Irises (kartina) sahifasining manbasini koʻrish

{{Sanʼat asari bilgiqutisi|nomi=Irises|tasvir=Irises-Vincent van Gogh.jpg|eni=300px|yil=[[1889-yil]]|artist=Vincent van Gogh|shahar=[[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]]|muzey=J. Paul Getty muzeyi|height_metric=|width_metric=}}

„'''Irises'''“ — [[Vincent van Gogh|Vincent van Goghning]] koʻplab [[Iris typhifolia|iris]] surati tushirilgan asarlaridan biri. Asar [[1890|1890-yilda]] yaʼni rassomning vafotidan bir yil avval Fransiyaning [[Saint-Rémy-de-Provence]] shahriga qarashli Saint-Paul de Mausoleda joylashgan Ruhiy kasalliklar shifoxonasida chizilgan.

Van Gogh [[1889|1889-yilning]] may oyida, ruhiy kasalliklar shifoxonasiga yotqizilgan haftadan boshlab ''Irises'' suratini chizishni boshlagan. Suratni Van Gogh asosan kasalxona bogʻida yaʼni tabiat qoʻynida chizgan. Rassomning asarlarida yaqqol koʻzga tashlanadigan yuqori kayfiyat hissi bu asarda koʻzga tashlanmaydi. Rassom suratni „kasalligimning chaqmoq tayoqchasi“ deb atagan, chunki chizayotgan bu surati uni aqldan ozishdan saqlayotganiga ishongan.

Ehtimol, Van Gogh oʻsha davrning boshqa rassomlari singari, yapon ''[[ukiyoe|ukiyoe sanʼat maktabida]]'' yaratilgan asarlardan ilhomlangan boʻlishi mumkin. Van Gogh bu suratga [[Eskiz|qoralama]] sifatida qaragan. Shuning uchun asarning bizga maʼlum boʻlgan aniq tasviri yoʻq. Van Gogning akasi Theo undan farqli oʻlaroq  rasmga ijobiy munosabatda boʻlgan va asarni 1889-yil sentyabr oyida Société des Artistes Indépendantsda boʻlib oʻtayotgan yil koʻrgazmasiga [[Starry Night Over the Rhône]] (Yulduzli tun) asari bilan birga taqdim etgan. Theo Vincentga koʻrgazma borasida shunday deb yozgan: „Rasm uzoqdan qaraganda koʻz qamashtiradi. ''Irises'' hayot nafasini oʻzida jamlagan goʻzal asardir“.

== Asarning mulk huquqi tarixi ==
Suratni qoʻlga kiritgan birinchi sohibi sanʼat asarlari sotuvchisi va Vincent van Goghning homiysi Julien "Père" Tanguy boʻlgan. Van Gogh Tanguyning portretini uch marta chizgan. 1892-yilda Tanguy ''"Irises"ni'' Van Goghning homiylaridan biri boʻlgan [[Sanʼatshunoslik|sanʼatshunos]] va [[Anarxizm|anarxist]] [[Octave Mirbeau|Oktav Mirboga]] sotgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.getty.edu/art/collection/objects/826/vincent-van-gogh-irises-dutch-1889/|nashriyot=J. P. Getty Museum|sarlavha=Irises|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170313164617/http://www.getty.edu/art/collection/objects/826/vincent-van-gogh-irises-dutch-1889/|arxivsana=13 Mart 2017|qaralgan sana=4 Nisan 2017}}</ref>. Mirbo surat uchun 300 frank toʻlagan.

Surat 1987-yilda eng yuqori narxda sotilgan sanʼat asari boʻlgan va bu mavqeni ikki yarim yil davomida oʻzida saqlab qolgan<ref name="nytimes87">{{Yangiliklar manbasi |date=12 Kasım 1987 |title=Van Gogh's 'Irises' Sells for $53.9 Million |language=İngilizce |work=[[The New York Times]] |url=http://www.nytimes.com/1987/11/12/arts/van-gogh-s-irises-sells-for-53.9-million.html |access-date=4 Nisan 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170408013926/http://www.nytimes.com/1987/11/12/arts/van-gogh-s-irises-sells-for-53.9-million.html |archive-date=8 Nisan 2017}}</ref><ref name="latimes">{{Yangiliklar manbasi |date=16 Mayıs 1990 |title=Van Gogh Painting Sells at Record $82.5 Million : Art: 'Portrait of Dr. Gachet' is auctioned to a Japanese gallery. The previous high price was $53.9 million. |language=İngilizce |work=[[Los Angeles Times]] |url=http://articles.latimes.com/1990-05-16/news/mn-262_1_van-gogh |access-date=4 Nisan 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225221810/http://articles.latimes.com/1990-05-16/news/mn-262_1_van-gogh |archive-date=25 Şubat 2017}}</ref>. Keyinchalik asar Alan Bondga 53,9 million dollarga sotilgan, ammo Bondda suratni sotib olish uchun yetarli mablagʻ boʻlmagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.on-this-day.com/onthisday/thedays/alldays/nov11.htm|sarlavha=History for November 11|nashriyot=On-This-Day.com|sana=|qaralgan sana=17 Kasım 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160806122115/http://www.on-this-day.com/onthisday/thedays/alldays/nov11.htm|arxivsana=6 Ağustos 2016}}</ref>. ''Irises'' asari 1990-yilda Los-Anjelesdagi J. Pol Getti muzeyiga sotib yuborilgan<ref name="nytimes90">{{Yangiliklar manbasi |date=22 Mart 1990 |title=Getty Buys van Gogh 'Irises,' but Won't Tell Price |language=İngilizce |work=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/1990/03/22/arts/getty-buys-van-gogh-irises-but-won-t-tell-price.html?pagewanted=all |access-date=4 Nisan 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405074156/http://www.nytimes.com/1990/03/22/arts/getty-buys-van-gogh-irises-but-won-t-tell-price.html?pagewanted=all |archive-date=5 Nisan 2017}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/167899 ''Van Gogh, paintings and drawings: a special loan exhibition'']14 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., a fully digitized exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries, which contains material on this painting (see index)
[[Turkum:Suratlar]]
[[Turkum:Sanʼat asarlari]]
[[Turkum:Vincent Van Gogh]]
[[Turkum:1889]]
{{chala}}