Havaskor boks
Ҳаваскор бокс - бу бутун дунё бўйлаб клублар ва уюшмаларда, хусусан Олимпиада ўйинлари, шунингдек коллеж даражасида ташкил қилинадиган бокс тури ҳисобланади.
Ҳаваскор бокс мусобақалари эркаклар учун уч дақиқали уч раунддан, аёллар учун икки дақиқали тўрт раунддан иборат бўлиб, ҳар бир раунд оралиғида бир дақиқалик интервал мавжуд. 2009-йил 1-январда эркаклар ўртасидаги катталар бо'йича жанглар тўртта икки дақиқалик раунддан учта уч дақиқалик раундга ўзгартирилди. Ҳаваскор бокс жисмоний кучга эмас, балки тушган аниқ зарбалар сонига қараб г'олибни аниқлайди. Шунингдек, ҳаваскорлар формати профессионал боксдан фарқли ўлароқ, турнирларда бир неча кун давомида бир нечта жангларни ўтказиш имконини беради, профессионал боксда эса жангчилар одатда жанглар орасида бир неча ой дам олишади.
Ҳакам рақиблар фақат қонуний зарбалардан фойдаланишини та’минлаш учун жангни кузатиб боради; тананинг устидан тақилган камар зарбаларнинг пастки чегарасини ифодалайди - ҳар қандай боксчи рақибга такроран "белдан пастга зарбалар" берса, дисквалификация қилинади. Ҳакамлар, шунингдек, боксчилар рақиб зарбаларидан қочиш мақсадида бир бирини ушлаб олиш вазиятларни олдини олишни та'минлайди (агар бу содир бўлса, ҳакам рақибларни ажратиб, уларга боксни давом эттиришни буюради). Такрорий ушлаб туриш боксчининг жазоланишига ёки охир-оқибат дисквалификациясига олиб келиши мумкин. Агар боксчи жиддий жароҳат олса ёки бир боксчи иккинчисида сезиларли даражада устунлик қилса, ҳакамлар жангни тўхтатишлари керак.
Ҳаваскор бокс ба’зан Олимпия услубидаги бокс (ҳозирги расмий атама) деб аталади[1], гарчи буни ёзги Олимпия ўйинларида бокс билан адаштирмаслик керак, у ерда боксчилар ҳаваскорлар қоидалари бўйича беллашадилар, лекин ҳам ҳаваскорлар, ҳам профессионал бўлишлари мумкин[2].
Тарихи
Дастлабки ко'риниши
Ҳаваскор бокс ХИХ асрнинг ўрталари ва охирларида спорт тури сифатида пайдо бўлди. Бу қисман профессионал бокс атрофидаги баҳс-мунозаралар натижасида вужудга келган эди. Дастлаб юқори ва ўрта синф вакиллари ан’анавий ишчи синф спортини ўзлаштириш учун қилган уриниш сифатида масхара қилинган бўлса-да, хавфсизроқ, "илмий" бокс услуби кейинчалик мактаблар, университетлар ва қуролли кучларда оммалашди. Шундай бўлса-да, чемпионлар одатда шаҳар камбағаллари орасидан етишиб чиқарди.
Ривожланиши
Қуээнсберрй ҳаваскорлар чемпионати 1867-йилдан 1885-йилгача давом этди ва шунинг учун профессионал боксчилардан фарқли ўлароқ, ҳаваскор боксчилар Қуээнсберрй қоидалари нашр этилганидан кейингина қўлқоплардан фойдаланишдан бош тортмадилар. Англияда ҳаваскор бокс ассоциацияси (АБА) 1880-йилда ўн иккита клуб бирлашганда ташкил этилган. Кейинги йили у ўзининг биринчи чемпионатларини ўтказди. Тўртта вазн тоифасида баҳслар ўтказилди: Феатҳерwеигҳт, Лигҳтwеигҳт, Миддлеwеигҳт ва Ҳеавйwеигҳт. 1902-йилга келиб америкалик боксчилар БАА чемпионатида чемпионлик учун кураш олиб боришди, бу эса спортни халқаро тус олишига замин яратди. 1924-йилга келиб, АБАда 105 та клуб бор эди.
Бокс биринчи марта 1904-йилда Олимпия ўйинларида пайдо бўлган ва 1912-йилги ўйинлардан ташқари ҳар доим уларнинг бир қисми бўлган. 1904-йилдан 2020-йилгача АҚСҲ ва Куба энг кўп олтин медалларни қўлга киритди; АҚСҲ учун 50 (умумий 117 та медал) ва Куба учун 41 (умумий 78 та медал)[3].
Халқаро миқёсда ҳаваскор бокс ХХ асрнинг биринчи ярмида барқарор равишда тарқалди, аммо 1920-йилда Парижда биринчи халқаро ташкилот - Фéдéратион Интернатионале де Бохе Олймпиқуэ (Халқаро Олимпия бокс федерацияси) ташкил этилганда, бешта а’зо давлат мавжуд эди. 1946-йилда Лондонда Халқаро ҳаваскор бокс ассоциацияси (АИБА) ташкил этилганида, бешта қит’адан йигирма тўрт давлат иштирок этди ва ўша пайтдан бери АИБА ҳаваскор бокснинг расмий жаҳон федерацияси бўлиб келмоқда. Ҳаваскор бокс бўйича биринчи жаҳон чемпионати 1974-йилда ўтказилган, бундан олдин фақат минтақавий чемпионатлар ўтказилган, Олимпиададан ташқари бутун дунё бўйлаб ягона мусобақа биринчи марта 1947-йилда ва ўшандан бери CИСМ томонидан ўтказилган жаҳон ҳарбий бокс чемпионати эди[4].
Натижалар
Бундай тарзда якунланадиган мусобақалар инглиз ёки франсуз тилида қайд этилиши мумкин (франсуз тили АИБА расмий тили бўлган). Ҳаваскорлар боксида "нокаут" ва "техник нокаут" атамалари қўлланилмайди, бунинг ўрнига қуйидаги атамалардан фойдаланилади[5]:
| Қисқартма | Ма'носи | Профессионал боксдаги муқобили | |
|---|---|---|---|
| Инглиз | Франсуз | ||
| РСC | кот | ҳакам мусобақани тўхтатди (аниқланмаган) | техник нокаут |
| РСCО | ҳакам бир томонлама жанг учун баҳсни тўхтатади | ||
| РСCОС | ҳакам мағлуб бўлган рақиб учун баҳсни тўхтатади | ||
| РСCҲ | бошга қаттиқ зарбалар берилгани сабабли ҳакам жангни тўхтатди | ||
| РСCМ | ҳакам тиббий сабабларга кўра жангни тўхтатди | реферининг жангни то'хтатиши орқали г'алаба | |
| РСCИ | ҳакам жароҳат туфайли жангни тўхтатди | ||
| РЕТ | АБ | боксчи бурчагидан жангни тўхтатиш ёки жангни тарк этиш | |
| КО | ко | ўн сония давомида канвасда қолиб кетиш | нокаут |
| ПТС | пц | очколар ҳисобига г'алаба | очколар ҳисобига г'алаба |
| ДҚ | дисқ | дисквалификация | дисквалификация |
| WО | форфеит | бирламчи ғалаба (рақиб йўқлиги сабабли) | техник г'алаба |
| Бе | роундни о'тказиб юбориш | о'тказилмаган жанг | |
Барча баҳсли ғалабалар, мағлубиятлар ёки номутаносибликлар ҳақида (соф нокаутдан ташқари) бошқарув органларига мурожаат қилиш орқали қонуний равишда курашилиши мумкин.
Баҳолаш
Ҳаваскор боксда бугунги кунгача турнир қоидалари ва санксия берувчи органга қараб бир нечта баҳолаш тизимлари мавжуд. 1980-йилларгача (ва ба’зи жойларда бугунги кунгача) сақланиб қолган бир нечта архаик ҳисоб тизимлари, биринчиси учта раунднинг ҳар бири учун бир очко берадиган 3 очколик тизимдир (шунинг учун 3:0 очколар бўйича соф ғалабани англатади, 2-1 мағлуб бўлган рақиб бир раундда устунлик қилганини англатади, 1-1-1 дуранг ёки эх аэқуо учун, бу жуда кам учрайдиган ҳолат эди). Бу каби баҳолаш узоқ вақт давомида 3 овозли қарор қабул қилиш тизими ва профессионал бокс қарорларини қабул қилиш тизимига ўхшаш 5 овозли қарор қабул қилиш тизими билан бирга мавжуд бўлиб, у ғалаба ёки дуранг учун овоз берадиган бешта ҳакамни талаб қилади (5 овоз тизимида 5-0 бир овоздан қарор қабул қилиш учун, 4-1 кўпчилик қарор қабул қилиш учун, 3-2 бўлинган қарор қабул қилиш учун, 3-1-1 бўлинган қарор қабул қилиш ва битта ҳакам дурангни ҳал қилди. 3 та овоз тизимида 3-0 - якдил қарор, 2-1 - бўлинган қарор, 0-0-3 - дуранг).Турнир қоидаларига қараб, агар аниқ ғолиб бўлмаса, тўсатдан ўлим принсипи бўйича қўшимча раунд ёки раундлар тайинланиши мумкин эди. Барча қайд этилган тизимлар бир-бири билан биргаликда амалга оширилди (я’ни ҳакамлар нафақат ғолибни танлашлари, балки карточкаларни тўлдиришлари ҳам керак эди), карточка ва бошқа шу каби қоидалар баҳолашда мураккабликни келтириб чиқарди. Турнирлар ва чемпионатларда одатда 5 та овоз бериш тизимидан фойдаланилган. Халқаро дуаллар одатда 3 та овоз бериш тизимидан фойдаланган, иккита ҳакам меҳмон давлатни, битта ҳакам эса мезбон давлатни ифодалаган.Иккала тизим ҳам бир қатор мунозарали натижаларга олиб келади, чунки зарба статистика кўпинча иккаласида ҳам ҳисобга олинмаган. 1960-йилги Рим Олимпиадаси саралаш босқичида Совет Иттифоқи вакили Олег Григорев баҳсли тарзда Буюк Британиянинг Франcис Тайлор устидан ғолиб деб топилганидан сўнг, ХОҚ чорак финал олдидан 15 га яқин ҳакамларни ўз вазифаларини бажаришдан озод қилишга қарор қилди[6]. 1988-йилги Сеул Олимпиадаси баҳсларидан сўнг, яққол доминант финалчи Рой Жонс Жр. (ҳатто совет ҳакамлари ҳам ғолиб деб қарор қилган, шарҳловчилар ва унинг мағлуб бўлган рақиби, ўзи адолацизлик учун узр сўраган) олтин медалдан деярли маҳрум қилинганидан со'нг, янги тизим яратилди ва амалга жорий қилинди, бу тизимда фақат аниқ зарбалар балл келтирарди, гарчи аниқ зарба қандай бо'лиши ҳақида баҳслар ҳали ҳам мавжуд бўлиб, бу ҳам яна бошқа шубҳали натижаларга олиб келди. 1996-йилги Атланта Олимпиадасининг ярим финалида қозоғистонлик Василий Жиров америкалик Антонио Тарвер устидан 15:9 ҳисобида ғалаба қозонганида, кўплаб кузатувчилар Тарверни бутун жанг давомида устунлик қилди деб ўйлашганди ва натижа уларни ҳайрон қолдиради.
| Баҳолаш тизими | Қарор турлари | |||
|---|---|---|---|---|
| Якдил қарор билан | Катта фарқ билан | Бо'линган қарор билан | Дуранг (камдан кам ҳолатларда) | |
| 5 овозли баҳолаш | 5–0 | 4–1 | 3–2 | 2–2–1, 2–1–2, ор 1–1–3 |
| 3 овозли баҳолаш | 3–0 | ё'қ | 2–1 | 1–1–1 ор 0–0–3 |
| Очколар ҳисобига баҳолаш | ё'қ | ё'қ | ё'қ | иккала балл тенг бўлганда |
Компютер орқали ҳисоблаш 1992-йилда Олимпиадага киритилган. Бешта ҳакамнинг ҳар бирида қизил ва кўк тугмали клавиатура бор эди. Ҳакамлар қайсидир боксчи очколи зарба берганда тугмачани босардилар. Беш ҳакамдан учтаси битта боксчи учун тугмани босган ҳолдагина очко ҳисобга олинарди. Агар очколар тенг бўлса, ҳар бир ҳакам о'зи учун ғолибни аниқлайди.
АИБА 2011-йил январ ойида янги баҳолаш тизимини тақдим этди. Ҳар бир ҳакам ҳар бир боксчига алоҳида балл беради. Ҳар бир боксчига берилган балл 5 та ҳакамдан 3 тасидан бир хил балл ёки ўртача қиймат билан олинади. Баллар энди реал вақтда кузатилмайди ва бунинг ўрнига ҳар бир раунд охирида берилади[7].
2013-йил 13-мартда компютерда баҳолаш тизими тўхтатилди, унинг ўрнига ҳаваскор бокс профессионал боксга ўхшаш ўн очколик тизимдан фойдаланишни бошлади.
Мукофотлар
Ҳаваскор бокс бўйича мукофотлар тизими деярли Олимпия мукофотлари тизимини такрорлайди:
Финал босқичи ғолиби олтин медални қўлга киритади (1-ўрин)
Маг'луб финалчи кумуш медални қўлга киритади (2-ўрин)
Финалга чиқа олмаган ярим финалчилар бронза медалини қўлга киритади (3-ўрин)
- Кўпгина турнирлар халқаро қоидаларга, жумладан, нокаут билан мағлубиятга учраганлари учун 30 кунлик мусобақалардан четлатиш амал қилганлиги сабабли, иккала мағлуб ҳам бронза медаллари билан тақдирланади. Фақат битта учинчи ўрин мавжуд бўлган ба’зи турнирлар (одатий иккитаси ўрнига) ёки ярим финалда иккитадан ортиқ бронза да’вогари қатнашган бўлса, 3-ўрин учун алоҳида турнир ташкил қилинади. Бироқ, учинчи ўрин учун жанг аксарият юрисдикцияларда ўтказилмайди, чунки ҳаваскор боксдаги маг'луб спортчини 30 кунга четлатиш қоидаси бундай жангни имконсизга айлантиради.
.jpg)
|
.jpg)
|
| Иккинчи ва учинчи ўринларга кумуш ва бронза медаллари топширилади. | |
Америка Қўшма Штатлари турнирлари ва чемпионатлари (Жаҳон боксига алоқадорларидан ташқари), Европадаги турнирлардан фарқли ўлароқ, одатда кумуш ва бронза медалларини 2- ва 3-ўринлар учун бермайди, чунки улар фақат ғолибларни мукофотлайди. Г'олибга эса "Олтин қўлқоплар" топширилади. Бу профессионал боксга о'хшаш бўлиб, унда ҳам "иккинчи ўрин" ёки "учинчи ўрин" каби атамалар қўлланилмайди, фақат "чемпион" ва "чалленгер" кабилар мавжуд.
Ҳимоя жиҳозлари
2016-йил март ойида 1982-йилдан бери ишлатиладиган ҳимоя бош қурилмаси жангларда бош қурилмасиз жангларга қараганда кўпроқ бош чайқалиши туфайли эркаклар мусобақасидан олиб ташланди. Бу четлатиш аёллар мусобақаларига та’сир қилмади, чунки АИБА унинг аёлларга та’сири ҳақида етарли ма’лумот йўқлигини э’лон қилди. Бу қарор 2016-йилги Ёзги Олимпия ўйинларида қабул қилинган[8].
Профессионал қабул қилиш
1990-йилларда бир неча марта, асосан, посцовет давлатларидан бўлган профессионал боксчилар ҳаваскор фаолиятини давом эттирдилар, хусусан: Николай Кулпин ва Олег Маскаэв 1993-йилда, Николай Валуэв 1994-йилда, Руслан Чагаев 1998-йилда.
2016-йил июн ойида АИБА профессионал боксчиларга Олимпия ўйинлари ва бошқа ҳаваскор бокс турнирларида иштирок этишга рухсат берди[9]. Бунга қисман ўйин майдонини тенглаштириш ва барча спортчиларга социалистик мамлакатлар ва посцовет республикаларидан ҳукумат ҳомийлигидаги боксчилар эга бўлган бир хил имкониятларни бериш учун эришилди.[10]. Бироқ, профессионал ташкилотлар бу қарорга қат’иян қарши чиқди[11]. Ғарбда одат бўлганидек, ҳаваскор боксчилар Олимпиадаларда кетма-кет қатнашмайдилар, улар ўйинларда ёки халқаро аҳамиятга эга бошқа спорт тадбирларида қатнашгандан сўнг профессионал бўлишади, Куба ва Собиқ Иттифоқдан кейинги ба’зи давлатлардан келган боксчилар эса давлат томонидан ҳомийлик қилинади ва кўпинча ҳаваскор боксда қолади, шу билан бирга де-факто профессионал бўлиб, бир нечта Олимпиадаларда қатнашади[3][12].
Ушбу қарорга қадар Ғарбда ҳаваскор боксчиларнинг кетма-кет олимпиадаларда қатнашмаслиги, балки ўйинларда ёки халқаро аҳамиятга эга бўлган бошқа спорт тадбирларида иштирок этганидан сўнг дарҳол профессионалга айланиши одатий ҳол эди. Шу билан бирга, бугунги кунда профессионал бокс тақиқланган ёки илгари тақиқланган Куба ва ба’зи посцовет давлатларидан келган боксчилар кўпинча давлат томонидан ҳомийлик қилинган ва де-факто профессионал бўлсалар ҳам, расман ҳаваскор бўлиб қолишган ва кўпинча бир нечта Олимпиада ўйинларида қатнашган[3][13].
Мусобақалар
Чизиқли тизимдан фойдаланадиган профессионал боксдан фарқли ўлароқ, ҳаваскор бокс мусобақалари принсипиал жиҳатдан фарқ қилади (гарчи профессионал ва ҳаваскор жанг кечалари бир-бирига жуда ўхшаш кўриниши мумкин).
Мусобақа турлари
| Рақобат даражаси вакиллик доираси (қанча кўп давлатлар иштирок эца, тадбир шунчалик муҳим), шунингдек, рақобатчиларнинг сони ва сифати билан белгиланади. | ||
| О'йинлар | Олимпия, минтақавий ва субминтақавий ўйинларида тўрт йилда бир марта ўтказиладиган бокс мусобақалари ҳаваскор бокснинг энг нуфузли мусобақалари ҳисобланади. | Бошқарув органлари одатда тадбирларда иштирок этиш, натижаларни назорат қилиш ва та’минлаш учун ўз маҳаллий вакилларини юборади. |
|---|---|---|
| Шунингдек, Олимпия бокси ва ҳаваскор бокс чемпионати ўртасида ба’зи фарқлар мавжуд, чунки бокс 1904-йилда Олимпиадага киритилган ва жаҳон чемпионатлари биринчи марта етмиш йил ўтиб, 1974-йилда ўтказилган (Вал Баркер кубоги бу фарқлардан келиб чиққан). | ||
| Жаҳон чемпионатлари | Жаҳон чемпионатлари муҳимлиги бўйича Олимпия ўйинлардан кейин иккинчи ўринда туради. Иккаласи ҳам иштирок этиш учун катта тажриба талаб қилади. | |
| Кубоклар | Кубоклар жаҳон чемпионатлари ва одатий турнирлар ўртасидаги оралиқ аҳамиятга эга тадбирлардир. | |
| Челленж | Челленж - бу мусобақанинг бир тури бўлиб, у амалдаги Олимпия ва жаҳон чемпионлари, кубок ғолиблари, минтақавий олимпия ўйинларнинг медал совриндорларига чемпионатлар ўртасида бир-бирига ва энг яхши ҳаваскорларга қарши курашишга имкон беради. | |
| Турнирлар | Турнирлар А-даражали (Олимпия ва Жаҳон чемпионати саралаш босқичи) ёки Б-даражали (бошқа) бўлиши мумкин. Улар, шунингдек, миллий, бошқа мамлакатлардан келган рақобатчилар учун очиқ, гран-при, хотира ва бошқаларга бўлинади. Турнирлар кубоклар ва чемпионатлар учун пойдевор ҳисобланади. | |
| Дуаллар | Дуаллар - икки жамоа ўртасидаги беллашув. Рақобатчилар маҳаллий, миллий, минтақавий ва клуб ёки хизмат кўрсатиш бўлими томонидан бирлаштирилади. Жуфтликни ютиб олиш учун жамоанинг умумий баллари ҳисобланади. Ғолиб жамоа одатда кейинги дуэлни қабул қилади. 1969-йилда Америка Қўшма Штатлари ва Совет Иттифоқи ўртасидаги биринчи бокс серияси бўлиб ўтган, шундан бери бу каби сериялар тез-тез бўлиб турадиган воқеага айланди. | Дуаллар ва маҳаллий мусобақаларга ҳакамлик қилинади ва тартибга солувчи орган томонидан одатда 50/50 асосида баҳоланади. |
| Маҳаллий мусобақалар | Одатда ҳеч қандай рейтинг ёки рейтингга та’сир қилмайдиган, маҳаллий равишда о'тказиладиган паст даражадаги тадбирлар. | |
| Ко'ргазмали жанглар | Кўргазмали жанглар ҳаваскор боксчиларга нотижорат асосда профессионал боксчилар билан рақобатлашиш имконини беради. | Кўргазмали жанглар ташкилотчи орган томонидан назорат қилинади. |
Жаҳон чемпионатлари одатда ёшга қараб қуйидаги кичик тоифаларга бўлинади:
| Катталар | Ёшлар | О'смирлар | Болалар |
|---|
Ҳарбий хизматчилар ва қамоқдагилар учун танловнинг ўзига хос турлари ҳам мавжуд:
| Ҳарбий | Полиция | Қамоқхона |
|---|
Вазн тоифалари бўйича мусобақалар қуйидагича бўлиши мумкин:
| Мутлоқ | Чекланган |
|---|
Ҳаваскор бокс бо'йича халқаро ташкилотлар
Ҳаваскор боксда бир нечта йирик халқаро бошқарув органлари мавжуд:
- Халқаро бокс ассоциацияси (ИБА, илгари АИБА), 1946-йилда ташкил этилган. Бу фаол бошқарув органларининг энг қадимгиси бўлиб, унинг қоидалари (учта 3 дақиқалик раундлар формати, ҳимоя воситалари, саккизгача санаш давомида туриш, учта нокаут қоидаси ва бошқалар) халқаро мусобақаларда амалда стандарт бўлиб келган. У ИБА бокс бўйича жаҳон чемпионатларини ташкил этади. ИБА илгари Ёзги Олимпиада ўйинларида бокс мусобақаларини ташкил қиларди; 2019-йилда ташкилот Халқаро Олимпия Қўмитаси (ХОҚ) томонидан бошқарув муаммолари ва коррупция айбловлари туфайли қо'мита а'золигидан четлатилган ва шунинг учун ташкилот энди Олимпия боксида иштирок эта олмайди. 2023-йилда ХОҚ ИБАни ташкилот муаммолари ҳал қилинмаганлиги туфайли овоз бериш ё'ли билан а'золикдан четлатди[14][15][16].
- Жаҳон бокси ташкилоти 2023-йилда ташкил этилган; у ИБАдан ажралиб, бокснинг Олимпиадага киритилишини давом эттиришни қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган[17][18].
- ХОҚ томонидан назорат қилинадиган ишчи гуруҳлар ИБАнинг тўхтатилиши туфайли 2020-йилдан бери Олимпиадада боксга ма'сул бо'либ келмоқда. ХОҚ бокс қоидаларига ИБА қоидалари киритилган[16][19][20].
- Халқаро ҳарбий спорт кенгаши (CИСМ) 1948-йилда ташкил этилган бўлиб, Жаҳон ҳарбий ўйинлари ва Жаҳон ҳарбий бокс чемпионатларида бокс мусобақалари учун мас’улдир. 2021-йилда у ИБА билан ҳамкорлик шартномасини имзолади[21].
Тарқатиб юборилган бошқарув органлари
- Халқаро ҳаваскор бокс федерацияси (ФИБА) 1920-йилда ташкил этилган, ИБАнинг ўтмишдоши, Иккинчи жаҳон урушидан кўп ўтмай тарқатиб юборилган.
- Халқаро спорт ва жисмоний тарбия ассоциацияси (САСИ) 1920-йилда ташкил этилган, ХОҚнинг Халқаро ишчилар олимпиадаларида бокс бўйича мусобақалар учун мас’ул бўлган коммунистик эгизаги (социалистик мамлакатлар Ғарб мезбонлик қилган олимпиадаларни э’тиборсиз қолдирган пайтларда Олимпиаданинг социалистик эквиваленти). 1946-йилда СССР ХОҚ ва АИБАга қўшилишга қарор қилганидан кейин тарқатиб юборилди.
- Халқаро университетлар спорт федерацияси (ФИСУ,) Универсиадада бокс бўйича мусобақалар учун мас’ул эди.
- Яхши ният ўйинларини ташкил этиш қўмитаси (қисман АҚСҲ ва Совет спорт қўмитасидан иборат) Яхши ният ўйинларида бокс мусобақалари учун мас’ул эди.
- Миллий коллеж атлетика ассоциацияси 1948-йилдан 1960-йилгача АҚШнинг коллеж бокс чемпионатларини рухсат берди
Қўшма Штатлардаги коллеж даражасидаги бокс мусобақалари одатда иккита ташкилотдан бири томонидан тартибга солинади: Миллий коллеж бокс ассоциацияси (1978-йилда ташкил этилган) ёки Америка Қўшма Штатлари коллежлараро бокс ассоциацияси (2012-йилда ташкил этилган).
Амалдаги олимпиада ва жаҳон чемпионлари
Эркаклар ё'налиши
| Галал Яфаи | ГБР | 63 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Ҳеберт Cонcеиçãо | БРА | 75 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Жа'Ван Нурсе | УСА | 69 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Жулио Céсар Ла Cруз | CУБ | 91 кг | Олимпиада чемпиони | Жаҳон чемпиони |
| Арлен Лóпез | CУБ | 81 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Роббй Гонзалес | УСА | 81 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Жаҳмал Ҳарвей | УСА | 57 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Баҳодир Жалолов | УЗБ | +91 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Марк Петровскии | РУС | +91 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Ёэнлис Ҳернáндез | CУБ | 75 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Алберт Батйргазиэв | РУС | 57 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Галал Яфаи | ГБР | 52 кг | Олимпиада чемпиони | - |
| Сеwон Оказаwа | ЖАП | 69 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Сакен Бибоссинов | КАЗ | 52 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Темиртас Зҳуссупов | КАЗ | 48 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Томоя Цубои | ЖАП | 54 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Софиане Оумиҳа | ФРА | 60 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Юрии Закҳариэиэв | УКР | 71 кг | - | Жаҳон чемпиони |
| Лорен Алфонсо | АЗЕ | 86 кг | - | Жаҳон чемпиони |
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Cонгрессионал Реcорд, Волуме 154 Парт 16“. Говернмент Принтинг Оффиcе.
- ↑ „А феw про бохерс аре биг ҳиц ин Парис. Соме фоэс тҳинк тҳей шоулд пиcк он сомебодй тҳеир оwн сизе“. Ассоcиатед Пресс (2024-йил 30-июл).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Баррй МcГуиган эхплаинс Cубан бохинг суccесс“ (эн-ГБ) (2013-йил 18-апрел). Қаралди: 2019-йил 29-июл.
- ↑ Ҳиcкокспорц Олймпиc Бохинг Ҳисторй (Либрарй оф Cонгресс сайтида 2002-02-22 санасида архивланган), Ҳиcкокспорц.cом; 2004
- ↑ Спорц Инжуриэс: Мечанисмс, Превентион, Треатмент бй Фреддиэ Ҳ. Фу анд Давид А. Стоне, Wиллиамс & Wилкинс, 1994, п. 237.
- ↑ Бохинг Ҳонорс Шаред Бй Унитед Статес Анд Италй, Унитед Статес 1960 Олймпиc Боок, п. 99.
- ↑ „Интродуcтион оф неw АИБА сcоринг сйстем“. www.бохингвиc.орг.ау. 2012-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Жош Росенблатт. „(Мале) Олймпиc Бохерс Wилл Но Лонгер Wеар Ридиcулоус анд Дангероус Ҳеадгеар“. ВИCЕ Спорц. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-март.
- ↑ „Профессионал бохерс wилл бе аллоwед то cомпете ат Рио Олймпиcс“. Тҳе Гуардиан (2016-йил 1-июн).
- ↑ „Феистй УСА Бохинг Пресидент Жоҳн Броwн Сеэс Беттер Тимес Аҳеад“. Тҳе Сwеэт Сcиэнcе.
- ↑ „WБC форбидс иц чампионс анд ранкед фигҳтерс фром гоинг то Олймпиcс“. бохингнеwсонлине.нет. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-декабр.
- ↑ „Сеcрец оф Cубан Бохинг“. www.ҳисторёфcуба.cом. Қаралди: 2019-йил 29-июл.
- ↑ „Сеcрец оф Cубан Бохинг“. www.ҳисторёфcуба.cом. Қаралди: 2019-йил 29-июл.
- ↑ „ИОC банс АИБА фром бохинг ат 2020 Токё Олймпиcс“ (эн). Тҳе Индепендент (2019-йил 26-июн). Қаралди: 2019-йил 5-июл.
- ↑ „Токё 2020 cонфирм бохинг тест эвент счедуле афтер ИОC деcисион“. Инсиде тҳе Гамес (2019-йил 4-июл). Қаралди: 2019-йил 5-июл.
- ↑ 16,0 16,1 Cарпентер, Лес. „Олймпиc бохер wҳо фаcед гендер-элигибилитй cлаим wинс, игнитинг оутcрй“. 2024-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 2-август.
- ↑ „ИБА сламс 'блаcк шеэп' бреакаwай бодй ас счисм роилс бохинг“. Ал Жазеэра (2023-йил 2-май). Қаралди: 2023-йил 4-май.
- ↑ „ИБА сламс Wорлд Бохинг форматион анд тҳреатенс партиcипанц wитҳ эхпулсион“. www.инсидетҳегамес.биз (2023-йил 14-апрел). Қаралди: 2024-йил 13-август.
- ↑ „Жоинт Парис 2024 Бохинг Унит/ИОC Статемент“. Интернатионал Олймпиc Cоммиттеэ (2024-йил 1-август). 2024-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 1-август.
- ↑ „Транспаренcй ҳигҳлигҳтед ин Токё 2020 Олймпиc бохинг регулатионс“. ИОC. Қаралди: 2024-йил 6-сентябр.
- ↑ „CИСМ & АИБА сигн тҳе ҳисториcал агреэмент“ (эн). www.милспорт.оне (2021-йил 27-май). Қаралди: 2024-йил 13-август.