Harorat sahifasining manbasini koʻrish

[[Tasvir:Translational_motion.gif‎|250px|thumb|right|Gazlar tarkibidagi atom va molekula kabi zarralarning issiqlik taʼsiridan xaotik harakati]]{{Birlashtirish|Temperatura}}
'''Harorat''' (''temperatura'') ([[lotin tili|lotincha]] ''temperatura'' – kerakli aralashma, oʻrtacha holat) – [[modda]]ning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik.

Harorat – bu jismni tashkil qiluvchi elementar zarralar (atom va molekulalar)ning harakati kinetik energiyasining oʻrta statistik intensivligini ifodalovchi fizik kattalik. Xarorat birligi sifatida Kelvin gradusi qabul qilingan. SI birliklar tizimida 1K suvning uchlanma nuqtasi termodinamik xaroratining 1/273.16 qismiga teng deb qabul qilingan. Shuningdek Kelvin gradusini mutloq nol xarorat ham deb yuritiladi. Chunki 0 K da har qanday moddada molekulyar harakat toʻxtaydi.
Texnikada esa kelvin shkalasidan tashqari Tselsiy shkalasi ham keng qoʻllanadi. Tselsiy shkalasi suvning qaynash va muzlash xaroratlariga asoslangan va kelvin bilan quyidagi bogʻliqlikka ega: 1K =273,15 S.
Farengeyt shkalasiga koʻra esa 0S = 32F va 100S = 212F. Farengeyt shkalasi nochiziqli shkala boʻlib, tS = 5/9 (tF-32) va aksincha tF=9/5 (tS +32) tarzida nisbatda boʻladi.
Reomyur shkalasiga koʻra esa suvning muzlash xarorati 0R va qaynash xarorati 80R etib belgilangan. 1R=1.25 S

Harorat umumiy qilib aytganda, predmet va atrof muhitning shunaqa xususiyatiki, qaysiki inson [[sezgi organlari]]ga sovuq, issiq va xok. sifatida taʼsir etadi. Harorat, [[modda]] [[zarra]]larining [[kinetik energiya]]si bilan oʻzaro bogʻliqdir.

Harorat [[SI]] da kelvinlarda (K) oʻlchanadi. Yordamchi oʻlchov birligi sifatida esa [[Tselsiy darajasi]]dan (°C) keng foydalaniladi.

Haroratni oʻlchashda [[termometr]], termal tomoshabin, [[termopara]], optik [[pirometr]] va xok. ishlatiladi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Inson tanasining haroratini o'lchash uchun termal tomoshabin |url=https://fortuna.army/pandemic/ |qaralgan sana=2020-11-30 |arxivsana=2022-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220407232921/https://fortuna.army/pandemic/ }}</ref>

== Tarixi ==
Qadimda „harorat“, tanasi issiqroq odamlarda boshqa odamlarga nisbatan, koʻproq oʻziga xos xususiyatga – [[teplorod]]ga ega deb tushunilgan. Shuning uchun harorat deganda kuchli tananing oʻziga xos xususiyati va teplorod tushunilgan. Shundan kelib chiqib spirtli ichimliklarning quvvati va harorat, bir xil – [[gradus]]larda oʻlchanadi.

== Harorat shkalalari ==
[[Tasvir:Pakkanen.jpg|200px|thumb|right|Suv 0&nbsp;°C da muzlaydi. Termometr −17&nbsp;°C ni koʻrsatib turibdi.]]

{|align=center border=1 cellpadding=2
|+ Harorat shkalalarining oʻzaro nisbatlari
|-
! shkalalar
! Kelvin
! Tselsiy
! Farengeyt
|-
! [[Kelvin]] (K)
| = K
| = S + 273,15
| = (F + 459,67) / 1,8
|-
! [[Tselsiy darajasi|Tselsiy]] (° C)
| = K − 273,15
| = C
| = (F − 32) / 1,8
|-
! [[Farengeyt]] (°F)
| = K · 1,8 − 459,67
| = C · 1,8 + 32
| = F
|}

<!--
ввести в таблицу:
Температура По шкале Цельсия 
Шкала Цельсия x 0C 
Шкала Кельвина (x-273,15) 0C 
Шкала Реомюра (5/4) x 0C 
Шкала Фаренгейта (x-32) * 5/9 0C 
Шкала Ренкина (x-491,69 ) * 5/9 0C 
-->

== Harorat shkalalarini solishtirish ==
{| class="wikitable"
|+ Harorat shkalalarini solishtirish
! Tavsif
! [[Kelvin]]
! [[Tselsiy darajasi|Tselsiy]]
! [[Farengeyt]]
! [[Rankin]]
! [[Delil]]
! [[Nyuton]]
! [[Reomyur]]
! [[Ryomer]]
|-
| [[Absolut nol]]
| 0
|−273.15
|−459.67
| 0
| 559.725
|−90.14
|−218.52
|−135.90
|-
| Farengeyt qorishmasining erish harorati ([[Osh tuzi|tuz]] va [[muz]] teng miqdorda)
| 255.37
|−17.78
| 0
| 459.67
| 176.67
|−5.87
|−14.22
|−1.83
|-
| Suvning muzlash harorati ([[qulay sharoit]]da)
| 273.15
| 0
| 32
| 491.67
| 150
| 0
| 0
| 7.5
|-
| Inson tanasining oʻrtacha harorati ¹
| 310.0
| 36.6
| 98.2
| 557.9
| 94.5
| 12.21
| 29.6
| 26.925
|-
| Suvning qaynash harorati ([[qulay sharoit]])
| 373.15
| 100
| 212
| 671.67
| 0
| 33
| 80
| 60
|-
| Erish[[Titan]]
| 1941
| 1668
| 3034
| 3494
|−2352
| 550
| 1334
| 883
|-
| [[Fotosfera|Quyosh sirti]]
| 5800
| 5526
| 9980
| 10440
|−8140
| 1823
| 4421
| 2909
|}
¹
Inson tanasining oʻrtacha harorati – 36.6&nbsp;° C ±0.7&nbsp;° C, yoki 98.2&nbsp;°F ±1.3&nbsp;°F.
Jadvaldagi baʼzi qiymatlar yaxlitlanilgan!

== Havolalar ==

* [http://hypertextbook.com/facts/LenaWong.shtml Temperature of a Healthy Human (Body Temperature)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100926162224/http://hypertextbook.com/facts/LenaWong.shtml |date=2010-09-26 }} (inglizcha)
* [http://www.birimler.com/sicaklik_birimleri_converter.htm Shkalalarni biridan boshqasiga oʻzgartirish (online)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070103024358/http://www.birimler.com/sicaklik_birimleri_converter.htm |date=2007-01-03 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}

[[Turkum:Fizika]]
[[Turkum:SI]]