Ism imo-ishorasi sahifasining manbasini koʻrish

[[File:Sign-name Trump.jpg|thumb|"[[Donald Trump]]ning ishora tili nomi, 2016-yilda Shveysariya Karlar Federatsiyasi tomonidan „Yil ishorasi“ deb tanlangan."]]
[[Karlar madaniyati]] va [[imo-ishora tili]]da '''ism imo-ishorasi''' — muayyan bir shaxsning ismini ifodalash uchun qoʻllaniladigan maxsus belgi-ishora.

== Amerika imo-ishora tili ==
Amerika karlar hamjamiyati va [[Amerika imo-ishora tili|Amerika imo-ishora tilida]] ism imo-ishoralariga oid muayyan madaniy meʼyorlar mavjud, masalan, bunday ism unga ega boʻlayotgan shaxs hamda kengroq karlar hamjamiyati tomonidan oʻzaro kelishilgan holda berilishi lozim. Bu chora hamjamiyatdagi boshqa biron bir aʼzoda aynan shunday ism imo-ishorasi mavjud emasligini yoki ushbu ishoraning boshqa bir maʼnoni anglatmasligini taʼminlaydi. Inson shaxsiy ism imo-ishorasini olgunga qadar, uning ismi odatda [[Daktilologiya|daktil]] yordamida harfma-harf koʻrsatiladi<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/ouch/features/sign_names.shtml |title=What's your Sign Name? |date=18 June 2008 |access-date=26 September 2015 |website=BBC – Ouch! (disability) – Features |last=Swinbourne |first=Charlie |archive-date=30 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930173023/http://www.bbc.co.uk/ouch/features/sign_names.shtml |url-status=live}}</ref>, yaʼni shaxsning ingliz tilidagi ismi harflar asosida ifodalanadi<ref name="Parogni">Ilaria Parogni, [https://www.nytimes.com/interactive/2021/07/16/arts/kamala-harris-name-sign-language.html What Matters in a Name Sign?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008200351/https://www.nytimes.com/interactive/2021/07/16/arts/kamala-harris-name-sign-language.html|date=2023-10-08}}, ''New York Times'' (July 16, 2021).</ref>.

Tilshunos [[Samuel James Supalla]] ism imo-ishoralari ikki xil vazifani bajarishini taʼkidlaydi: shaxsni aniqlash va uning „Karlar hamjamiyatiga mansubligi“ni bildirish. Turli karlar madaniyatida ism imo-ishoralari boʻyicha oʻziga xos urf-odatlar mavjud. Masalan, Amerika karlar hamjamiyatida ism imo-ishoralari odatda ikki turdagi nomlash tizimiga ajratiladi: tavsifiy va ixtiyoriy<ref name=":0">{{Cite book |last=Supalla |year=1992 |first=Samuel James |title=The Book of Name Signs |publisher=DawnSignPress |isbn=0915035308 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/bookofnamesignsn0000supa}}</ref>. Tavsifiy ismlar shaxsning oʻziga xos xususiyatlarini (masalan, feʼl-atvori yoki tashqi koʻrinishini) qoʻl harakatlari yordamida tasvirlaydi va klassifikator qoʻl shakllari orqali uzatiladi<ref name="Parogni" />. Ixtiyoriy ism imo-ishoralari esa shaxs ismining bosh harflariga (yoki ogʻzaki ismining birinchi harfiga) mos kelib, tananing bir yoki bir nechta qismiga tekkizish orqali hosil qilinadi. Uchinchi toifa — noanʼanaviy ism imo-ishoralari boʻlib, u oʻzida ixtiyoriy va tavsifiy tizim unsurlarini birlashtiradi. Ixtiyoriy ism ishorasi odatda hech qanday boshqa maʼnoga ega boʻlmagan shunchaki oʻziga xos belgi hisoblanadi, biroq oilaviy anʼanalar ham bunga taʼsir koʻrsatishi mumkin, masalan, bir oiladagi barcha farzandlarning ism imo-ishoralari iyak qismida koʻrsatilishi oʻziga xos namuna boʻla oladi. Ism imo-ishoralari insonning hayoti davomida oʻzgarishi ham mumkin<ref name=":0" />.

Ism imo-ishoralari dastlab faqat karlar uchun xos boʻlgan boʻlsa-da, bugungi kunda Amerika imo-ishora tilidan foydalanadigan va karlar hamjamiyati bilan muloqotda boʻladigan ayrim eshituvchi insonlar ham oʻz ism imo-ishoralariga ega. Karlar madaniyati bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqasi boʻlmagan taniqli shaxslarga ham baʼzan ism imo-ishoralari biriktiriladi; masalan, [[George Washington]], [[Abraham Lincoln]], [[William Shakespeare]] va [[Vincent van Gogh]] kabilarning barchasi oʻz ism imo-ishoralariga ega. Saylangan rasmiy shaxslar kabi zamonaviy eshituvchi arboblarga ham baʼzan ism imo-ishoralari beriladi. Masalan, [[Kamala Harris]] AQShning saylangan vitse-prezidenti boʻlganidan soʻng, unga bilakni burish bilan bir vaqtda bosh barmoq, koʻrsatkich va oʻrta barmoqni yozish harakatidan iborat ism imo-ishorasi berildi; ushbu belgi qisman „nilufar guli“ imo-ishorasidan ([[Sanskrit|sanskritchada]] „Kamala“ nilufar gulini anglatadi) hamda uch sonidan (Harrisning ham ayol, ham afroamerikalik, ham osiyo-amerikalik boʻlgan ilk vitse-prezident ekanini ifodalaydi) kelib chiqqan holda shakllantirilgan<ref name="Parogni" />.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* {{cite book | last = Erting | first = Carol | title = The Deaf Way | url = https://archive.org/details/deafwayperspecti0000inte | publisher = Gallaudet University Press | location = Washington | year = 1994 | isbn = 1-56368-026-2 }}
[[Turkum:Imo-ishora tillari]]
[[Turkum:Onomastika]]