Iisalmi sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                      = Shahar
| nomi                       = Iisalmi
| asl nomi                   = 
| tasvir                     =Iisalmi railway station.jpg
| qaram                      = 
| mamlakat                   = {{flag|Finland}}
| gerb = Iisalmi.vaakuna.svg
| bayroq = Iisalmi.lippu.svg
| gerb tarifi =
| bayroq tarifi =
| gerb eni = 120x70px
| bayroq eni = 120x80px
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec =
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec =
| CoordAddon =
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami =
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mintaqa turi =
| mintaqa =[[Northern Savonia]]
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi =
| tuman =
| tuman 2 =
| tuman 3 =
| tuman 4 =
| tuman 5 =
| jadvalda tuman =
| jadvalda tuman 2 =
| jadvalda tuman 3 =
| jadvalda tuman 4 =
| jadvalda tuman 5 =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi =
| rahbar =
| asos solingan =1627 yil
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri =
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi =
| sanalgan yil =
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxoronim =
| vaqt mintaqasi =
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| vebsayt =
| sayt tili =
}}

'''Iisalmi''' (Finnish: [ˈiːsɑlmi] ; {{Lang-sv|Idensalmi}}) [[Finlandiya|Finlandiyaning]] Shimoliy Savoniya mintaqasida joylashgan [[Finlandiyadagi shaharlar roʻyxati|shaharcha]] va munisipalitetdir . U {{Convert|87|km}} [[Kuopio]] shimolida va Kajaani janubida joylashgan. Munitsipalitet 20,766 aholiga ega (28-Fevral 2023), bu uni Shimoliy Savoniyadagi aholi soni boʻyicha beshta shahar ichida ikkinchi oʻrinda turadi, faqat Kuopio kattaroqdir. Maydoni 872.20 kvadrat kilometr (336.76 kv.mil), shundan 109.22 kvadrat kilometri (42.17 kv.mil) suvdir. [[Aholi zichligi]] — har kvadrat kilometrga 27.22 ta kishini tashkil qiladi. Munitsipalitet bir tilda muloqot qiladi. Bu [[Fin tili|fin tilidir]].

2010-yillarda lisalmi eksport sanoati shahri, <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000005705367.html|sarlavha=Luulitko, että Itä-Suomella menee huonosti? Iisalmen ihme imee enemmän työntekijöitä kuin seudulla riittää väkeä|ish=[[Helsingin Sanomat]]|sana=2018-06-06|qaralgan sana=2021-07-02|til=fi}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.is.fi/taloussanomat/art-2000005483538.html|sarlavha=Iisalmen seudulla löytyi keino saada vienti vetämään ja tilauskirjat täyteen – Ylä-Savoon syntyi oikea suomalainen talousihme|ish=[[Ilta-Sanomat]]|sana=2017-12-10|qaralgan sana=2021-07-02|til=fi}}</ref> hamda mintaqadagi muhim tadqiqot shahri sifatida tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.yla-savo.fi/fi/Opiskelu|sarlavha=Opiskelijaelämää – Ylä-Savo|ish=Ylä-Savo|qaralgan sana=2021-07-02|til=fi|arxivsana=2021-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709181934/https://www.yla-savo.fi/fi/Opiskelu}}</ref>.

== Tarix ==
Iisalmi oʻz ildizlarini 1627-yilga borib taqaladi, oʻshanda mahalliy cherkov atrofida Iisalmi cherkovi tashkil topgan<ref name="history">[https://www.iisalmi.fi/Suomeksi/Kaupunki-Info/Historia Iisalmi: Historia] (in Finnish)</ref>. Shaharning eski yogʻoch cherkovi Gustav Adolf cherkovi 1780-yilda muqaddas qilingan <ref>[https://www.iisalmenseurakunta.fi/kustaa-aadolfin-kirkon-historia Kustaa Aadolfin kirkon historia] — Iisalmen seurakunta (in Finnish)</ref>.

XVIII-asrda [[Finlandiya|Finlandiya]] Shvetsiya nazorati ostida boʻlganida, [[Shvetsiya]] [[Rossiya imperiyasi|Rossiya]] imperiyasi bilan tez-tez urush olib bordi va Iisalmidagi Koljonvirta hududi Shvetsiyaning eng katta gʻalabalaridan biri boʻlgan jang maydoni edi. Biroq, Shvetsiya Rossiya bilan oxirgi urushida magʻlub boʻldi va 1809-yilda Finlandiyani Rossiya imperiyasiga topshirishga majbur boʻldi.

Iisalmi 1891-yil 20-oktyabrda shahar maqomini oldi <ref name="history"/>.

== Geografiya ==
Iisalmi mintaqasida 111 [[Koʻl|ta koʻl]] bor, ulardan eng kattalari Onkivesi, Haapajärvi, Porovesi va Nerkoo koʻli<ref>[http://www.jarviwiki.fi/wiki/Iisalmi Iisalmen järvet — Järviwiki] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210724134006/https://www.jarviwiki.fi/wiki/Iisalmi |date=2021-07-24 }} (in Finnish)</ref>.

== Iqtisodiyot ==
[[Fayl:"Olvi_Oluthalli".jpg|left|thumb| Iisalmi shahridagi ''Olvi'' pivo restorani]]
Olvi, Finlandiyadagi soʻnggi yirik mustaqil pivo restarani, Olvi zavodi va bosh qarorgohi Iisalmi shahrida joylashgan. (Boshqa yirik Finlandiya pivo zavodlari trans milliy kompaniyalar tomonidan sotib olingan).

Butun dunyo boʻylab ovoz yozish studiyalarida ishlatiladigan faol monitorlar va dinamiklar ishlab chiqaruvchi Genelec kompaniyasining zavodi va bosh qarorgohi Iisalmi shahrida joylashgan.

Normet komponiyasi muhandislar va yer osti togʻ jinslarini qazib olish va tunnel qazish uchun mexanizatsiyalashgan uskunalar ishlab chiqaruvchisi, shuningdek, Iisalmi shahrida oʻz zavodi va bosh qarorgohiga ega. Bosh qarorgohi Espoo shahrida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.normet.com/|sarlavha=Defining the future underground|ish=Normet}}</ref>.

Profile Vehicles tez yordam va politsiya mashinalarini ishlab chiqaradi.

Iisalmi VR tarmogʻida oʻz temir yoʻl stantsiyasiga ega. Iisalmi va Oulu oʻrtasidagi liniya 2006-yil dekabr oyida poyezdlarning dizel tashish oʻrniga elektrlashtirildi.

== Madaniyat ==
[[Fayl:Iisalmen_nuorisotalo_-_aiempi_Suojeluskuntatalo_(1923)_-_Kirkkopuistonkatu_25_-_Iisalmi_-_2.jpg|thumb| Iisalmi yoshlar markazi]]

=== Voqealar ===
Iisalmi, nisbatan kichik shahar boʻlsa ham, kichik va biroz kattaroq miqyosda koʻplab madaniy tadbirlarga ega. Koʻpchilikning esda qolarli voqealaridan biri bu „''Rompepäivät''“ boʻlib, tarjimada „eski axlat va boshqa narsalar kunlari“ deb tarjima qilinadi. Odamlar har xil eski narsalarni, kichik tikuv ignalaridan tortib eski traktorlargacha, hamma koʻrishi va koʻplab mayda narsalarni sotish uchun yigʻiladi. Boshqalar koʻrishi uchun bir nechta eski taʼmirlangan avtomobillar, yuk mashinalari, mototsikl va traktorlar, ularning baʼzilari Finlandiyada ishlab chiqarilgan. Bu yerda odamlar „qadimgi yaxshi vaqtlar“ haqida gapirishadi yoki „qadimiy artefaktlar“ haqida hayratda qolishadi. Baʼzida yaxshi taʼmirlangan baʼzi mashinalar sotib olishni istagan har bir kishiga sotiladi — albatta, agar ular sotib olishga qodir boʻlsa.

„''Oluset“'' har yili iyul oyida oʻtkaziladigan musiqa festivalidir. Asosiy homiy — mahalliy Olvi pivo zavodi. „''Oluset“'' taxminan „bir nechta pivo“ deb tarjima qilinadi. Bundan tashqari, kichikroq festival, „''Limuzet“'' (Kichik alkogolsiz ichimliklar festivali) ham Olvi tomonidan tashkil etiladi. „''Limuzet“'' asosan bolalar va yoshlarga bagʻishlangan boʻlib, hududda alkogolli ichimliklar sotilmaydi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.oluset.fi/|sarlavha=Oluset|ish=www.oluset.fi|qaralgan sana=2023-04-15|arxivsana=2013-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130422112914/http://www.oluset.fi/}}</ref>.

=== Ovqat ===
[[Fayl:Ravintola_Kuappi_-_Veikonkatu_1_-_Iisalmi_-_2.jpg|thumb| Kuappi restorani]]
1980-yillarda Savoniyaning har bir munitsipaliteti oʻz cherkov taomlari uchun ovoz berdi. Iisalmining anʼanaviy taomi sifatida [[Bugʻdoy|bugʻdoy]] va [[Arpa|arpadan]] tayyorlangan yupqa [[Pankek|krep]] yoki [[krep]] ''Muurinpohjalettu'' tanlangan<ref>{{Cite journal|title=Savossa äänestettiin pitäjille nimikkoruoat|journal=[[Helsingin Sanomat]]|date=1984-09-20|page=19|language=fi}}</ref>.

[[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] koʻra, dunyodagi eng kichik restoran Kuappi Iisalmi shahrida joylashgan<ref>Laine, Oona: [https://www.is.fi/ruokala/ajankohtaista/art-2000005762483.html Maailman pienin ravintola löytyy Iisalmesta — intiimi tunnelma on taattu!], ''[[Ilta-Sanomat]]'' 19 July 2018. </ref><ref>[https://www.foxnews.com/food-drink/the-worlds-smallest-restaurants The world’s smallest restaurants], ''[[Fox News]]'' 23 January 2013. </ref>.

=== Musiqa ===
Hozirda Iisalmiga asoslangan eng mashhur guruh bu [[Halavatun Papat]] hazil-rok orkestridir. Ismning qoʻpol tarjimasi „Laʼnati bobolar“.

XX-asr bastakori Joonas Kokkonen, qoʻshiqchi va qoʻshiq yozuvchisi [[Jaakko Teppo]], jazz pianinochisi va bastakor Jarmo Savolainen ham shu yerda tugʻilgan.

=== Sport ===
Iisalmi oʻzining futbol klubi PK-37 va xokkey klubi IPK (Iisalmen Peli-Karhut) bilan mashhur. Boshqa taniqli sport klublari — FBI (floorbol klubi), Iisalmen palloveikot, Klubi-36, Iina, Iisalmen Visa va Koljonvirran ratsastajat (otliqlar klubi).

Iisalmida sport oʻynash uchun juda koʻp yaxshi joylar mavjud. Paloisvuori changʻi markazi yaqinida juda yaxshi frizbi golf oʻyini bor. Iisalmida koʻplab yaxshi plyajlar mavjud, masalan, Perttu plyaji va shahar plyaji. Koʻpgina plyajlar plyaj voleyboli uchun ham imkoniyat yaratadi. Qish mavsumida Iisalmi yaxshi changʻi yoʻllari va konkida uchish maydonchalarini taklif qiladi; qishki sport muxlislari Paloisvuori changʻi markazida changʻi va snoubordda uchishlari mumkin. Bundan tashqari, Iisalmi sport zalida mashq qilish, suzish, bouling va minigolf uchun yaxshi imkoniyatlarga ega.

== Xalqaro munosabatlar ==

=== Qardosh shaharlar — qardosh shaharlar ===
Iisalmi bilan [[Birodarlashgan shaharlar|egizak]] :

* {{Flagicon|NOR}} [[Noto'g'ri|Notodden]], Norway
* {{Flagicon|HUN}} [[Pesel|Pécel]], Hungary
* {{Flagicon|SWE}} [[Nyköping]], Sweden
* {{Flagicon|GER}} [[Lüneburg]], Germany
* {{Flagicon|DEN}} [[Nykøbing Falster]], Denmark
* {{Flagicon|RUS}} [[Kirishi]], Russia
* {{Flagicon|EST}} [[Võru]], Estonia

== Yana qarang ==

* Finlandiya milliy yoʻli 5
* Muqaddas Xoch cherkovi, Iisalmi
* Iisalmi aerodromi

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/19961224045033/http://www.iisalmi.fi/ Iisalmi rasmiy sayti]
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]
[[Turkum:1627-yilda tashkil etilgan aholi punktlari]]
[[Turkum:1627 ta Shvetsiyadagi muassasa]]
[[Turkum:Olvi pivo zavodi]]