Axborot texnologiyalari

Ахборот технологиялари (инглизча: Информатион Течнологй(ИТ)) – бу компютер тизимлари, дастурий таъминот, дастурлаш тиллари, маълумотлар, маълумотларни қайта ишлаш ва сақлашни ўз ичига олган тегишли соҳалар тўплами. Ахборот технологиялари (АТ) ахборот-коммуникация технологиялари (АКТ)нинг бир қисмини ташкил қилади. АТ тизими – одатда, ахборот тизими, алоқа тизими ёки аниқроғи, компютер тизими, жумладан, барча аппарат, дастурий таъминот ва периферик жиҳозлар – чекланган АТ фойдаланувчилари гуруҳи ва АТ лойиҳаси томонидан бошқариладиган тизим ва одатда АТ тизимини ишга тушириш ва жорий этишни назарда тутади.

Гарчи одамлар энг қадимги ёзув тизимлари яратилганидан бери маълумотларни сақлаш, олиш, манипуляция қилиш ва мулоқот қилиш билан шуғулланган бўлсалар-да, замонавий маънода ахборот технологияси атамаси биринчи марта 1958-йилда Гарвард Бусинесс Ревиэw журналида чоп этилган мақолада пайдо бўлган; муаллифлар Гаролд Ж. Леавитт ва Томас Л. Уислер „янги технологиянинг ҳали битта аниқ номи йўқ. Биз уни ахборот технологиялари (АТ) деб атаймиз“, деб шарҳладилар. Уларнинг таърифи учта тоифадан иборат: ишлов бериш техникаси, қарор қабул қилишда статистик ва математик усулларни қўллаш ва компютер дастурлари орқали юқори даражадаги фикрлашни симуляция қилиш.

АТ атамаси одатда, компютерлар ва компютер тармоқларининг синоними сифатида ишлатилади, лекин у телевизор ва телефон каби бошқа ахборот тарқатиш технологияларини ҳам қамраб олади. Иқтисодиёт доирасидаги бир қанча маҳсулот ёки хизматлар ахборот технологиялари, жумладан, компютер техникаси, дастурий таъминот, электроника, яримўтказгичлар, интернет, телекоммуникация ускуналари ва электрон тижорат билан боғлиқ.

Амалдаги сақлаш ва қайта ишлаш технологияларига асосланиб, АТ ривожланишининг тўртта фазасини ажратиш мумкин: механикгача (милоддан аввалги 3000-йилдан милоддан аввалги 1450-йилгача), механик (милодий 1450-йилдан милодий 1840-йилгача), электромеханик (милодий 1840-йилдан милодий 1940-йилгача) ва электрон (1940-йилдан ҳозирги кунгача).

Ахборот технологиялари, шунингдек, информатиканинг бир тармоғи бўлиб, уни процедура, тузилма ва ҳар хил турдаги маълумотларни қайта ишлашни умумий ўрганиш сифатида аниқлаш мумкин. Ушбу соҳа бутун дунё бўйлаб ривожланишда давом этар экан, унинг умумий устуворлиги ва аҳамияти ҳам ошиб борди, бу даврда биз К-12 таълимида компютер фанлари билан боғлиқ курсларни жорий қилишни бошлаймиз.

Тарихи

Компютер фанлари ғоялари биринчи марта 1950-йиллардан олдин Массачусец Технология Институти (МИТ) ва Гарвард университетида тилга олинган, улар компютер схемалари ва рақамли ҳисобларни муҳокама қилишган ва ўйлашни бошлаганлар. Вақт ўтиши билан АТ ва информатика соҳаси мураккаблашди ва кўпроқ маълумотларни қайта ишлашга қодир бўлди. Турли ташкилотлардан илмий мақолалар чоп этила бошланди.

Дастлабки компютерларга назар ташлайдиган бўлсак, Алан Туринг, Ж. Преспер Эккерт ва Жон Маучли 1900-йилларнинг ўрталарида компютер технологияларининг асосий кашшофлари ҳисобланган. Уларга ўзларининг ишланмалари учун бундай кредит бериш, уларнинг ҳаракатларининг аксарияти биринчи рақамли компютерни лойиҳалашга қаратилган эди. Шу билан бирга, сунъий интеллект каби мавзулар кўтарила бошланди, чунки Тюринг ўша давр технологиясини шубҳа остига қўя бошлади.

Қурилмалар минг йиллар давомида ҳисоблашда ёрдам бериш учун ишлатилган, эҳтимол дастлаб ҳисоблагич шаклида. Милоддан аввалги И асрнинг бошларида пайдо бўлган Антикйтҳера механизми одатда энг қадимги механик аналог компютер ва энг қадимги маълум бўлган тишли механизм ҳисобланади. Таққосланадиган тишли қурилмалар Европада ХВИ асргача пайдо бўлмади ва фақат 1645-йилга қадар тўртта асосий арифметик амални бажаришга қодир бўлган биринчи механик калкулятор ишлаб чиқилди.

Клапанли электрон компютерлар 1940-йилларнинг бошида пайдо бўла бошлади. 1941-йилда тугалланган электромеханик Зусе З3 дунёдаги биринчи дастурлаштириладиган компютер эди ва замонавий стандартларга кўра тўлиқ ҳисоблаш машинаси ҳисобланиши мумкин бўлган биринчи машиналардан бири эди. Иккинчи жаҳон уруши пайтида Cолоссус немис хабарларини шифрлаш учун биринчи электрон рақамли компютерни ишлаб чиқди. Гарчи дастурлаштирилса ҳам, у умумий мақсадли эмас эди, фақат битта вазифани бажариш учун мўлжалланган эди. Шунингдек, у ўз дастурини хотирада сақлаш қобилиятига эга эмас эди; дастурлаш ички симларни ўзгартириш учун вилкалар ва калитлар ёрдамида амалга оширилди. Биринчи таниқли замонавий электрон рақамли сақланган дастур компютери 1948-йил 21-июнда ўзининг биринчи дастурини ишга туширган Манчестер Бабй эди.

1940-йилларнинг охирида Белл Лабораториэсда транзисторларнинг ривожланиши энергия сарфини сезиларли даражада камайтирадиган янги авлод компютерларини ишлаб чиқишга имкон берди. Савдода мавжуд бўлган биринчи сақланган дастурли компютер Ферранти Марк И 4050 клапанни ўз ичига олган ва 25 киловатт қувват сарфлаган. Таққослаш учун, биринчи транзисторли компютер Манчестер университетида ишлаб чиқилган ва 1953-йилнинг ноябрида ишга туширилган бўлиб, унинг якуний версиясида атиги 150 ватт қувват сарфлаган.