Humpan sahifasining manbasini koʻrish

'''Humpan''' (''Humban'', ''Hupan'', ehtimol ''hupa -'' „hukmronlik qilmoq“ soʻzidan olingan) — elam mifologiyasida (miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalari) oliy xudo, osmon [[Xudo|xudosi]], „osmon hukmdori“. Shumerlarning oliy ilohi Anu va [[Bobil]]ning Marduk ilohiga tenglashtiriladi. Humpanning rafiqasi — maʼbuda Kiririsha boʻlib, iloh Xutran ularning oʻgʻillari hisoblangan<ref name="Дандамаев">''[[Дандамаев, Магомед Абдул-Кадырович|Dandamaev M. A.]]'' [https://www.mifinarodov.com/x/humpan.html Xumpan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190830203217/https://www.mifinarodov.com/x/humpan.html |date=2019-08-30 }} // [[Мифы народов мира|Mifi narodov mira : Ensiklopediya]]. [[iarchive:Myths_of_the_Peoples_of_the_World_Encyclopedia_Electronic_publication_Tokarev_and_others_2008/page/n1|Elektronnoe izdanie]] / Gl. red. [[Токарев, Сергей Александрович|S. A. Tokarev]]. M., 2008 ([[Большая российская энциклопедия (издательство)|Sovetskaya Ensiklopediya]], 1980). S. 1068.</ref>.

== Ibodat ==
Dastlabda xudolar onasi [[:en:Pinikir|Pinenkir]]<ref>''Dik N. F., Dik P. F.'' [http://www.hrono.info/libris/lib_d/dikkult17.php Kulturologiya : Uchebnoe posobie dlya vuzov]. — Rostov-na-Donu : Feniks, 2006. — 384 s. — (Visshee obrazovanie).</ref> Elamda buyuk maʼbuda sanalgan. Miloddan avvalgi II ming yillikning boshlarida uning oʻrnini ona maʼbuda Kiririsha egallagan. Miloddan avvalgi II ming yillikning oʻrtalariga kelib, elam panteonidagi hukmronlik mavqeini (bu yerda 37 ta xudo boʻlgan<ref name="Дандамаев2">''Дандамаев М. А.'' [https://www.mifinarodov.com/e-2/elamskaya-mifologiya.html Эламская мифология] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190830203231/https://www.mifinarodov.com/e-2/elamskaya-mifologiya.html |date=2019-08-30 }}  // Мифы народов мира : Энциклопедия. [https://archive.org/details/Myths_of_the_Peoples_of_the_World_Encyclopedia_Electronic_publication_Tokarev_and_others_2008/page/n1 Электронное издание] / Гл. ред. С. А. Токарев. М., 2008 (Советская Энциклопедия, 1980). С. 1116.</ref>) Humpan egallagan. Kiririshani uning xotini deb hisoblashni boshlaganlar<ref name="Дандамаев2" />. U miloddan avvalgi 6-asrda, Elam forslar tomonidan bosib olingandan keyin ham ularning oliy xudosi boʻlib qolavergan<ref name="Дандамаев"/>. Bir nechta elam shohlari uning ismini olishgan (Tempti-Humpan-Inshushinak, Humban-Xaltash III, Humban-numena I va boshqalar).

[[Ahamoniylar]] oʻzlari bosib olgan elamlarning oliy xudosiga odob doirasida yondashganlar. Miloddan avvalgi 6-asr oxiri — 5-asr boshlariga oid [[Persepol]] arxivi hujjatlarida Persepol, [[Eron|Fors]] va Elamning boshqa shaharlarida podsholarning omborlaridan mahsulotlar olib chiqilgani, ularning (sharob, qoʻy, don-dun va boshqalar) nafaqat [[Axura Mazda|Axuramazda]] va boshqa Eron xudolari, balki elam xudolari Humpan va Simutga ham qurbonlik qilish maqsadida ishlatilgani maʼlum<ref>[http://vslovare.ru/slovo/istoricheskiij-slovar/religija-ahemenidov/214739 Религия Ахеменидов].</ref>. Shu bilan birga, Humpanga ibodat qilish uchun Axuramazdani ulugʻlash uchun kerak boʻlganidan uch baravar koʻproq sharob ishlatilgan.

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==

* ''Dandamaev M. A.'' Qadimgi Eron tsivilizatsiyalari. Qadimgi tsivilizatsiyalar, ed. G. M. Bongard-Levina. — M., 1989-yil.
* Humpan // ''Smooth V. D.'' Qadimgi dunyo. 2 jildli ensiklopedik lugʻat. — M. : Tsentrpoligraf, 1998-yil.
[[Turkum:Elam mifologiyasi]]
[[Turkum:osmon va ob-havo xudolari]]
[[Turkum: alifbo tartibida xudolar]]