Ibtihol uz-Zaidiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox person
| ismi = Ibtihol uz-Zaidiy
| image         = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->
| alt           = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption       = 
| birth_name    = <!-- only use if different from name -->
| birth_date    = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->
| tavallud joyi   = {{TavalludJoyi|Iroq}}
| death_date    = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->
| death_place   = 
| nationality   = 
| other_names   = 
| kasbi = [[Qurʼonshunoslik]] 
| years_active  = 
| known_for     = 
| notable_works = 
}}
'''Ibtihol uz-Zaidiy''' (arabcha: ابتهال كاصد الزيدي) — [[iroq]]lik Qur’on tadqiqotlari olimasi va sobiq davlat xizmatchisi.

2012-yilda Iroq Ayollar ishlari vaziri lavozimida ishlagan paytda, erkaklar va ayollar tengligiga ishonmasligini ochiq aytgani sabab bahs-munozaralarga sabab boʻlgan.

Uning vazir etib tayinlanishi koʻpincha [[Nuri al-Malikiy hukumati]] tomonidan ramziy (nomigagina) lavozim sifatida baholangan. Shuningdek, uning portfeli Iroqda ayollar huquqlari ahvolini yaxshilash uchun yetarli vakolatga ega emasligi sabab tanqid qilingan.

== Hukumatdagi faoliyati ==

=== Al‑Malikiynig hukumatdagi ikkinchi davri ===

2010-yil dekabr oyida [[Iroq Bosh vaziri]] [[Nuri al-Malikiy]] tasdiqlagan yangi hukumat tarkibi bahs-munozaralarga sabab boʻladi. 38 nafar vazirdan faqat bittasi — portfelsiz vazir Bushro Husayn Solih ayol boʻlgan. Bu tayinlovlar tanqid qilingan, chunki [[Iroq konstitutsiyasi]]ga koʻra parlament oʻrinlarining 25 foizi ayollar uchun ajratilishi kerak edi<ref>{{Cite news |date=2010-12-23 |title=Women 'Disappointed' By Nearly All-Male Iraqi Cabinet |url=https://www.rferl.org/a/iraq_no_women_cabinet/2257461.html |access-date=2025-03-27 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |language=en}}</ref>.

Bu holat al-Malikiyning avvalgi hukumatidan keskin farq qilardi, chunki avvalgi tarkibda toʻrt nafar ayol vazir boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Issa |first=Sahar |date=2010-12-31 |title=2011 Looks Grim for Progress on Women's Rights in Iraq |url=https://truthout.org/articles/2011-looks-grim-for-progress-on-womens-rights-in-iraq/ |access-date=2025-03-27 |website=Truthout |language=en-US}}</ref>. Deputatlardan biri — Viyon Dohil — 2005-yilda tashkil etilgan Ayollar ishlari boʻyicha davlat vaziri lavozimiga taklif qilingan, biroq u ushbu taklifni rad etgan. Keyinchalik u vazirlikni „ayollarga xizmat qilish uchun haqiqiy vakolatsiz shunchaki koʻrsatma uchun yaratilgan lavozim“ deb taʼriflagan<ref name=":0" />.

2009-yilda Ayollar ishlari vazirligining avvalgi rahbari Naval as-Samarrayya ham oʻz idorasining vakolatlari juda cheklanganiga norozilik bildirib isteʼfoga chiqqan<ref>{{Cite web |date=2009-02-09 |title=Iraqi women's minister resigns in protest |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna29088322 |access-date=2025-03-27 |website=NBC News |language=en}}</ref>.

Ayollar ishlari vazirligi bir muddat Hushyor Ziboriy tomonidan vaqtincha boshqarilgan<ref>{{Cite web |title=Iraq - National Women Machineries |url=https://nwm.unescwa.org/explore_data/irq#:~:text=The%20Government%20of%20Iraq%20established,and%20advancement%20of%20Iraqi%20women. |access-date=2025-03-27 |website=nwm.unescwa.org}}</ref>. Keyinchalik esa Ibtihol uz-Zaidiy ushbu idoraga rahbar etib tayinlangan. Uning hukumatdagi yagona ayol sifatida tayinlanishi ham tanqidga uchrab, al-Malikiyning ayollar huquqlariga boʻlgan eʼtiborining susaygani sifatida baholangan<ref>{{Cite web |date=2011-12-21 |title=With U.S. gone, women's rights up in the air |url=https://english.alarabiya.net/articles/2011/12/21/183795 |access-date=2025-03-27 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2015-02-03 |title=IRAQ: Was Life for Iraqi Women Better Under Saddam? |url=https://www.peacewomen.org/content/iraq-was-life-iraqi-women-better-under-saddam |access-date=2025-03-27 |website=PeaceWomen |language=en |arxivsana=2025-07-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250702185532/https://www.peacewomen.org/content/iraq-was-life-iraqi-women-better-under-saddam }}</ref>.

=== Hukumat kvota tizimi ===

Lavozimga tayinlangach, uz-Zaidiy 2003-yilda [[Iroq]]qa bosqin natijasida koʻplab ayollar beva qolganini hisobga olib, ayollar bandligini oshirish ustida ish boshlagan<ref name=":1" />. Uning vazir sifatidagi ilk tashabbuslaridan biri ayollar kichik biznes boshlashi uchun [[mikroqarz]]lar ajratish boʻyicha majburiyatlarni taʼminlash boʻlgan<ref>{{Cite web |last= |date=2011-03-21 |title=Iraqi Microfinance Targets Women {{!}} Iraq Business News |url=https://www.iraq-businessnews.com/2011/03/21/iraqi-microfinance-targets-women/ |access-date=2025-03-27 |language=en-GB |arxivsana=2025-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250327160244/https://www.iraq-businessnews.com/2011/03/21/iraqi-microfinance-targets-women/ }}</ref>.

2011-yil aprel oyida uz-Zaidiy Ayollar ishlari boʻyicha davlat vaziri sifatida Madaniyat vazirligi bilan qoʻshma qoʻmita tuzib, madaniyat muassasalarida ayollar bandligini oshirish imkoniyatlarini ishlab chiqishga kirishgan<ref>{{Cite web |date=2015-02-03 |title=IRAQ: Joint Committee Formed to Expand Women Participation in Decision-Making |url=https://www.peacewomen.org/content/iraq-joint-committee-formed-expand-women-participation-decision-making |access-date=2025-03-27 |website=PeaceWomen |language=en |arxivsana=2025-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250327160947/https://www.peacewomen.org/content/iraq-joint-committee-formed-expand-women-participation-decision-making }}</ref>.

2011-yil dekabr oyida al-Malikiy hukumati davlat idoralarida ayollar bandligini oshirish uchun yangi kvota tizimini tasdiqlagan. Unga koʻra:

* Sogʻliqni saqlash va Taʼlim vazirliklaridagi yangi ishga qabul qilinuvchilarning 50 foizi ayollar boʻlishi kerak edi.
* Boshqa vazirliklarda esa kamida 30 foizlik kvota belgilangan.

uz-Zaidiy hukumat ishlariga qabul qilishda beva ayollarga ustuvorlik berilishini ham maʼlum qilgan<ref>{{Cite news |date=2012-01-05 |title=Iraq Sets New Quotas For Female Civil Servants |url=https://www.rferl.org/a/iraq_sets_new_quotas_for_women_at_ministries/24443069.html |access-date=2025-03-27 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |language=en}}</ref>.

=== Mojaro ===

2012-yilda mahalliy axborot vositasiga bergan intervyusida uz-Zaidiy erkaklar va ayollar tengligiga qarshi ekanini aytib, katta bahs-munozaraga sabab boʻlgan. U shunday degan:

<blockquote>„Men erkaklar va ayollar oʻrtasidagi tenglikka qarshiman. Agar ayollar erkaklar bilan teng boʻlsa, ular koʻp narsani yoʻqotadi. Hozircha jamiyatda erkakning ustun mavqei tarafdoriman. Uyimdan chiqayotganimda erimga qayerga ketayotganimni aytishim kerak. Bu ayolning jamiyatdagi rolini kamaytirmaydi, aksincha, farzandlarini tarbiyalaydigan ona sifatida uning kuchini oshiradi<ref name=":2">{{Cite web |date=2012-02-14 |title=Outrage as Iraqi women's affairs minister opposes equality for women |url=https://kurdistantribune.com/outrage-iraqi-womens-affairs-minister-opposes-equality-for-women/ |access-date=2025-03-27 |website=The Kurdistan Tribune |language=en-GB}}</ref>.“</blockquote>

Uning bu bayonoti [[Iroqdagi ayollar erkinligi tashkiloti]] tomonidan keskin qoralangan<ref name=":2" />. Deputat Hola Sofiya esa uz-Zaidiyni parlamentga chaqirib, bu soʻzlariga izoh berishni talab qilgan. uz-Zaidiy, shuningdek, yangi kvota tizimiga qaramay, Iroqda ayol bosh vazir paydo boʻlishi uchun hali oʻnlab yillar kerak boʻlishini ham aytgan<ref>{{Cite web |last=AFP |date=2012-03-05 |title=Decades before Iraq has woman PM: minister |url=https://www.dawn.com/news/700331/decades-before-iraq-has-woman-pm-minister |access-date=2025-03-27 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref>.

Shu yilning oʻzida u mamlakatda „nomus kushandalari“ uchun jazoni kuchaytirishni ham taklif qilgan<ref>{{Cite news |title=Honour Killings Require Tougher laws |url=https://www.reuters.com/article/world/honour-killings-require-tougher-laws-say-iraqi-women-idUSDEE8250G7/ |work=Reuters}}</ref>.

=== Hukumat tarkibi qisqartirilishi ===

2013-yilda Nuri al-Malikiy hukumat tarkibini qisqartirgan va natijada uz-Zaidiy hukumatda qolgan yagona ayol boʻlib qolgan<ref name=":3">{{Cite web |title=Iraq: gendering authoritarianism |url=https://www.opendemocracy.net/en/5050/iraq-gendering-authoritarianism/ |access-date=2025-03-27 |website=openDemocracy |language=en}}</ref>. Shunga qaramay, vazirlikning vakolatlari juda cheklanganini tanqid qilib, „vazirlik faqat ijroiy-maslahat beruvchi byuro boʻlib, byudjeti kichik va qarorlarni amalga oshirish vakolatiga ega emas“ligini aytgan<ref name=":3" />.

2015-yilda al-Malikiy bosh vazir lavozimini tark etgach, uz-Zaidiy ham hukumatdan ketgan. Uning oʻrnini Bayan Nuri egallagan.
=== Shaxsiy hayoti ===

Ibtihol uz-Zaidiy 2004-yilda [[Bagʻdod universiteti]]ning arab tili boʻlimida [[arab tili]] va adabiyoti boʻyicha doktorlik darajasini olgan<ref name=":4">{{Cite web |last=العربية |first=منظمة المرأة |title=arabwomenorg.org {{!}} منظمة المرأة العربية |url=http://www.arabwomenorg.org/CV.aspx?ID=28 |access-date=2025-03-27 |website=www.arabwomenorg.org}}</ref>. Uning ilmiy tadqiqotlari Qur’ondagi semantika (maʼno tizimi) va fonetika hamda Qur’on tarjimalariga bagʻishlangan<ref name=":4" />.

Hukumatdagi faoliyatini yakunlagach, u yana Bagʻdod universitetiga qaytib, dars bera boshlagan va Ayollar boʻyicha tadqiqotlar markaziga rahbarlik qilgan<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-01-12 |title=The center for women's studies issues the first report of the National Observatory on Violence |url=https://en.uobaghdad.edu.iq/?p=38954 |access-date=2025-03-27 |website=University of Baghdad |language=en-US}}</ref>.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1965-yilda tugʻilganlar]]