Hoji Jafar masjidi sahifasining manbasini koʻrish

{{Masjid|Oʻzbekcha nomi=Hoji Jafar masjidi|Asl nomi={{lang-az|Hacı Cəfər Məscidi}} <br> {{lang-ar|مسجد الحاج جعفر (قوبا)}}|Tasvir=Мечеть Хаджи-Джафар.jpg|Tasvir imzosi=Hoji Jafar masjidi, 2020-yil|Mamlakat=Ozarbayjon|Koordinatalar={{coord|41.3629|N|48.5096|E|region:AZ_type:landmark|format=dms|display=it}}|Joylashuvi=[[Kuba (shahar)|Kuba]]|Qurila boshladi=1905|Qurilib bitkazildi=1905|Gumbazlar soni=1}}
'''Hoji Jafar masjidi''' ({{lang-az|Hacı Cəfər Məscidi}}; {{lang-ar|مسجد الحاج جعفر (قوبا)}}) – tarixiy meʼmoriy yodgorlik, [[Ozarbayjon]]ning [[Kuba (shahar)|Kuba]] shahrida joylashgan [[shia]]lik [[masjid]]i.

1905-yilda qurib bitkazilgan ushbu sobiq masjid 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan umummilliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

== Tarixi ==
Hoji Jafar masjidi 1905-yilda Kuba shahrining markazida qurilgan. Bu shahardagi eng katta masjid boʻlib, uning maydoni {{cvt|400|m2}}ni tashkil etadi<ref name=":0">{{cite web|url=https://shimal.news/2021/08/26/quban-n-n-boy-k-ibad-t-evi-hac-c-f-r-m-scidi/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221017082237/https://shimal.news/2021/08/26/quban-n-n-boy-k-ibad-t-evi-hac-c-f-r-m-scidi/|archivedate=2022-10-17|title=Qubanın ən boyük ibadət evi: Hacı Cəfər məscidi|date=2021-08-26|publisher=shimal.news|accessdate=2022-10-17|language=az}}</ref>. Masjidga uni qurdirgan Hoji Jafarning nomi berilgan<ref name=":0" />.

Shahar oqsoqollarining aytishicha, Guba qirgʻini paytida arman kuchlari keksalar, ayollar va bolalarni ushbu masjidga yigʻib, ularni tiriklayin yoqib yuborishni rejalashtirgan. Oʻsha dahshatli pallada masjid muazzini Hoji Baba ishga aralashib, bu vahshiyona harakatning oldini olgan. Hoji Baba yetim qolgan arman qizlarini oʻz qizlaridek asrab olgan, ularni himoya qilgan. Soʻng bu haqida armanlarga xabar qilib, ularning qizlarini oʻz bolalaridek parvarish qilayotganini aytgan. Natijada, armanlar odamlarni tiriklayin yoqish rejasidan voz kechgan<ref name=":0" />.

=== Sovet bosqini ===
[[Red Army invasion of Azerbaijan|Sovet bosqini]]dan soʻng, 1928-yilda rasmiy tarzda dinga qarshi kampaniya boshlandi. Shu yilning dekabrida [[Azerbaijan Communist Party (1920)|Ozarbayjon Kommunistik Partiyasi]] Markaziy Qoʻmitasi koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlarda klublar balansiga oʻtkazdi. Agar 1917-yilda Ozarbayjonda taxminan 3000 ta masjid boʻlgan boʻlsa, 1927-yilda bu son 1700 taga, 1933-yilga kelib esa atigi 17 taga tushib qolgan edi<ref>{{cite book|author=[[Arif Yunusov]]|title=Ислам в Азербайджане|year=2004|location=[[Bakı]]|publisher=Zaman|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|page=78|isbn=9952-8052-0-9|access-date=2022-12-30|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705193204/https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2020/06/Islam-az-rus.pdf|url-status=live}}</ref>.

Bosqindan soʻng masjid yopib qoʻyildi, 1930-yillarda esa uning [[gumbaz]]i buzib tashlandi. Dastlab u talabalar yotoqxonasi sifatida ishlatilgan, keyinchalik esa omborxonaga aylantirilgan. 1943-yilda masjid gumbazi qayta tiklangan<ref name=":0" />.

=== Mustaqillikdan soʻng ===
Yodgorlik 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-son qarori bilan umummilliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf|archivedate=2021-07-07|title=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir|date=2001-09-02|publisher=mct.gov.az|accessdate=2022-10-17|language=az}}</ref>.

== Meʼmorchiligi ==
Pishiq gʻishtlardan qurilgan masjid 4 xonali binodan iborat. Masjidning qurilish rejasi toʻrtburchak shaklda, asosiy namoz oʻqish zali va uning old qismida yordamchi xonalar joylashgan. Masjidning asosiy kirish qismi shimoliy tomonda, kirish eshigi roʻparasida esa [[mehrob]] joylashgan. Asosiy zal markazida shiftni koʻtarib turuvchi 2 ustun mavjud. Ayollar uchun kichik namozxona 2-qavatda joylashgan. Masjid [[gumbaz]]i tashqi tomondan oq [[temir]] bilan qoplangan, [[minora]]si esa gumbaz ustida joylashgan. Minora ichiga kirish uchun masjidning oʻng tomonida zinapoya mavjud<ref>{{cite web |url=http://shahdagpeoples.az/muellifler/419-lqar-balakishiyev.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422035645/http://shahdagpeoples.az/muellifler/419-lqar-balakishiyev.html |archive-date=April 22, 2022 |title=Qubanın tarixi məscidləri |author=Balakişiyev, İlqar |work=shahdagpeoples.az |access-date=October 17, 2022 |language=az}}</ref>. Mehrob oddiy shaklda boʻlib, yongʻoq daraxti [[yog‘och]]idan yasalgan. Mix ishlatilmasdan yasalgan masjidning qadimiy oʻymakor yogʻoch eshigi hanuzgacha saqlanib, himoya qilinmoqda<ref name=":0" />.

== Yana qarang ==
* [[Ozarbayjondagi masjidlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category-inline}}

[[Turkum:Ozarbayjondagi 20-asr masjidlari]]
[[Turkum:Gumbazli masjid binolari (Ozarbayjon)]]
[[Turkum:1905-yilda qurib bitkazilgan masjidlar]]
[[Turkum:Quba tumani (Ozarbayjon) masjidlari]]
[[Turkum:Ozarbayjondagi shia masjidlari]]