Isfahon ustoni: Versiyalar orasidagi farq

Isfahon ustoni
Isfahon ustoni; استان اصفهان
	Oston
Mamlakat	Eron
Aholisi (2016)	5 120 850

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Aholining oʻsishi
Yil	Aholi	±%
1966	1 703 701	—
1986	3 294 916	+93.4%
2006	4 559 256	+38.4%
2011	4 879 312	+7.0%
2016	5 120 850	+5.0%

Isfahon ustoni (forscha: استان اصفهان‎‎) Eronning oʻttiz bir ustonidan biridir. Mamlakat markazida Eronning 2-mintaqasida joylashgan^[1]. Uning kotibiyati Isfahon shahrida.

Geografiyasi

Isfahon ustoni taxminan 107 018 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. U Eronning markazida va Tehrondan 435km. uzoqlikda boʻlib, Tehronning janubida joylashgan . Uning shimolida Qum va Semnan ustonlari mavjud. Bu shahar Eron markazidagi yarim choʻl mintaqasi va Erondan boshlanib, Isfahonning oʻrtalariga yetib boruvchi Zoyanderud daryosi sohilida joylashgan. Janubda u Fors, Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad ustonlari bilan chegaradosh. Aminobod Isfahon ustonining eng janubiy shahri hisoblanadi. Sharqdan Yazd viloyati bilan chegaradosh. Gʻarbda Luriston ustoni, janubi-gʻarbda Chahormahol va Baxtiyoriy ustonlari bilan chegaradosh.

Isfahon shahri uston markazi boʻlib, bu ustonning okruglari quyidagilardir: Aran va Bidgol, Ardiston, Borxar, Buin Miandasht, Chodigon, Dehaqon, Falavarjon, Faridan, Faridunshahr, Golpayegan, Isfahon, Koshon, Xonsor, Xumayniyshahr, Xur, Biabanak, Lenjan, Muboraka, Noin, Najafobod, Natanz, Semirom, Shahin Shahr, Meymeh Shahreza, Tiran va Karvan okrugi; 18 posyolka, 25 okrug, 93 shahar va 2470 qishloqdan iborat.

2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uston aholisi 5 120 850 kishini tashkil etgan. Bundan taxminan 88 foizi shahar aholisi va 12 foizi qishloq joylarida istiqomat qiladi. Isfahon Tehron va Mashhaddan keyingi Eronning aholisi eng koʻp boʻlgan uchinchi shahridir. 2006-yilda savodxonlik darajasi 88,65 foizni tashkil etgan^[2]. Uston iqlimi moʻtadil va quruq boʻlib, 40,6°Cgacha (105.08 °F) koʻtarilishi mumkin. Yillik oʻrtacha harorat 16,7°Cni tashkil etadi. Yillik yogʻingarchilik miqdori oʻrtacha 116,9 mm.

Balandligi 4040 metr boʻlgan Shahankuh togʻi Isfahon viloyatining eng baland qismidir. Bu togʻ Isfahon viloyatining gʻarbiy qismidagi Fereydunshahr shahridan taxminan 20 kilometr janubi-gʻarbda joylashgan.

Isfahon viloyatida 52 ta daryo oqib oʻtadi. Ular kichik va vaqtinchalik, 405 km uzoqlikdagi Zayanderud havzasi bundan mustasno^[3].

Tarixi va madaniyati

Tarixchilar Espaxon, Sepaxon yoki Isfahonni dastlab mudofaa va harbiy baza sifatida qayd etishgan. Qal’alar va istehkomlarning xavfsizligi va himoyasi, shu bilan bir qatorda yaqin atrofdagi aholining xavfsizligini taʼminlagan. Tarixiy saroylar Atashgoh, Saroyieh, Tabarok, Kohan Dej va Gard Dej edi. Ulardan eng qadimiysi Ghaleh Sefid. Tarixiy Abyaneh qishlogʻi diqqatga sazovor joy. Boshqa tarixiy yodgorliklar qatorida Sosoniylar xarobalari va zardushtiylik ibodatxonalari ham mavjud. Isfahondagi Naqshi Jahon maydoni eng katta maydonlardan biri boʻlib, Eron meʼmorchiligi va sanʼatining yorqin namunasidir. Bu tarixiy binolarning bir nechtasi UNESCO roʻyxatiga kiritilgan.

Isfahon juda chiroyli meʼmorchiligi, yopiq koʻpriklari, saroylar, masjidlar va noyob minoralari bilan mashhur. Bu Eron madaniyatida Isfahon „dunyoning yarmi“ nomini olishiga sabab boʻlgan.

XVII—XVIII asrlarda Isfahon ustoni Safaviy Forsning poytaxti boʻlgani sababli, oʻsha davrlarda ancha rivojlangan. Sepaxon (Isfahon) shahri ularning qarorgohi boʻlsa, Koshon dam olish va hordiq chiqarish maskani edi.

Isfahonning mashhur milliy taomlariga Kachi, Kabob Golpayegan, Samanu Shahreza, Xansar, Yokhe noni va Semiromlar kiradi^[4]^[5].

Galereya

Taʼlim

Davlat universitetlari

Isfahon texnologiya universiteti
Isfahon universiteti
Isfahon tibbiyot fanlari universiteti
Koshon tibbiyot fanlari universiteti
Isfahon sanʼat universiteti
Malek-Ashtar texnologiya universiteti
Koshon universiteti

Iqtisodiyoti

Bu ustonda yiliga toʻqqiz tonna zaʼfaron yetishtiriladi^[6].

Uston Erondagi eng yirik sut va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi hudud hisoblanadi^[7].

Manbalar

↑ „همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinces were divided into 5 regions)“ (forscha). Hamshahri Online (22-iyun 2014-yil). 23-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlangan.
↑ „Statistical Center of Iran > Population and Housing Censuses“. www.amar.org.ir. 27-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 18-noyabr 2020-yil.
↑ EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i.
↑ „آغاز تدوین اطلس غذایی استان اصفهان“. www.iribnews.ir. 2020-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 20-dekabr 2020-yil.
↑ „تدوین اطلس غذایی استان اصفهان آغاز شد- اخبار اصفهان - اخبار استانها تسنیم - Tasnim“ (forscha). خبرگزاری تسنیم - Tasnim. 2020-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 20-dekabr 2020-yil.
↑ „برداشت زعفران از مزارع استان اصفهان“. www.iribnews.ir. 20-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 17-noyabr 2020-yil.
↑ „استان اصفهان؛ ستون خیمه امنیت غذایی کشور“ (31-avgust 2022-yil).

[1] „همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinces were divided into 5 regions)“ (forscha). Hamshahri Online (22-iyun 2014-yil). 23-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlangan.

[2] „Statistical Center of Iran > Population and Housing Censuses“. www.amar.org.ir. 27-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 18-noyabr 2020-yil.

[3] EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i.

[4] „آغاز تدوین اطلس غذایی استان اصفهان“. www.iribnews.ir. 2020-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 20-dekabr 2020-yil.

[5] „تدوین اطلس غذایی استان اصفهان آغاز شد- اخبار اصفهان - اخبار استانها تسنیم - Tasnim“ (forscha). خبرگزاری تسنیم - Tasnim. 2020-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 20-dekabr 2020-yil.

[6] „برداشت زعفران از مزارع استان اصفهان“. www.iribnews.ir. 20-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 17-noyabr 2020-yil.

[7] „استان اصفهان؛ ستون خیمه امنیت غذایی کشور“ (31-avgust 2022-yil).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

-#YOʻNALTIRISH [[Isfahon ustoni]]
+{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Isfahon ustoni|asl nomi=استان اصفهان|mavqe=Oston|tasvir=Isfahan counties.svg|asos solingan=|aholi=5120850|sanalgan yil=2016|sayt={{URL|www.ostan-es.ir}}|mamlakat=Eron}}
+{{Historical populations|1966|1703701|1986|3294916|2006|4559256|2011|4879312|2016|5120850}}'''Isfahon ustoni''' ({{lang-fa|استان اصفهان|Ostân-e Esfahân}}) [[Eron ustonlari|Eronning oʻttiz bir ustonidan]] biridir. Mamlakat markazida Eronning 2-mintaqasida joylashgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=22-iyun 2014-yil |title=همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinces were divided into 5 regions) |language=forscha |work=Hamshahri Online |url=http://www.hamshahrionline.ir/details/263382/Iran/-provinces |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140623191332/http://www.hamshahrionline.ir/details/263382/Iran/-provinces |archive-date=23-iyun 2014-yil}}</ref>. Uning kotibiyati [[Isfahon|Isfahon]] shahrida.
+== Geografiyasi ==
+Isfahon ustoni taxminan 107 018 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. U Eronning markazida va Tehrondan 435km. uzoqlikda boʻlib, Tehronning janubida joylashgan . Uning shimolida Qum va Semnan ustonlari mavjud. Bu shahar Eron markazidagi yarim choʻl mintaqasi va Erondan boshlanib, Isfahonning oʻrtalariga yetib boruvchi Zoyanderud daryosi sohilida joylashgan. Janubda u [[Fors]], [[Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad ustoni|Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad]] ustonlari bilan chegaradosh. Aminobod Isfahon ustonining eng janubiy shahri hisoblanadi. Sharqdan [[Yazd]] viloyati bilan chegaradosh. Gʻarbda [[Luriston]] ustoni, janubi-gʻarbda [[Chahormahol va Baxtiyoriy ustoni|Chahormahol va Baxtiyoriy]] ustonlari bilan chegaradosh.
+Isfahon shahri uston markazi boʻlib, bu ustonning okruglari quyidagilardir: [[Aran va Bidgol okrugi|Aran va Bidgol]], [[Ardiston okrugi|Ardiston]], [[Borkhar okrugi|Borxar]], [[Buin Miandasht okrugi|Buin Miandasht]], [[Chodigon okrugi|Chodigon]], [[Dehaqan okrugi|Dehaqon]], [[Falavarjan okrugi|Falavarjon]], [[Faridan okrugi|Faridan]], [[Faridunshahr okrugi|Faridunshahr]], Golpayegan, [[Isfahon okrugi|Isfahon]], [[Koshon okrugi|Koshon]], [[Xonsor okrugi|Xonsor]], [[Xumayniyshahr okrugi|Xumayniyshahr]], Xur, Biabanak, [[Lenjan okrugi|Lenjan]], [[Muboraka okrugi|Muboraka]], [[Noin okrugi|Noin]], [[Najafobod okrugi|Najafobod]], [[Natanz okrugi|Natanz]], Semirom, Shahin Shahr, Meymeh Shahreza, Tiran va Karvan okrugi; 18 posyolka, 25 okrug, 93 shahar va 2470 qishloqdan iborat.
+-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uston aholisi 5 120 850 kishini tashkil etgan. Bundan taxminan 88 foizi shahar aholisi va 12 foizi qishloq joylarida istiqomat qiladi. Isfahon [[Tehron]] va [[Mashhad]]<nowiki/>dan keyingi Eronning aholisi eng koʻp boʻlgan uchinchi shahridir. 2006-yilda savodxonlik darajasi 88,65 foizni tashkil etgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Statistical Center of Iran > Population and Housing Censuses|url=https://www.amar.org.ir/english/Population-and-Housing-Censuses|kirish sanasi=18-noyabr 2020-yil|ish=www.amar.org.ir|arxivsana=27-iyul 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200727002542/https://www.amar.org.ir/english/Population-and-Housing-Censuses}}</ref>. Uston iqlimi moʻtadil va quruq boʻlib, 40,6°Cgacha (105.08 °F) koʻtarilishi mumkin. Yillik oʻrtacha harorat 16,7°Cni tashkil etadi. Yillik yogʻingarchilik miqdori oʻrtacha 116,9 mm.
+Balandligi 4040 metr boʻlgan Shahankuh togʻi Isfahon viloyatining eng baland qismidir. Bu togʻ Isfahon viloyatining gʻarbiy qismidagi Fereydunshahr shahridan taxminan 20 kilometr janubi-gʻarbda joylashgan.
+Isfahon viloyatida 52 ta daryo oqib oʻtadi. Ular kichik va vaqtinchalik, 405 km uzoqlikdagi Zayanderud havzasi bundan mustasno<ref>EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i. </ref>.
+== Tarixi va madaniyati ==
+Tarixchilar ''Espaxon'', ''Sepaxon'' yoki ''Isfahonni'' dastlab mudofaa va harbiy baza sifatida qayd etishgan. Qal’alar va istehkomlarning xavfsizligi va himoyasi, shu bilan bir qatorda yaqin atrofdagi aholining xavfsizligini taʼminlagan. Tarixiy saroylar ''Atashgoh'', ''Saroyieh'', ''Tabarok'', ''Kohan Dej'' va ''Gard Dej'' edi. Ulardan eng qadimiysi ''Ghaleh Sefid''. Tarixiy Abyaneh qishlogʻi diqqatga sazovor joy. Boshqa tarixiy yodgorliklar qatorida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] xarobalari va zardushtiylik ibodatxonalari ham mavjud. Isfahondagi [[Naqshi Jahon maydoni|Naqshi Jahon]] maydoni eng katta maydonlardan biri boʻlib, Eron meʼmorchiligi va sanʼatining yorqin namunasidir. Bu tarixiy binolarning bir nechtasi [[UNESCO]] roʻyxatiga kiritilgan.
+Isfahon juda chiroyli meʼmorchiligi, yopiq koʻpriklari, saroylar, masjidlar va noyob minoralari bilan mashhur. Bu Eron madaniyatida Isfahon „dunyoning yarmi“ nomini olishiga sabab boʻlgan.
+XVII—XVIII asrlarda Isfahon ustoni [[Safaviylar davlati|Safaviy]] [[Ahamoniylar davlati|Forsning]] poytaxti boʻlgani sababli, oʻsha davrlarda ancha rivojlangan. Sepaxon (Isfahon) shahri ularning qarorgohi boʻlsa, [[Koshon]] dam olish va hordiq chiqarish maskani edi.
+Isfahonning mashhur milliy taomlariga Kachi, [[Kabob]] Golpayegan, [[Sumalak|Samanu]] Shahreza, Xansar, Yokhe noni va Semiromlar kiradi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=آغاز تدوین اطلس غذایی استان اصفهان|url=https://www.iribnews.ir/fa/news/2851784/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201220090408/https://www.iribnews.ir/fa/news/2851784/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|arxivsana=2020-12-20|kirish sanasi=20-dekabr 2020-yil|ish=www.iribnews.ir}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=تدوین اطلس غذایی استان اصفهان آغاز شد- اخبار اصفهان - اخبار استانها تسنیم - Tasnim|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/07/20/2366713/%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201220090439/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/07/20/2366713/%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF|arxivsana=2020-12-20|kirish sanasi=20-dekabr 2020-yil|ish=خبرگزاری تسنیم - Tasnim|til=forscha}}</ref>.
+== Galereya ==
+<gallery widths="200" heights="200">
+Fayl:Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 71-73 HDR.jpg
+Fayl:Aghabozorg kashan.jpg
+Fayl:Iranianvillage.jpg
+Fayl:Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 49-51 HDR.jpg
+Fayl:Ceiling of Ālī Qāpū.jpg
+Fayl:Isfahan Lotfollah mosque ceiling symmetric.jpg
+Fayl:Catedral Vank, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 118-120 HDR.jpg
+</gallery>
+== Taʼlim ==
+=== Davlat universitetlari ===
+* Isfahon texnologiya universiteti
+* Isfahon universiteti
+* Isfahon tibbiyot fanlari universiteti
+* Koshon tibbiyot fanlari universiteti
+* Isfahon sanʼat universiteti
+* Malek-Ashtar texnologiya universiteti
+* Koshon universiteti
+[[Fayl:Some_parts_of_the_university_campus.jpg|thumb|286x286px| Najafobod Islomiy Azad universiteti [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharqdagi]] eng katta universitet kampusiga ega.]]
+== Iqtisodiyoti ==
+Bu ustonda yiliga toʻqqiz tonna zaʼfaron yetishtiriladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.iribnews.ir/fa/news/2914477/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B2%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|kirish sanasi=17-noyabr 2020-yil|ish=www.iribnews.ir|sarlavha=برداشت زعفران از مزارع استان اصفهان|arxivsana=20-dekabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201220090438/https://www.iribnews.ir/fa/news/2914477/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B2%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86}}</ref>.
+Uston Erondagi eng yirik sut va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi hudud hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.imna.ir/news/601382/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%AE%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|sarlavha=استان اصفهان؛ ستون خیمه امنیت غذایی کشور|sana=31-avgust 2022-yil}}</ref>.
+== Manbalar ==
+{{Manbalar}}
+[[Turkum:Eron ustonlari]]
+{{Manbalar}}{{Eronning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi}}