Gulbadan begim sahifasining manbasini koʻrish

{{Yozuvchi bilgiqutisi
| ismi                     = Gulbadan begim
| asl_ismi                 = Gulbadan begim bint Zahiriddin Muhammad Bobur
| fuqaroligi               = [[Boburiylar imperiyasi]]
| ijod_tili                = [[Chigʻatoy tili|turkiy (Chigʻatoy tili - Eski oʻzbek tili)]], [[forsiy]]
| tavallud_sanasi          = 1522/1523
| tavallud_joyi            = [[Kobul (shahar)|Kobul]]
| vafot_sanasi             = 1603
| vafot_joyi               = [[Agra]]
| shoh_asari               = [[Humoyunnoma]]
| turmush_oʻrtogʻi         = Xizr Xoʻja
| bolalari                 = kamida bitta, Saodatyor
| ota-onasi                = [[Zahiriddin Muhammad Bobur]], 
[[Dildor begim]]
| qarindoshlari            = Akalari:
[[Humoyun |Humoyun shoh]], 
[[Komron Mirzo|Komron mirzo]], 
[[Askariy mirzo]], 
[[Hindol mirzo]], 
jiyani [[Akbar Jaloliddin Muhammad|Jaloliddin Muhammad Akbarshoh]]
}}

'''Gulbadan begim''' ([[1522-yil]], [[Kobul (shahar)|Kobul]] — [[1603-yil]], [[Dehli]]) — [[Amir Temur]] avlodidan, [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Boburning]] qizi, [[Markaziy Osiyo]]da oʻrta asrlardagi yagona ayol-tarixchi<ref>Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 3-jild: Gidrofiliya—Zebralar. T.:"Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti", 2004.</ref>.

== Bolalik va yoshlik yillari ==
Gulbadan begim 1522-yili [[Kobul (shahar)|Kobulda]] tugʻilgan. Otasi [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] edi. Onasi esa [[Dildor begim]] boʻlgan. Onasi [[Dildor begim]]ning haqiqiy ismi — [[Dildor begim|Soliha Sulton begim]] boʻlib, [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]ning amakisi [[Sulton Mahmud Mirzo|Sulton Mahmud Mirzoning]] qizi<ref>Fayziyev T. Temuriy malikalar. T.: Abdulla Qodiriy, 1994.</ref>. Dildor begimdan [[Gulrang begim]], [[Gulchehra begim]], [[Hindol mirzo|Hindol Mirzo]], Gulbadan begim va [[Olur Mirzo]]lar tugʻilganlar. Olur Mirzo oʻlimidan keyin savdoyi boʻlib qolgan [[Dildor begim]] harholda keyinchalik yana sogʻayib ketgan boʻlishi ehtimol, chunki Dildor begimning [[Humoyun|Humoyunshoh]] hukmdorlik davrida ham saroy yigʻilishlarida, anjumanlarida ishtirok qilgani haqida Gulbadan begim mufassal maʼlumot beradi <ref>Fayziyev T. Temuriylar shajarasi. T.: „Yozuvchi“, 1995. 235-bet.</ref>.

Gulbadan begim otasi [[Bobur|Bobur podshohning]] farmoniga koʻra katta onasi, yaʼni [[Humoyun|Humoyun Mirzoning]] onasi — [[Mohim begim]] qoʻlida tarbiyalangan. Binobarin, 1525-yili Gulbadan begimni Mohim begim oʻz tarbiyasiga oladi. Gulbadan begim har ikkala onasini ham samimiy eʼzozlagan. U oʻz asarida onasini „[[Dildor begim]]“ deb, [[Mohim begim]]ni esa „onam hazratlari“ deb tilga oladi<ref>Fayziyev T. Temuriy malikalar. T.: Abdulla Qodiriy, 1994.</ref>. Gulbadan begim 1529-yilgacha [[Kobul (shahar)|Kobulda]] yashaydi. Bobur [[Hindiston|Hindistonni]] qoʻlga kiritgach, [[Mohim begim]] bilan birga podshoh otasining huzuriga — [[Agra|Agraga]] boradi. Otasi Bobur vafotidan soʻng, akasi [[Humoyun|Humoyun podshoh]] saroyida yashaydi<ref>Fayziyev T. Temuriylar shajarasi. T.: „Yozuvchi“, 1995. 236-bet.</ref>.

Yoshligidan [[adabiyot]] va [[tarix|tarixga]] qiziqqan. Zamonasining barcha bilimlaridan boxabar boʻlgan, [[fors tili]]ni mukammal oʻzlashtirgan, „Boburnoma“ni mutolaa qilgan<ref>Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 3-jild: Gidrofiliya—Zebralar. T.:"Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti", 2004.</ref>.

== Oila va farzandi ==
1539-yilda Gulbadan begimni Xizr Xoʻjaxonga turmushga chiqaradilar. U bir oʻgʻil koʻradi, ismini [[Saodatyor]] deb ataydilar<ref>Fayziyev T. Temuriy malikalar. T.: Abdulla Qodiriy, 1994.</ref>.

== Hayotining keyingi davri va vafot etishi ==
1556-yili [[Humoyun|Humoyun podshoh]] vafotidan soʻng saltanat taxtiga uning oʻgʻli [[Akbar Jaloliddin Muhammad|Jaloliddin Muhammad Akbarshoh]] (1542—1605) oʻtirgach, shohning onasi [[Hamidabonu begim]] bilan Gulbadan begim saroyga — [[Dehli|Dehliga]] qaytib keladilar. Ana shundan soʻng, Gulbadan begim to umrining oxirigacha jiyani [[Akbar-shoh|Akbarshoh]] saroyida yashaydi. „[[Akbarnoma]]“ asarining muallifi [[Abulfazl Allomiy|Abul Fazl Allomiyning]] bergan maʼlumotiga qaraganda, 1575-yilda Gulbadan begim [[Kaʼba|Kaʼbatullo]] ziyoratiga joʻnab ketadi va 1582-yilda koʻp qiyinchiliklar bilan ziyoratgohdan qaytib keladi. [[Abulfazl Allomiy|Abul Fazlning]] yozishicha, Gulbadan begim 1603-yilda 80 yoshida vafot etadi. [[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbar podshoh]] uni katta hurmat va ehtirom bilan dafn qiladi. [[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbarshoh]]ning oʻzi Gulbadan begim tobutini oʻgʻil sifatida koʻtarib, dafn marosimida oʻgʻillik burchini eʼtimomiga yetkazadi<ref>Fayziyev T. Temuriylar shajarasi. T.: „Yozuvchi“, 1995. 237-bet.</ref>.

== „Humoyunnoma“ asari ==
Gulbadan begim oʻz zamonasining oqila, donishmand ayollaridan edi. U jiyani [[Akbar Jaloliddin Muhammad|Jaloliddin Akbarshohning]] „Firdavs makon va jannat oshyon Hazrat haqidagi voqealardan nimaiki bilsangiz, yozingiz“,— degan soʻziga muvofiq, „Humoyunnoma“ nomli muhim tarixiy asarini yozishga kirishadi. „Humoyunnoma“ [[Bobur]] bilan [[Humoyun]] podshohlarning hayot tarzi va sarguzashtlarining muxtasar tarixi boʻlib, mantiqan „[[Boburnoma]]“ning davomidir. Bu asarning muhimligi yana shundaki, „[[Boburnoma]]“ asaridagi ayrim voqealarning kelib chiqish sabablari mukammal ochib beriladi. Asarda XV asrning oxiri — XVI asrning oʻrtalarida [[Movarounnahr]], [[Afgʻoniston]] va [[Hindiston]] hududlarida roʻy bergan voqealar bayon qilinadi. Gulbadan begim oʻz asarida saroy ahlining hayot tarzi, shuningdek, tarixiy asarlarda uchramaydigan [[Bobur]] podshoh xonadonining nozik xususiyatlari, oilaviy sharoitlari, [[Toʻy|toʻy]] va [[aza]] bilan bogʻliq udumlar, uy-roʻzgʻor asboblari, kiyim-kechak turlari kabi jihozlar haqida mufassal hikoya qiladi<ref>Fayziyev T. Temuriy malikalar. T.: Abdulla Qodiriy, 1994.</ref>. Asar forsiyda yozilgan. Gulbadan begim Boburning tarixnavislik sohasidagi anʼanalarini davom ettirib, kitobida tarixiy voqealar bilan birga [[madaniyat]], [[adabiyot]], [[tilshunoslik]], [[geografiya]], [[etnografiya]] va boshqa sohalarga oid maʼlumotlarni ham keltirgan. [[Bobur]] hukmronligi davri voqealarini qisqa bayon qilib, Humoyun davrini batafsil yoritgan. Tarixchi olim [[Abulfazl Allomiy]] „[[Akbarnoma]]“ asarini yaratishda „Humoyunnoma“dan keng foydalangan<ref>Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 3-jild: Gidrofiliya—Zebralar. T.:"Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti", 2004.</ref>.

[[Mir Mahdi Mirzo]]ning „[[Tazkirat ul-havotin]]“ asariga qaraganda, Gulbadan begimning [[Gʻazal|gʻazaliyotdan]] ham xabari boʻlgan<ref>Fayziyev T. Temuriy malikalar. T.: Abdulla Qodiriy, 1994.</ref>.

== „Humoyunnoma“ qoʻlyozmasi va tarjimalari ==
Asarning 83 varoqdan iborat yagona qoʻlyozma nusxasi [[Britaniya muzeyi]]da saqlanadi. Unda voqea tugallanmagan, [[Inglizlar|ingliz]] [[Sharqshunos|sharqshunosi]] Charlz Ryo oʻz katalogida uning qisqa tavsifini bergan. Ingliz olimasi [[Beverij|A. S. Beverij]] [[Ingliz tili|ingliz tiliga]] ([[London]], 1902), [[Sabohat Azimjonova]] oʻzbek tiliga ([[Toshkent]], 1959) tarjima qilib, [[forscha]] asl nusxasi va izohlari bilan nashr ettirganlar<ref>Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 3-jild: Gidrofiliya—Zebralar. T.:“Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti", 2004.</ref>.

[[Turkum:Tarixchilar]]
[[Turkum:Malikalar]]
[[Turkum:Temuriy malikalar]]
[[Turkum:Temuriylar]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Olimalar]]
[[Turkum:Ayol tarixchilar]]
[[Turkum:Musulmon malikalar]]
[[Turkum:Musulmon olimalar]]
[[Turkum:Musulmon ayollar]]
[[Turkum:1603-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Boburiy malikalar]]
[[Turkum:Islom madaniyati]]
[[Turkum:Islom tarixi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}  
{{Boburiy malikalar}}