Haydar Kadi masjidi

Gʻozi Haydar Kadi masjidi (maked.: Ајдар Кади Џамија; albancha: Xhamia e Gazi Hajdar Kadiut, turkcha: Gazi Haydar Kadi Cami) — Shimoliy Makedoniyaning Bitola shahrida joylashgan masjid. Ilgari mahalliy Makedoniya hukumati tomonidan ushbu diniy inshoot omborxonaga aylantirilgan. Turkiya Respublikasi ko‘magida va hamkorligida bir necha yil davomida keng ko‘lamli ta’mirlash-tiklash ishlari olib borilgan. Nihoyat, 2016-yil noyabr oyida inshoot to‘liq ta’mirlanib, foydalanishga topshirilgan va jamoatchilik uchun ochilgan.

Masjid

Haydar Kadi masjidi

Tarixi

Masjid Rumeliya eyaletining (Usmoniylar imperiyasining eng yirik ma’muriy hududi) o‘sha paytdagi beylarbeyi Haydar Beyning buyrug‘i bilan qurilgan. Manastir (hozirgi Bitola) ushbu viloyatning muhim markazlaridan biri bo‘lgan. Masjid eshigi tepasidagi tosh lavhada bitilgan arabcha yozuvga ko‘ra, bino hijriy 969-yil (milodiy 1561–1562-yillar)da qurilgan. Masjidning tepa qismi gumbaz bilan qoplangan bo‘lib, devorlarining qalinligi qariyb 1,4 metrni tashkil etadi. Qurilish ustalari Manastir atrofidagi kichik qishloqlardan kelgan. Biroq loyiha, ehtimol, o‘sha davrning mashhur me’morlari, jumladan, Xoʻja Sinon ijodidan ta’sirlangan noma’lum musulmon me’mor tomonidan ishlab chiqilgan. XVII asrda Bolqon bo‘ylab sayohat qilgan Avliyo Chalabiyo‘z asarlarida ushbu masjidni eng go‘zal bezatilgan masjidlardan biri sifatida ta’riflagan Qoldiqlarni o‘rganish shuni ko‘rsatadiki, Haydar-Qodiy masjidi Bitoladagi ikki minorali yagona masjid bo‘lgan. Marmar bezaklar mihrab hamda uchburchak shaklli tromplarni bezab turadi. Portalda, ustun boshlarida va minbarda tosh barelyeflarni ko‘rish mumkin. Rang-barang geometrik naqshlar derazalar atrofida, ravoqlarda, shuningdek tromplarda uchraydi. Yog‘och o‘ymakor eshik barelyef uslubida ishlangan. Eng ajralib turadigan motiv — stilizatsiyalangan arabcha "alif" harfi. Bunday turdagi yog‘och o‘ymakor eshiklarni Istanbul masjidlarida ham ko‘rish mumkin. Masjid 1890-yilda ta’mirlangan. Shuningdek, 1910-yilda Mehmed V tashrifidan oldin shahardagi barcha masjidlar qayta tiklangani ma’lum; bu holat o‘sha vaqtda bo‘yalgan ichki bezak elementlari bilan ham tasdiqlanadi.

1912-yilda turklar hukmronligining besh asrlik davri tugaganidan so‘ng masjid tashlab qo‘yildi. Gumbazidagi qo‘rg‘oshin o‘g‘irlab ketildi va gumbaz faqat 1967-yilda qayta tiklandi. Keyinchalik u avval mahalliy spirt zavodi uchun qadoqlash ombori, so‘ng konsert zali sifatida ishlatilgan. 2014-yilda masjid Turkiya vaqflar bosh boshqarmasi mablag‘lari hisobidan to‘liq ta’mirlandi; ushbu idora Usmonlilar davridan qolgan islomiy begonalashtirib bo‘lmaydigan ehson mulklari (vaqf)ni boshqarishni nazorat qiladi. Ta’mirlash xarajatlari 4,5 million liradan oshgan. 104-yillik tanaffusdan so‘ng 2016-yil 4-noyabrda ibodat uchun qayta ochilgan.

Galereya

• 
  Edward Lear tomonidan 1848-yilda chizilgan ushbu rasmda Monastir (Bitola) shahar markazi, Gʻozi Haydar Kadi masjidi va soat minorasi tasvirlangan
• 
  Masjid 2011-yilda, ta’mirdan oldin