Irlandiyaning fauna olami sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Rothirsch_-_Cervus_elaphus_-_Dortmund-Zoo.jpg|thumb| Olijanob kiyik]]
'''[[Irlandiya]] [[Fauna|faunasi]]''' [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va kontinental [[Yevropa|Yevropaga]] qaraganda fauna dunyosi nisbatan kambagʻalroqdir. Irlandiyada faqat 2 turdagi quruqlikdagi [[Sudralib yuruvchilar|sudraluvchilar]] va 3 turdagi [[Suvda va quruqlikda yashovchilar|amfibiyalar]], 26 turdagi [[Sut emizuvchilar|sutemizuvchilar]] va 10 turdagi suv [[Baliqlar|baliqlari]] yashaydi.

== Sutemizuvchilari ==
Irlandiyada uchraydigan quruqlikdagi sutemizuvchilarning 26 turidan qizil tulki, yevropa tipratikani, mayda sichqon va [[Boʻrsiq|boʻrsiq]] kabi hayvonlar keng tarqalgan. Boshqalari, masalan, togʻ quyoni, kiyiklar va hatto oddiy sincaplar juda kam uchraydi. Ushbu hayvonlari milliy bogʻlarda uchratish mumkin. Yevropa quyoni, Karolina sincap, pasyuk kalamush kabi introduksiya turlari keng tarqalgan. Karolina sincap Shimoliy Amerikadan keltirilgan va kamdan-kam uchraydi. Bundan tashqari, Irlandiyada [[Koʻrshapalaklar|koʻrshapalaklarning]] oʻn turi qayd etilgan.

== Qushlari ==
Irlandiya qushlar faunasi 400 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Ushbu turlarning koʻpchiligi koʻchib yuruvchidir sanaladi. Misol uchun, baʼzi arktik qushlar Irlandiyada qishlaydi.Qaldirgʻochlar kabi qushlar esa har bahorda Afrikadan Irlandiyaga kelishadi. Angliya va Yevropa qitʼasida keng tarqalgan qushlarning koʻp turlari Irlandiyada yoʻq yoki faqat vaqti-vaqti bilan uchib ketishadi.

Irlandiyada koʻpayadigan qush turlarining umumiy soni yashash joylarining xilma-xilligi tufayli Angliya va materik Yevropaga qaraganda kamroq boʻlsa-da, Irlandiyada butun dunyo boʻylab soni kamayib borayotgan baʼzi qushlarning koʻp populyatsiyasi mavjud.

Eng koʻp uchraydigan turlar — [[Bigiztumshuq|qirgʻiy]] va [[somon qushi]], ular mamlakatning 90 % da uchraydi. Oxirgi yillarda [[Miqqiy|keng tarqalgan miqqiy]]larning soni keskin kamayib bormoqda<ref name="Coombes, R. H., 2009">''' Coombes, R. H.et al., 2009 ''Countryside Bird Survey'' 1998—2007. BirdWatch Ireland Unpublished Report Publications Number 2'''</ref>.

Irlandiyaning dengiz ornitofaunasi juda boy. Dengiz qushlarining koʻplab yirik toʻdalari qirgʻoq boʻylab joylashgan, masalan, Salti orollari, Skellig Maykl Roks va Kouplend orollarida juda koʻplab hayvonot dunyosi jamoalarini uchratish mumkin.

[[Burgut|Oltin burgut]] Irlandiyada oʻnlab yillar davomida yoʻq boʻlib ketganidan soʻng, yaqinda Donegal okrugida qayta tiklandi. 2007-yilda oq dumli burgut 200 yil davomida uchratilmadi va hozirgi vaqtda otin burgut turlarini uchratish mumkin.

Ueksford okrugining janubi-sharqiy qismida, Shimoliy Slob yaqinidagi Ueksford koʻrfazining shimoliy tomonida Grenlandiyadan kelgan 10 000 oq gʻozlar uchun qishlash joyi mavjud. Yoz faslida Lady’s oroli koʻli chuvalchanglar, ayniqsa pushti chuvalchanglar uchun muhim koʻpayish joyi hisoblanadi.

== Sudralib yuruvchilari va amfibiyalari ==
Quruqlikdagi sudralib yuruvchilarning faqat bitta turi, jonli kaltakesakning vatani Irlandiya. Shpindel (oyoqsiz kaltakesak) odamlar tomonidan kiritilgan va Kler okrugidagi juda cheklangan hududda kam uchraydi. Dengiz toshbaqalarining beshta turi koʻpincha gʻarbiy sohilda uchraydi (lekin ular qirgʻoqda juda kam koʻrinish beradi).

Irlandiya ilonlarning umuman yoʻqligi bilan ajralib turadi. Avliyo Patrik tepaliklardan birining tepasida 40 kunlik roʻza tutish vaqtida unga halaqit qilgandan keyin ularni oroldan dengizga haydab yuborganligi haqida afsona bor<ref>Robinson, William Erigena. New Haven Hibernian Provident Society. ''St. Patrick and the Irish: an oration, before the Hibernian Provident Society, of New Haven, March 17, 1842''. pg 8. </ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=''Snakeless in Ireland: Blame Ice Age, Not St. Patrick - National Geographic News''|kirish sanasi=2011-03-17|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html|arxivurl=https://www.webcitation.org/68UDvAuyd?url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html|arxivsana=2012-06-17}}</ref>. Aslida, ilonlar 100 ming — 10 ming yillar oldin muzlikning soʻngi davrida gʻoyib boʻlgan.

Irlandiyada amfibiyalardan oddiy triton, oddiy qurbaqa va oʻrmon qurbaqasi uchraydi. Qurbaqaning mahalliy turga tegishli ekanligi aniq emas: baʼzi dalillarga koʻra, u XVIII asrda olib kelingan.

== Baliqlari ==
Irlandiya qirgʻoqlarida treska, skumbriya, seld, kambala va sardalyalar uchraydi<ref name="route-ireland.ru">{{veb manbasi|url=http://www.route-ireland.ru/obshchie-svedeniya-ob-irlandii/zhivotnyy-mir.html|sarlavha=Животный мир (фауна) Ирландии|kirish sanasi=2010-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091127054615/http://www.route-ireland.ru/obshchie-svedeniya-ob-irlandii/zhivotnyy-mir.html|arxivsana=2009-11-27}}</ref>.

== Hasharotlari ==
Hasharotlardan shimoliy ninachi, [[Baqorilar|chivinlar]] yashaydi<ref name="route-ireland.ru">{{veb manbasi|url=http://www.route-ireland.ru/obshchie-svedeniya-ob-irlandii/zhivotnyy-mir.html|sarlavha=Животный мир (фауна) Ирландии|kirish sanasi=2010-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091127054615/http://www.route-ireland.ru/obshchie-svedeniya-ob-irlandii/zhivotnyy-mir.html|arxivsana=2009-11-27}}</ref>.

== Turlarning yoʻq boʻlib ketishi ==
Tarixiy davrda Irlandiyada yoʻqolib ketgan turlar roʻyxatiga katta akula, [[O'rta Osiyo qunduzi|qunduz]] va yovvoyi oʻrmon mushuklari kiradi. Irlandiyadagi oxirgi [[Boʻri|boʻri]] 1786-yilda Karlou okrugida Jon Uotson Bellidarton (Ballydarton) tomonidan oʻldirilgan<ref>''The Irish Times'', 1 May 2007.</ref><ref name="D’Arcy,G 99">'''D’Arcy, G.''', 1993 '' Ireland’s Lost Birds '' Four Courts Press Ltd, Dublin</ref>. [[Burgut|Oltin burgut]], oq dumli burgut va qizil uçurtma kabi yirtqich qushlar 90-200 yil davomida yoʻq boʻlganidan soʻng milliy bogʻlarga qaytadan keltirildi va tiklanmoqda.

== Qayta tiklash dasturlari ==
2001-yilda burgut populyatsiyasi Glenve milliy bogʻida Irlandiyadan 90 yil yoʻqligidan keyin qayta tiklandi. 2001-yildan beri Irlandiyada jami 46 ta oltin burgut ozod qilingan. 2007-yilda deyarli bir asrlik tanaffusdan soʻng oʻzining tabiiy muhitida birinchi oltin burgut joʻjasi ochib chiqdi<ref name="Golden Eagle">{{veb manbasi|url=http://www.goldeneagle.ie/news_viewnews.php?x=1&z=41&f=1&news_id=8&start=62|sarlavha=Project Updates|nashriyot=Golden Eagle Trust|kirish sanasi=2011-12-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110928100720/http://www.goldeneagle.ie/news_viewnews.php?x=1&z=41&f=1&news_id=8&start=62|arxivsana=2011-09-28}}</ref><ref name="RTÉ1">{{veb manbasi|url=http://www.rte.ie/news/2007/0530/eagles.html|sarlavha=Golden Eagle hatches in Donega|sana=2007-05-30|nashriyot=[[RTÉ News and Current Affairs|RTÉ News]]|kirish sanasi=2011-12-05|arxivurl=https://www.webcitation.org/68UDwdNB6?url=http://www.rte.ie/news/2007/0530/eagles.html|arxivsana=2012-06-17}}</ref>. 2006-yilda [[Viklou togʻlari|Uiklou togʻlariga]] 30 ta [[Uels (hudud)|Uelslik]] qizil uçurtmalar qoʻyildi. Olti hafta oʻtgach, ulardan biri ovchi tomonidan oʻldirilgan, qushning tanasidan 8 dona granulalar topilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.independent.ie/national-news/rare-eagle-just-released-shot-out-of-the-sky-1068336.html|sarlavha=Irish Independent|arxivurl=https://www.webcitation.org/68UDxxQse?url=http://www.independent.ie/national-news/rare-eagle-just-released-shot-out-of-the-sky-1068336.html|arxivsana=2012-06-17|kirish sanasi=2012-02-15}}</ref>. Birinchi qizil uçurtma joʻjasi 2010-yilda paydo boʻlgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.irishexaminerusa.com/mt/2010/05/25/first_red_kite_chicks_in_irela.html|sarlavha=Irish Examiner USA|arxivurl=https://www.webcitation.org/68UE000sJ?url=http://www.irishexaminerusa.com/mt/2010/05/25/first_red_kite_chicks_in_irela.html|arxivsana=2012-06-17|kirish sanasi=2012-02-15}}</ref>. 2007-yilda oq dumli burgut Irlandiyaga qaytib keldi, 200 yil davomida yoʻq boʻlgan 6 ta yosh qush Killarney milliy bogʻida qoʻyib yuborildi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Irlandiya]]
[[Turkum:Fauna]]