Hashimoto thyroiditis

Ҳашимото тиреоидити (инг. Ҳашимото тҳйроидитис) — аутоиммун касаллик бўлиб, иммун системаси қалқонсимон безни тананинг бир қисми сифатида тан олишни тўхтатади ва унга ҳужум қила бошлайди. Бу қалқонсимон безнинг яллиғланишига олиб келади ва тиреоидит деб аталади. Ҳашимото тироидитининг бошқа номлари орасида Ҳашимото касаллиги, сурункали лимфоцитик тиреоидит ва аутоиммун тиреоидит кабилари мавжуд.

Ҳашимото (1912-йилда кашф қилган япон жарроҳи номига қўйилган) Америкада жуда кенг тарқалган бўлиб, гипотиреодизмнинг асосий сабаби ҳисобланади. Қалқонсимон без саратони ва тиреоидит ўртасида боғлиқлик мавжуд эмас. Тиреоидитда псевдотугунлар ҳосил бўлиши мумкин ва қалқонсимон без тугунларидан фарқ қилади. Ҳашимото касаллигида иммун тизим ҳужайралари қалқонсимон безнинг гормон ишлаб чиқарувчи ҳужайраларига ҳужум қилиб, уларни йўқ қилади ва гормон ишлаб чиқарилиши камаяди. Ҳар бир кишида бу касаллик ривожланиши мумкин бўлса-да, ўрта ёшдаги аёлларда кўпроқ учрайди.^[1]

Сабаблари.

Ҳашимото касаллигининг аниқ бир сабаби маълум эмас, лекин бир қанча омиллар асосий рол ўйнаши мумкин:

Генлар. Ҳашимото касаллигига одатда аутоиммуне касаллиги ёки қалқонсимон без касаллиги бор оила аъзолари чалинади. Бу генетик компонент мавжудлигини билдиради.

Гормонлар. Ҳашимото касаллиги эркакларга қараганда аёлларда 7 марта кўпроқ учрайди ва бу жинсий гормонларга боғлиқ бўлиши мумкин. Аёллар биринчи фарзанди туғилгандан сўнг кўпинча қалқонсимон без касаллигига чалинишади ва бу вақт ўтиб яхшиланади. Шунга қарамай йиллар ўтиб аёлларда Ҳашимото касаллигига бўлган мойиллик ортиб бораверади.

Ортиқча ёд. Маълум бир дорилар ва ортиқча ёд қалқонсимон без фаолиятининг сусайишига олиб келади ва фаолиятини бузади.

Радиация. Япония ва Чернобилда бўлган атом портлашлари оқибатида инсонларда Ҳожкин лимфома деб аталган қон касаллиги ривожланган ва бундай инсонларда қалқонсимон без касалликлари ҳам пайдо бўлган.^[2]

Симптомлари.

Ҳашимото белгилари дастлаб билинмаслиги ёки ривожланиши учун йиллар талаб қилиши мумкин. Касалликнинг биринчи белгиси кўпинча қалқонсимон безнинг кенгайиши бўлиб, буқоқ деб аталади. Буқоқ бўйиннинг олд қисмини шишган кўринишига олиб келиши мумкин. Буқоқ ютишни қийинлаштириши мумкин. Ҳашимото касаллиги туфайли қалқонсимон безнинг кам фаоллигининг бошқа белгилари қуйидагилардан иборат бўлиши мумкин:

· Ортиқча вазн

· Чарчоқ

· Юзнинг оқариши ёки шишиши

· Бўғимлар ёки мушак оғриши

· Қабзият

· Юрак уриши секинлашиши

· Ҳайзнинг бузилиши

· Депрессия

· Соч тўкилиши ёки сийраклашиши

Хавф омиллари.

Аёллар. Аёлларда касаллик эркакларга қараганда 7 марта кўпроқ учрайди.

Ўрта ёш. Касаллик кўпинча 40-60 ёш орасида учрайди, лекин эрта ёшларда ҳам кузатилган.

Ирсият. Касаллик авлоддан авлодга ўтиши мумкин. Лекин қайси ген уни сақлаши ҳали аниқланмаган.

Аутоиммун касалликлар. Аутоиммун касалликлар касаллик эҳтимолини оширади. Масалан, қандли диабет биринчи типи, ревматоид артрит. Ҳашимото касаллиги бошқа аутоиммун касалликларга чалиниш хавфини ҳам орттиради.^[3]

Диагноз қўйиш.

Қалқонсимон без функсиясини текшириш

ТТГ тести. Қалқонсимон безни стимулловчи гормон (ТТГ) гипофиз безидан ишлаб чиқарилади. Гипофиз бези қонда қалқонсимон без гормонларининг камлигини аниқлаганида, қалқонсимон без гормонларини ишлаб чиқаришни кўпайтириш учун ТТГ ни тироидга юборади. Қонда юқори ТТГ даражаси гипотиреоидизмни кўрсатади.

Т-4 синовлари. Қалқонсимон безнинг асосий гормони тироксин (Т-4). Т-4 нинг паст қон даражаси ТТГ тести натижаларини тасдиқлайди ва муаммо қалқонсимон безнинг ўзида эканлигини кўрсатади.

Антитана тестлари

Бир нечта касаллик жараёни гипотиреоидизмга олиб келиши мумкин. Ҳашимото касаллиги гипотиреоидизмнинг сабаби ёки йўқлигини аниқлаш учун антитана тести ўтказилади.

Антитананинг мақсади иммунитет тизимининг бошқа иштирокчилари томонидан йўқ қилиниши керак бўлган касаллик қўзғатувчи бегона агентларни белгилашдир. Аутоиммун касалликда иммунитет тизими танадаги соғлом ҳужайралар ёки оқсилларни нишонга оладиган антитаналарни ишлаб чиқаради.

Одатда, Ҳашимото касаллигида иммунитет тизими қалқонсимон без гормонларини ишлаб чиқаришда муҳим рол ўйнайдиган қалқонсимон пероксидаза (ТПО) га антитана ишлаб чиқаради. Ҳашимото касаллигига чалинган кўпчилик одамларнинг қонида ТПО антитаналари бўлади. Ҳашимото касаллиги билан боғлиқ бошқа антикорлар учун лаборатория тестларини ўтказиш керак бўлиши мумкин.

Даволаш

Ҳашимото тиреоидити учун асосий даволаш қалқонсимон гормонларни алмаштириш терапияси бўлиб, кўпинча левотироксин деб аталадиган Т4 (тироксин) нинг синтетик шаклидир.

Яллиғланишга қарши воситалар

Яллиғланиш ҳолати жуда оғир бўлса, баъзи шифокорлар стероид терапиясининг қисқа муддатини кўриб чиқадилар. Ҳашимото касаллигининг кучайишида глютенсиз ва озиқ-овқат бўёқларидан қочиш каби муқобил тиббий ёндашувлар ҳам илгари сурилган.

Қалқонсимон без жарроҳлиги

Қалқонсимон без жарроҳлиги Ҳашимото тиреоидити билан оғриган беморларни даволашда муҳим рол ўйнаши мумкин:

Ҳашимото тиреоидити билан оғриган беморларнинг кичик бир қисми қалқонсимон без жарроҳлигидан сезиларли фойда кўради.

Ҳашимото тиреоидитини тиббий даволаш беморларда қалқонсимон без операциясини кўриб чиқишдан олдин кўриб чиқилиши керак.

Манба^[4]

↑ „Ҳашимото’с Тҳйроидитис ФАҚ“ (инглизча) (28-декабр 2010-йил). Қаралди: 8-июл 2022-йил.
↑ „Ҳашимото'с дисеасе“ (инглизча). МАЙО CЛИНИC. Қаралди: 8-июл 2022-йил.
↑ „Ҳашимото'с Тҳйроидитис“ (инглизча). Қаралди: 8-июл 2022-йил.
↑ „Ҳашимото’с Дисеасе“ (инглизча). Cлевеленд Cлиниc (6-ноябр 2020-йил). Қаралди: 8-июл 2022-йил.

[1] „Ҳашимото’с Тҳйроидитис ФАҚ“ (инглизча) (28-декабр 2010-йил). Қаралди: 8-июл 2022-йил.

[2] „Ҳашимото'с дисеасе“ (инглизча). МАЙО CЛИНИC. Қаралди: 8-июл 2022-йил.

[3] „Ҳашимото'с Тҳйроидитис“ (инглизча). Қаралди: 8-июл 2022-йил.

[4] „Ҳашимото’с Дисеасе“ (инглизча). Cлевеленд Cлиниc (6-ноябр 2020-йил). Қаралди: 8-июл 2022-йил.

[1]

[2]

[3]

[4]