Kontent qismiga oʻtish

Ibn Juljul

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Abu Dovud Sulaymon ibn Hasan Ibn Juljul (arabcha: سليمان بن حسان ابن جلجل‎‎) (taxm. 944-yil Kordova — taxm. 994-yil) andalusiyalik arab tabib va, ehtimol, ispan kelib chiqishli farmakolog boʻlgan[1]. U tibbiyot tarixi boʻyicha muhim bir kitob yozgan. Uning farmakologiyaga oid asarlari 10–11-asrlarda Al-Andalus tabiblari tomonidan tez-tez keltirilgan. Uning ayrim asarlari keyinchalik De secretis kabi asarlari orqali, ismining lotinlashtirilgan shakli — Gilgil ostida Albertus Magnus tomonidan ishlari oʻrganilgan[2].

Hayoti

Toʻrt yoshligidan boshlab, Ibn Juljul tabib Hasdai ibn Shaprut qoʻl ostida oʻn yil davomida tibbiyot ilmini oʻrgandi. Keyinchalik u xalifa Hishom IIning shaxsiy tabibi boʻldi va tibbiyotdan dars berishni davom ettirdi. Toledolik Ibn al-Bagʻunish uning shogirdlaridan biri boʻlgan.

Asarlari

Ibn Juljulning eng yirik asari Ṭabaqāt al-aṭibbā’ val-hukamā’ (Tabiblar va hukamolar tabaqalari, arabcha: طبقات الأطباء والحكماء‎‎) boʻlib, u Sharqiy va Gʻarbiy manbalarga tayangan holda yozilgan tibbiyot tarixi boʻyicha muhim asardir[3]. Kitobda mashhur yunon, islomiy dunyodan boʻlgan, afrikalik va ispan tabiblari hamda faylasuflarining 57 ta tarjimai holi keltirilgan boʻlib, unda ilk suryoniy tarjimalarining arab tiliga oʻgirilishi haqidagi dastlabki maʼlumotlar ham mavjud[2]. Undagi zamondosh ispan tabiblarining tarjimai hollariga oid boʻlimlar, 10-asrda Kordovadagi hayot haqida aniq tasavvur berishi bilan ahamiyatli. Tarjimai hollar ichida Ibn Juljulning zamondoshi va Kordova saroyidagi hamkasbi, tabib Muhammad ibn Abdun al-Jabaliy ham bor[4]. Hijriy 377/milodiy 987-yilda bitilgan Ṭabaqāt arab tilida yozilgan tabiblar tarjimai hollari toʻplamlaridan ikkinchisi hisoblanadi; eng qadimiysi esa Isʼhoq ibn Hunaynning Taʾrīx al-aṭibbāʾ asaridir[5]. Ṭabaqātda, shuningdek, Ibn Juljulning Sharqiy islomiy viloyatlarda ilm-fanning tanazzuli haqidagi ayrim fikrlari ham keltiriladi. Ibn Juljul shunday deydi:

Abbosiylar imperiyasi ilmga befarq bo‘lgan Daylamiylar va turklar qudrati bilan zaiflashdi: olimlar faqat hukmdorlari ilm izlaydigan davlatlarda paydo bo‘ladi[2].

Ibn Juljul, shuningdek, farmakologiyaga oid bir qator turli risolalar va maktublar yozgan, hamda Dioskorid asarlariga bir necha tarjima va sharhlar bitgan[2].

Manbalar

  1. ↑ A., Dietrich (2012-04-24) (en). Ibn D̲j̲uld̲j̲ul. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-djuldjul-SIM_3146?s.num=6&s.q=%22arab+physician+%22. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Vernet, J. (2008). "Ibn Juljul, Sulaymān Ibn Ḥasan". Complete Dictionary of Scientific Biography. Encyclopedia.com. http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902231.html. 
  3. ↑ Ibn Juljul al-Andalusî: Tabaqât al-atibbâ' wa-l-hukamâ'. Édition critique par Fu'âd Sayyid. Cairo 1955. 196 pp. Repr. 1996 (Islamic Medicine. 57). ISBN 3-8298-3062-9
  4. ↑ Juan Vernet, " Los médicos andaluces en el Libro de las generaciones de los médicos de Ibn Ýulýul " (traduction espagnole de la dernière partie consacrée aux médecins andalous), Anuario de Estudios Medievales 5, 1968, p. 445-462, et Estudios de Historia de la Ciencia Medieval, Barcelone, 1979, p. 469-486.
  5. ↑ Dietrich, A. (1971). "Ibn Djuldjul". Encyclopaedia of Islam. 3 (2nd nashri). Brill Academic Publishers. 778–779 b. 

Havolalar