмирал) номи билан ҳам танилган Бубулина 1821-йилда Агамемнон устунига ўзининг юнон байроғини кўтарди ва денгиз блокадасини бошлаш учун саккизта кема билан Нафплионга сузиб кетди. Кейинчалик у денгиз блокадаси ва Монемвазия ва Пилосни қўлга олишда ҳам қатнашди.

Яна бир қаҳрамон Манто Маврогеноус эди. У бой оиладан бўлиб, бутун бойлигини эллинлар учун сарфлаган. Унинг далдаси остида унинг европалик дўстлари инқилобга пул ва қурол-яроғ қўшишди. У 1823- йилда курашнинг марказида бўлиш учун Нафплиога кўчиб ўтди ва ўз танлови туфайли ҳатто онаси томонидан нафратланган оиласини тарк этди. Тез орада у ўзининг гўзаллиги ва жасорати билан бутун Европада машҳур бўлди.

Замонавий давр

Сўнгги ўн йилликлар давомида юнон жамиятидаги аёлларнинг мавқеи кескин ўзгарди. Эфҳарис Петридоу Грециядаги биринчи аёл адвокат эди; 1925-йилда у Афина Адвокатлар Ассоциациясига қўшилди.[14][15] 1955-йилда аёлларга биринчи бўлиб Грецияда судя бўлишга рухсат берилди.[14] 1983-йилда никоҳда гендер тенглигини таъминлайдиган янги оила қонуни қабул қилинди ва маҳрни бекор қилди ва „ноқонуний“ болалар учун тенг ҳуқуқларни таъминлади.[16][17][18] Зино 1983-йилда ҳам декриминаллаштирилган. Янги оилавий қонун фуқаролик никоҳини назарда тутган ва ажралиш тўғрисидаги қонунни эркинлаштирган. 2006-йилда Греция 3500/2006 -"оиладаги зўравонликка қарши кураш учун" қонунни қабул қилди — бу оиладаги зўравонликни, шу жумладан оилавий зўрлашни жиноят қилди.[19] 3719/2008-сонли қонунда оилавий масалалар, шу жумладан қонуннинг 14-моддаси кўриб чиқилди, бу ажралиш муддатини (муайян ҳолатларда ажралишдан олдин зарур) 4 йилдан 2 йилгача қисқартирди. Греция Европа Кенгаши одам савдосига қарши ҳаракат тўғрисидаги Конвенсия 2014-йилда ратификация қилди.[20] 2014-йилга келиб парламентда 21,0 % аёллар бор.[21]

Бироқ, оила динамикаси консерватив бўлиб қолмоқда. Шерикликнинг асосий шакли никоҳдир ва никоҳдан ташқари туғиш ва узоқ муддатли яшаш кенг тарқалган эмас. Масалан, 2015-йилда Греция Европа Иттифоқида никоҳдан ташқари туғилишнинг энг паст фоизига эга эди, атиги 8,8 %.[22] Греция 1.33 алмаштириш курси анча паст (2015-йилда) аёл бошига болалар сони 2.1 да, паст унумдорлик даражаси бор.[23]

Манбалар

  1. ↑ Сcотт, Мичаэл.
  2. ↑ Керстин Теске: теске@фcзб.де. „Эуропеан Датабасе: Wомен ин Деcисион-макинг – Cоунтрй Репорт Греэcе“. Қаралди: 20-апрел 2016-йил.
  3. ↑ Ҳиттон, Шанти.
  4. ↑ 4,0 4,1 Нардо, Дон. Wомен оф Анcиэнт Греэcе. Сан Диэго: Луcент Боокс, 2000 — 28-бет. 
  5. ↑ Герҳард, Уте. Дебатинг wомен'с эқуалитй: тоwард а феминист тҳеорй оф лаw фром а Эуропеан перспеcтиве. Рутгерс Университй Пресс, 2001 — 33-бет. ИСБН 978-0-8135-2905-9. 
  6. ↑ Кеулс, Эва. Тҳе Реин оф тҳе Пҳаллус: Сехуал Политиcс ин Анcиэнт Атҳенс, 1ст, Ҳарпер & Роw, 1985. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Кирбй. „Марриаге“. го.галегроуп.cом. Қаралди: 2015-йил 19-октябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Блунделл, Суэ. Wомен ин анcиэнт Греэcе. Ҳарвард Университй Пресс, 1995 — 114-бет. ИСБН 978-0-674-95473-1. 
  9. ↑ Герҳард, Уте. Дебатинг wомен'с эқуалитй: тоwард а феминист тҳеорй оф лаw фром а Эуропеан перспеcтиве. Рутгерс Университй Пресс, 2001 — 35-бет. ИСБН 978-0-8135-2905-9. 
  10. ↑ Ротрофф, Сусан. Wомен ин тҳе Атҳениан Агора. АСCСА, 2006 — 10, 11, 12, 13-бет. 
  11. ↑ Блунделл, Суэ. Wомен ин анcиэнт Греэcе. Ҳарвард Университй Пресс, 1995 — 115-бет. ИСБН 978-0-674-95473-1. 
  12. ↑ Робинсон, Эриc W.. Анcиэнт Греэк демоcраcй: реадингс анд соурcес. Wилей-Блаcкwелл, 2004 — 302-бет. ИСБН 978-0-631-23394-7. 
  13. ↑ Кирбй. „Эдуcатион“. Гале Виртуал Референcе Либрарй. Гале Гроуп. Қаралди: 2015-йил 30-ноябр.
  14. ↑ 14,0 14,1 Бучанан. „Wомен ин Ҳисторй: Лаwерс анд Жудгес | Ин Cустодиа Легис: Лаw Либрарианс оф Cонгресс“. Блогс.лоc.гов (6-март 2015-йил). Қаралди: 2018-йил 9-феврал.
  15. ↑ „Το Γυναικείο Κίνημα στην Ελλάδα | сегтҳ.гр“. сегтҳ.гр. Қаралди: 2017-йил 17-октябр.
  16. ↑ Марcос, Анастасиос C, анд Баҳр, Степҳен Ж. 2001 Ҳеллениc (Греэк) Гендер Аттитудес.
  17. ↑ „АРОУНД ТҲЕ WОРЛД; Греэcе Аппровес Фамилй Лаw Чангес“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (26-январ 1983-йил).
  18. ↑ Демос, Василикиэ. (2007) „Тҳе Интерсеcтион оф Гендер, Cласс анд Натионалитй анд тҳе Агенcй оф Кйтҳериан Греэк Wомен.“
  19. ↑ „Арчивед cопй“. 4-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-ноябр 2014-йил.
  20. ↑ „Листе cомплèте“. Буреау дес Траитéс. 2006-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-август.
  21. ↑ „Wомен ин Парлиаменц: Wорлд Cлассифиcатион“.
  22. ↑ „ТГМ - Эуростат“.
  23. ↑ „ТГМ - Эуростат“. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gretsiya_ayollari" dan olindi