Horis al-Hamadoniy

Horis al-Avar al-Hamadoniy (arabcha: الحارث الهمداني‎‎) islom paygʻambari Muhammadning zamondoshi boʻlgan nufuzli shaxs, shuningdek Alining qatʼiy izdoshlaridan biri edi.

Hayoti

Ali bilan uchrashuv

Horis al-Hamadoniy bilan bogʻliq eng muhim rivoyatlardan biri – Horis qarib, sogʻligʻi yomonlashgan paytda Ali ibn Abu Tolibning u bilan soʻzlashganiga doir rivoyatdir. Bu rivoyat Nahj al-balogʻada quyidagicha keltiriladi:

Al-Horis al-Hamadoniy shialardan iborat bir guruh bilan Amirul moʻminin (Ali ibn Abu Tolib) huzuriga keldi, men ham ularning orasida edim. Al-Horis bukchayib yurar, hassasini yerga qattiq urib borardi. U rostdan ham betob edi. Shunda Amirul moʻminin unga yaqinlashdi; Al-Horis uning nazarida eʼtiborli edi va u dedi: „Ey Horis, oʻzingni qanday his qilyapsan?“

U dedi: „Vaqtning oʻyinlari meni bosib ketdi, bundan tashqari, sening hamrohlariing orasida sen va sendan oldingi uch kishi haqida kelishmovchilik borligi mening iztirobim va gʻazabimni orttirdi. :Baʼzilar senga haddan tashqari ehtirosli muhabbati oshib ketgan, baʼzilar senga nisbatan moʻtadil, yana baʼzilar esa shubhada ikkilanishadi: oldinga yurishni ham, ortga qaytishni ham bilmaydi“.

U (Ali) dedi: „Ey Hamadondan boʻlgan birodar, senga shu kifoya! Bilgilki, mening eng yaxshi izdoshlarim – oʻrtacha yoʻlda birlashgan kishilardir. Haddan oshganlar ularga qaytsin, ikkilanayotganlar ham ularga qoʻshilsin“.

Soʻng Al-Horis dedi: „Otam-onam senga fido boʻlsin, qalblarimizdan kirni ketkazib, ishimiz borasida koʻz bilan koʻrgandek qatʼiy ishonch hosil qilishimizga yordam bera olasanmi?“

U (Ali) dedi: „Senga shu yetar. Seni chalkashlik egallagan. Albatta, Allohning dini odamlar bilan tanilmaydi; u Haq alomati bilan tan olinadi. Haqni bilsang, uning ahli kimligini bilasan. Ey Horis, albatta Haq eng yaxshi va eng ulugʻ rivoyatdir, uni aytuvchi esa, albatta, kurashchidir (Haq askaridir). Men senga Haqni bildirdim, endi qulogʻingni menga tut va toʻgʻri hukm qila oladigan doʻstlaring orasida ham xabar qil.

Bilgilki, men Allohning quliman, Uning rasulining birodariman va uning birinchi tasdiqlovchisiman. Odam ruh bilan tan orasida yotgan paytida ham men uning haqligini tasdiqlaganman. Soʻng, men sizlar orasida ham uning haqligini birinchi tasdiqlovchiman. Biz birinchimiz va oxirimiz; biz uning alohida ajratilgan xoslarimiz, biz uning chin sodiqlarimiz. Men uning amakivachchasiman, uning vorisiman, uning ishonchli vakili va sir-omonatini saqlovchisiman. Menga Kitobni anglash berilgan, sogʻlom hukm va qaror bilan siylanganman, avlodlar va qarindoshliklar haqidagi ilm ham berilgan.

Va menga mingta kalit ishonib topshirilgan: har bir kalit ming bobni ochadi, har bir bob mingta vasiyatga ajraladi. Bundan tashqari, men Qadr kechasi bilan qoʻllab-quvvatlanganman, alohida tanlangan va yordam berilgandirman; bu esa men va gunohlardan saqlanadigan zurriyotlarim uchun kecha-kunduzlar davom etar ekan, Alloh yeru yuz va undagi barchaga merosxoʻr boʻladigan paytgacha davom etadi. Ey Horis, senga xushxabar: sen meni oʻlim paytida ham, Koʻprikda ham, Havzda ham, va taqsim paytida ham tanib olasan“.

Al-Horis dedi: „Ey ustozim, taqsim payti nima?“ U dedi: „Doʻzax olovi oldidagi taqsim – men (odamlarni) toʻgʻri ajratadigan payt. Men aytaman: bu mening doʻstim – qoʻyib yuboring; bu mening dushmanim – tutib oling“.

Soʻng Ali al-Horisning qoʻlidan ushlab dedi: "Men sening qoʻlingni Paygʻambar mening qoʻlimni ushlaganidek ushlab turibman. U aytgan edi: „Albatta, Qiyomat kuni men Allohning arqonini ushlab, Uning panohiga yopishaman; sen, ey Ali, mening panohimni mahkam tutasan; sening zurriyoting sening panohingni mahkam tutadi; sening shialaring esa sizlarning barchangizning panohini mahkam tutadi“. Bas, Alloh Oʻz Paygʻambariga nima qiladi? Va Paygʻambar oʻz vorisiga nima qiladi? (Biz ham izdoshlarimizga xuddi shuni qilamiz.) Buni ol, ey Horis: barcha tafsilotlarning xulosasi shu. Ha, sen sevganing bilan birga boʻlasan va sening topganing (amaling) boʻladi". U buni uch marta aytdi.

Soʻng Al-Horis oʻrnidan turdi, ridoyasini ortidan sudrab, dedi: „Bundan keyin menga oʻlim qachon roʻpara kelishi yoki men unga qachon roʻpara borishim baribir“.