Hadicha Halima xotun sahifasining manbasini koʻrish

{{qirollik bilgiqutisi| name         = Hatiçe Halime Xatun
| title        = Malika, [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II ning]] xotini
| spouse       = [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]]
| issue        = Shahzoda Isfandiyor
| house        = [[Candaroğulları bekligi|Candaroğulları]] (tugʻilganidan)<br/>[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] (turmush orqali)
| father       = [[İsfendiyar Bey|Isfandiyor Bey]]
| tugʻilgan_sanasi   = {{Circa|1410}}
| tugʻilgan_joyi = [[Kastamonu]], [[Candaroğulları bekligi|Jandar beyligi]]
| vafot_sanasi = 1440-yil
| vafot_joyi = [[Bursa]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| full name = {{lang-tr|Tacünnisa Hatice Halime Sultan Hatun}} <br />[[Usmonli turk tili|Usmonli turkchasi]]: تاج النساء خديجة حليمة سلطان خاتون
| religion = [[Islom]] [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
}}
'''Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun''' ({{Lang-ota|خديجة حليمة خاتون}} – „''hurmatli xonim''“ va „''muloyim/sabrli zot''“; {{Circa|1410}}-yilda tugʻilgan – 1440-yilda vafot etgan) '''Alime xotun''' yoki '''Sulton xotun''' nomlari bilan ham tanilgan, [[Candaroğulları bekligi]] malikasi, [[Candaroğulları bekligi]] hukmdori [[İsfendiyar Bey|Isfandiyor bey]]ning qizi. [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] sultoni [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II ning]] xotini<ref>{{cite web|url=http://bgc.org.tr/ansiklopedi/ishak-pasa-turbesi.html|title=Ishak Paşa Türbesi|website=bcg.org.tr|access-date=9 June 2019|archive-date=24 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041917/http://bgc.org.tr/ansiklopedi/ishak-pasa-turbesi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="valide">{{cite web|title=İSHAK PAŞA (ö. 892/1487): Osmanlı vezîriâzamı|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ishak-pasa|website=İslam Ansiklopedisi|access-date=9 June 2019}}</ref>.

Hadicha Halima xotun 1440-yilda vafot etganidan soʻng, uning oʻrnini jiyani, akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotun egallagan.

== Hayoti ==
Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun [[Candaroğulları bekligi]]ning sakkizinchi [[Bek|beyi]] [[İsfendiyar Bey|Isfandiyor beyning]] qizi boʻlgan.

[[Usmonli imperiyasi sultonlari|Usmoniylar imperiyasi]] sultoni [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]] Isfandiyor beyga qarshi chiqib, uning isyonchi oʻgʻli Qivamuddin Kozim beyning tomonini oldi va unga oʻz opa-singillaridan biri Fotma Sulton xotunni unashtirdi. Shundan soʻng Isfandiyor bey Murod II ga tinchlik sulhi tuzishni va kelishuvni ikki tomonlama nikoh orqali mustahkamlashni taklif qildi. Murod ham bunga rozi boʻldi va 1425-yilda [[Adirna]]da Isfandiyorning qizi Halima xotun bilan turmush qurdi. Murodning boshqa bir singlisi [[Selçuk xotun]] esa Isfandiyorning oʻgʻli va vorisi Tojiddin Ibrohim II beyga turmushga chiqdi. Oʻsha yili Halima xotun sulton Murodga oʻgʻil tugʻib berdi va unga Isfandiyor deb ism qoʻyildi. Biroq shahzoda chaqaloqligidayoq vafot etdi<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{Sfn|Sakaoğlu|2007|p=40}}{{Sfn|Uluçay|2011|p=31}}{{Sfn|Narodna|2003|p=228}}.

Ushbu ikki sulola oʻrtasidagi sulolaviy ittifoq bilan [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]] Onadoʻlidagi eng dahshatli dushmani, uning sharqiy hududlarga qadar kengayishiga toʻsqinlik qilib turgan [[Karamanoğulları bekligi]]ga qarshi qudratli qabila bilan ittifoq tuzdi. Ikki tomon oʻrtasidagi iliq munosabatlar keyingi sulton [[Mehmed II Fotih|Mehmed II]] hukmronligi davrida ham saqlanib qoldi. U [[Candaroğulları bekligi]] aʼzolariga [[Plovdiv]] va [[Didymoteicho]] hududida mulklar ajratdi, keyinchalik ular [[vaqf]]larga aylantirildi{{Sfn|Narodna|2003|p=}}.

1435-yilda sulton Murod [[Mara Branković|Mara Brankovićga]] uylanguniga qadar Hadicha Halima xotun sultonning sevimli xotini edi. Ikkala xotin oʻrtasidagi rashk avvaliga Halimaning zarariga hal boʻldi. U saroydan haydalib, [[Bursa]]ga yuborildi, biroq 1436-yil kuzidan 1437-yil bahorigacha boʻlgan davrda sodir boʻlgan voqea sababli Murod bu safar Maraning oʻzini [[Bursa]]ga joʻnatib, Halimani yana saroyga qaytardi{{Sfn|Jefferson|2012|p=105}}.

== Vafoti ==
Hadicha Halima xotun 1440-yilda [[Bursa]]da vafot etdi{{Sfn|Sakaoğlu|2007|p=40}}.

== Vafotidan keyin ==
Halimaning oʻlimidan bir necha yil oʻtgach, [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]] uning jiyani, Halimaning akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotungaga uylangan. 1450-yil may oyida Hadicha Murodning kenja farzandi, oʻgʻli shahzoda Ahmadni dunyoga keltirdi. Uni katta oʻgay akasi bilan adashtirmaslik uchun ''Kichik Ahmad'' taxallusi berildi, katta akasi esa ''Katta Ahmad'' deb atalgan{{Sfn|Sakaoğlu|2007|p=40}}.

Sulton Murod 1451-yil fevralda vafot etdi va uning [[Huma xotun]]dan tugʻilgan oʻgʻli [[Mehmed II Fotih|Mehmed II]] taxtga oʻtirdi. Oʻsha paytda Murodning Mehmed II dan boshqa yagona tirik qolgan oʻgʻli 9 oylik chaqaloq Ahmad edi. Merosxoʻrlik aniq qonun bilan tartibga solinmagan boʻlib, bu narsa avval ham [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] ichida nizolarga, hatto fuqarolar urushlariga sabab boʻlgan edi. Shuning uchun Mehmed har qanday xavfni bartaraf etish maqsadida yangi tugʻilgan oʻgay ukasini qatl etishga qaror qildi. Taxtga oʻtirganidan soʻng, 18-fevral kuni u Hadichani huzuriga chaqirdi. Otasi Murodning xotinlari va joriyalari uni taxtga oʻtirgani bilan tabriklab, otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirayotgan paytda, Mehmed Hadichaning hujrasiga bolani boʻgʻib yoki choʻktirib oʻldirish buyrugʻi bilan Ali Bey Evrenosoğlu, yaʼni [[Evrenos]]ning oʻgʻlini yubordi. Keyinchalik Mehmed bu ishini „Qotillik toʻgʻrisidagi qonun“ni chiqarish orqali qonuniylashtirdi. Ushbu qonunga koʻra, XVII asr oxirigacha sultonga taxt vorislari boʻlgan istalgan erkak qarindoshini oʻz ixtiyoriga koʻra qatl etish huquqi berilgan edi<ref>Namely the princes and their male descendants. However, male members of the dynasty descended from a princess were excluded, because descent in the female line was excluded from the line of succession.</ref>{{Sfn|Babinger|1992|p=65}}{{Sfn|Crowley|2009}}{{Sfn|Thatcher|2011|p=23}}.

Keyinchalik Mehmed II Hadichani otasining amaldorlaridan biri va yangi Onadoʻli beylarbeyi [[Isʼhoq posho]]ga turmushga chiqishga majbur qildi. Ularning 8 farzandi, jumladan Halil bey, Shodiy bey, Mustafo Chelebiy, Piri Chelebiy va Ibrohim bey ismli besh oʻgʻli, Hafsa xotun, Fahrunniso xotun va Shohzoda xotun ismli uch qizi boʻlgan<ref name=":0">{{cite book|first=Hacı Mustafa|last=Açıkoz|title=İNEGÖL İSHAK PASHA COMPLEX AS A MODEL OF SPACE HUMANISM: Philosophical Thoughts over the Feelings of Belonging, Serving and Togetherness Seen on Space Called as Lost Brand İnegöl İshak Pasha Külliye|pages=403}}</ref><ref name=":1">{{cite book|first=Hedda|last=Reindi|title=Islamkundliche Untersuchungen, Volumes 75-77|publisher=Schwarz|year=1983|pages=238–39}}</ref>.

== Farzandlari ==
Sulton [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]] va Hadicha Halima xotunning 1 oʻgʻli boʻlgan:
* Shahzoda Isfandiyor (1425–1425).

== Manbalar ==
{{manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|author-link=Franz Babinger|first=Franz |last=Babinger|title=Mehmed the Conqueror and His Time|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6}}
* {{Kitob manbasi|first=Mehmet Süreyya |last=Bey|title=Osmanlı devletinde kim kimdi, Volume 1|year=1969}}
* {{Kitob manbasi|first=Roger |last=Crowley|title=Constantinople: The Last Great Siege, 1453|publisher=Faber & Faber|date=August 6, 2009|isbn=978-0-571-25079-0}}
* {{Kitob manbasi|author-link=John Freely|first=John |last=Freely|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II - Conqueror of Constantinople, Master of an Empire and Lord of Two Seas|publisher=I.B.Tauris|date=February 28, 2009|isbn=978-0-857-73022-0}}
* {{Kitob manbasi|first=John |last=Jefferson|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|publisher=BRILL|date=August 17, 2012|isbn=978-9-004-21904-5}}
* {{Kitob manbasi|author=Narodna biblioteka "Sv. sv. Kiril i Metodiĭ. Orientalski otdel, International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations, Research Centre for Islamic History, Art, and Culture|title=Inventory of Ottoman Turkish documents about Waqf preserved in the Oriental Department at the St. St. Cyril and Methodius National Library: Registers|url=https://books.google.com/books?id=4TPYAAAAMAAJ&q=Inventory+of+Ottoman+Turkish+documents+about+Waqf+preserved+in+the+Oriental+Department+at+the+St.+St.+Cyril+and+Methodius+National+Library:+Registers|publisher=Narodna biblioteka "Sv. sv. Kiril i Metodiĭ|year=2003|ref={{SfnRef|Narodna|2003}} }}
* {{Kitob manbasi|author-link=Steven Runciman|first=Steven |last=Runciman|title=The Fall of Constantinople 1453|publisher=Cambridge University Press|date=March 26, 2012|isbn=978-1-107-60469-8}}
* {{Kitob manbasi|first=Necdet |last=Sakaoğlu|title=Famous Ottoman women|publisher=Avea|year=2007}}
* {{Kitob manbasi|first=Necdet|last=Sakaoğlu|title=Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler|publisher=Oğlak Yayıncılık|year=2008|isbn=978-9-753-29623-6}}
* {{Kitob manbasi|first=Bruce D. |last=Thatcher|title=Adamant Aggressors: How to Recognize and Deal with Them|publisher=Xlibris Corporation|date=June 25, 2011|isbn=978-1-462-89195-5}}
* {{Kitob manbasi|first=M. Çağatay |last=Uluçay|title=Padişahların kadınları ve kızları|year=2011|publisher=Ötüken|isbn=978-9-754-37840-5}}
{{refend}}

{{DEFAULTSORT:Hatun, Halime Hatice}}
[[Turkum:15-asr Usmoniylar imperiyasi sultonlarining rafiqalari]]
[[Turkum:Malikalar]]
[[Turkum:1410‑yillar tugʻilganlari]]
[[Turkum:1440-yilda vafot etganlar]]